 سو، آيين مقدس اسلام براى مقابله با اين هجوم گسترده دشمن درون و بيرون، مسلمانان را رفق و مدارا، گذشت و جوانمردى، احسان و حسن خلق، دعوت مى كرد .

علاوه بر اين، با دستورهاى صريح و روشن در اهميت اصلاح ميان مردم، اگر موردى از قهر و دشمنى پيش مى آمد تا با تشويق مردم به اصلاح ميان خود، آن را بطرف مى ساخت. در آيات شريفه اى از قرآن مجيد به اين مهم پرداخته شده است از جمله: لاخير فى كثير من نجويهم الا من امر بصدقه او معروف او اصلاح بين الناس و من يفعل ذلك ابتغاء مرضات الله فسوف نوتيه اجرا عظيما [ نساء/ 115. ] بسيارى از سخنان در گوشى و نجواهاى مردم بى فايده است مگر آنكه در اين نجواها امر به صدقه يا كار خوبى شود يا اصلاح ميان مردمان باشد، و هركس چنين كند و در پى خشنودى خدا باشد، البته به زودى پاداشى عظيم به او مى دهيم.

و نيز دستور خداوند است كه: فاتقوا الله و اصلحوا ذات بينكم [ انفال/ 1. ] از خدا پروا و پرهيز كنيد و ميان خويش صلح و صفا برقرار سازيد.

از پيامبر خدا نقل است كه فرمود: برترين صدقه ها، صدقه زبان است. عرض شد: يا رسول الله! صدقه زبان چيست؟ آن حضرت فرمود: صدقه زبان آن است كه ميانجيگرى كنى تا اسيرى آزاد گردد،يا از خونريزى جلوگيرى كنى يا امر خيرى را به سوى برادر خويش سوق دهى و يا ناپسند و ناخوشايندى را برطرف سازى. [ افضل الصدقه صدقه اللسان. قيل يا رسول الله و ما صدقه اللسان؟ قال: الشفاعه تفك بها الاسير، و تحقن بها الدم، و تجر بها المعروف الى اخيك، و تدفع بها الكريهه. "بحارالانوار ج 73 ص 44". ]

يكى از شيعيان نقل مى كند كه من با يكى از خويشاوندانم بر سر ميراث مشاجره داشتيم. مفضل بن عمر- از اصحاب و ياران ويژه امام صادق- بر ما گذشت و نزاع ما را شنيد. ايستاد و مدتى به گفتگوى تند ما گوش داد و پس از آنكه موضوع مشاجره را دانست ما را به منزل خويش دعوت كرد و نزاع ميان ما را با چهارصد درهم برطرف ساخت و ما را با يكديگر آشتى داد. سپس به ما گفت: اين پول از آن من نيست، بلكه مولايم حضرت صادق مبلغى پول به من سپرده است تا اگر ميان شيعيان آن جناب به خاطر اينگونه امور نزاعى پيش آمد، ميان آنان صلح و آشتى برقرار كنم. اين پول از آن سپرده ى حضرت صادق است. [ بحارالانوار ج 73 ص 45 باب الاصلاح بين الناس. ]

البته مى بينيم و مى دانيم با وجود اين همه سفارش به اصلاح ذات البين، تفرقه و تشتت، و جنگ و جدال، در ميان مسلمان و نيز خلق جهان، بسيار فراگير است. هرچند وظيفه ما آن است كه بر اساس تعاليم دين، به اصلاح ميان مردم قيام كنيم و از هر تلاش و كوشش فرونگذاريم، اما خوب است بدانيم كه اصلاح كلى در جامعه مسلمانان و