م: ما عبدتك خوفا من نارك و لا طمعا فى جنتك، ولكن وجدتك اهلا للعباده فعبدتك. "بحارالانوار ج 67 ص 234 كتاب الايمان و الكفر، باب الاخلاص و معنى قربه تعالى". ]

از پيامبر خدا هم نقل كرده است كه فرمود: اگر كسى چهل بامداد خدا را خالص عبادت كند، چشمه سارهاى حكمت از قلبش به سوى زبانش جارى مى شود [ عن الرضا، عن آبائه عليهم السلام قال: قال رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم: ما اخلص عبد لله عزوجل اربعين صباحا الا جرت ينابيع الحكمه من قلبه على لسانه. "بحارالانوار ج 67 ص 243". ]

البته ناگفته نماند كه اخلاص در عبادت و عمل، از دشوارترين اعمال دينى است، چنانچه باز از حضرت على عليه السلام نقل است كه فرمود: دنيا يكسره جهل و نادانى است، مگر جايگاههاى دانش. دانش حجتى است عليه آدمى، مگر آن كه به آن عمل شود. عمل نيز بيشتر آلوده به ريا مى شود مگر عملى كه مخلصانه براى خدا باشد. و اخلاص سخت در معرض خطر است تا آن كه بنده به پايان كار خويش چشم بدوزد. [ عن الرضا، عن آبائه عليهم السلام قال: قال اميرالمومنين عليه السلام: الدنيا كلها جهل الا مواضع العلم، و العلم كله حجه الا ما عمل به، و العمل كله رياء الا ما كان مخلصا، و الاخلاص على خطر حتى ينظر العبد بما يختم له. "بحارالانوار ج 67 ص 242". ] متقى باشيد

آنگاه آن حضرت دو فرزند گرامى خويش را مخاطب ساخته، به آنان فرمود: « اوصيكما بتقوى الله » نور چشمانم شما را به ترس از خدا سفارش مى كنم. سفارش به تقوا پيش از همه و بيش از همه توسط خداوند صورت گرفته است. خداوند خطاب به مسلمانان مى فرمايد: و لقد وصينا الذين اوتوا الكتاب من قبلكم و اياكم ان اتقوا الله شما و پيشينيان شما را- كه كتاب آسمانى به آنها داده ام- به تقوا سفارش مى كنم.

در ميان فرمانهايى كه خداوند در قرآن به مردم و مسلمانان و مومنان داده است بيشترين فرمان امر به تقواست. [ حدود 78 مرتبه در قرآن امر به تقوا شده است. ] آثارى را هم كه خداوند براى تقوا بر شمرده است، شگفت انگيز است. از آن جمله اند:

»» اگر مردم تقوا پيشه كنند درهاى بركات آسمان و زمين بر آنان گشوده مى گردد. [ سوره ى اعراف، آيه ى 96. و لو ان اهل القرى آمنوا و اتقوا لفتحنا عليهم بركات من السماء و الارض. ]

»» هر كس تقوا داشته باشد خداوند بينشى به او مى دهد كه تفاوت ميان حق و باطل را به آسانى مى يابد. [ سوره ى انفال، آيه ى 29. يا ايها الذين آمنوا ان تتقوا الله يجعل لكم فرقانا. ]

»» هر كس تقوا پيشه كند اگر گرفتار شد، خداوند برايش گريزگاهى قرار مى دهد.[ سوره طلاق، آيه ى 2. و من يتق الله يجعل له مخرجا. ]

»» هر كس تقوا داشته باشد خداوند كارش را آسان قرار مى دهد. [ سوره ى طلاق، آيه ى 4. و من يتق الله يجعل له من امره يسرا. ]

»» دستور خداوند است كه تقوا پيشه كنيد كه خدا به شما علم و دانش عطا مى كند. [ سوره ى بقره، آيه ى 282. و اتقوا الله و يعلمكم الله. ]

»» و نيز فرمان خداست كه توشه ى تقوا برگيريد كه براى جهان آخرت بهترين توشه تقواست. [ سوره ى بقره، آيه ى 197. و تزودوا فان خير الزاد التقوى. ]

عصاره و خلاصه ى زندگى پيامبر و به پيروى از آن حضرت، تمام زندگى او نيز قرين و همراه تقواست. تعابير زيبايى كه او درباره تقوا دارد فراوان و شنيدنى است كه چند مورد را به اشاره مى آوريم:

»» تقوى همانند شتر رام و راه شناسى است كه اگر اهل تقوا زمام امر خويش را به او سپرند به سلامت آنان را به بهشت برين وارد مى كند. [ الا و ان التقوى مطايا ذلل حمل عليها اهلها و اعطو ازمتها، فاوردتهم الجنه. "نهج البلاغه كلام، 16". ]

»» تقوا دژ استوارى است كه هر كس به آن درآيد در امان مى ماند. [ اعلموا عبادالله! ان التقوى دار حصن عزيز. "نهج البلاغه نسخه ى صبحى صالح خطبه ى 156". ]

»» تقوا ريسمانى است كه دستگيره آن بسيار استوار و مطمئن است. تقوا پناهگاهى است كه در بلندايى امن قرار دارد. [ فاعتصموا بتقوى الله، فان لها حبلا وثيقا عروته، و معقلا منيعا ذروته "نهج البلاغه نسخه ى صبحى صالح خطبه 190". ]

»» تقوا داروى بيمارى دل و بينايى كورى درون و شفاى مرض تن و صلاح فساد سينه و پاكيزگى ناپاكى جان... شماست. [ فان تقوى الله دواء داء قلوبكم، و بصر عمى افئدتكم، و شفاء مرض اجساكم، و صلاح فساد صدوركم، و طهور دنس انفسكم... "نهج البلاغه نسخه ى صبحى صالح خطبه ى 198". ]

»» به وسيله ى تقوا آدمى از هر هلاكتى نجات مى يابد. [ ... و نجاه من كل هلكه. "نهج البلاغه نسخه ى صبحى صالح خطبه 230". ] كنش و واكنش 
كَما تَدينُ تُدانُ.(224)
همان سان كه كيفر دهى ، كيفر بينى .
پاداش الهى 
لا رِبْحَ كَالثَّوابِ.(225)
هيچ سودى مانند پاداش [الهى ] نيست .
پاسخ شايسته 
اِذا حُيّيتَ بِتَحِيَّةٍ فَحَىِّ بِاءَحْسَنَ مِنْها.(226)
چون تو را درودى گويند، درودى از آن بهتر گوى .
پاداش شكرگزارى 
مَنْ شَكَرَهُ جَزاهُ.(227)
كسى كه خدا را شكر گويد پاداش نيكو گيرد.
نشانه هاى نيك بختى 
اَلسَّعيدُ مَنْ خافَ الْعِقابَ فاَّمَنَ وَ رَجَا الثَّوابَ فَاءَحْسَنَ.(228)
سعادتمند كسى است كه از پى آمد گناه بترسد و ايمانش افزون شود، به پاداش نيك اميد بندد و كار نيك انجام دهد.دل به دنيا مسپاريد

يكى از جلوه هاى بسيار بارز تقوا، دل نسپردن به اين دنياى فانى و فريبنده است. از اين رو در ادامه سفارش به تقوا مى فرمايد: « و ان لا تبغيا الدنياو ان بغتكما و لا تاسفا على شى ء منها زوى عنكما » . به شما سفارش مى كنم كه دنيا را طلب نكنيد هر چند كه دنيا به دنبال شما بيايد. و بر چيزى از اين دنياى گذرا، كه از شما كناره جسته است، افسوس مخوريد.

به همان فراوانى و كثرتى كه آن بزرگوار درباره ى تقوا سخن گفته است، درباره دل نبستن به دنيا بيانات بسيار روشنگر و هشدار دهنده اى دارد: به بزرگى و فخر ظاهرى اين دنيا رغبتى نداشته باشيد و به وسيله زينت و نعمت آن فريفته نشويد و از سختى ها زيانهايش بى تابى نكنيد، چرا كه عزت و فخر اين دنيا تمام شدنى است و زينت و نعمت آن نابود گشتنى است و سختى و زيانش پايان پذير است. هر مدت و دورانى در اين دنيا سرآمدى دارد و هر زنده اى، مردنى... [ فلا تنافسوا فى عز الدنيا و فخرها، و لا تعجبوا بزينتها و نعيمها، و لاتجزعوا من ضرائها و بوسها، فان عزها و فخرها الى انقطاع، و ان زينتها و نعيمها الى زوال، و ضراءها و بوسها الى نفاد، و كل مده الى انتها، و كل حى الى فناء. "نهج البلاغه نسخه ى صبحى صالح خطبه 96". ]

هان اى مردم! به هوش باشيد كه دنيا خانه اى است كه بايد از آن گذشت و آخرت است كه خانه ماندن است. پس، از اين دنياى گذرا براى آنجا كه محل قرار و آرامش است توشه برگيريد. نزد خداوندى كه اسرار شما را مى داند پرده درى نكنيد. دل ازدنيا بركنيد پيش از آنكه چسم شما از آن خارج شود. شما را در دنيا مى آزمايند در حالى كه شما را براى آخرت آفريده اند.

آنگاه كه كسى مى ميرد، مردم مى گويند:- مال و ثروت از خود- چه به جا نهاد، و فرشتگان گويند:- از اعمال نيك و صالح- چه پيش فرستاد. پدر آمرزيده ها! قسمتى از اموال خويش را پيش فرستيد كه به سود شما خواهد بود، و همه را د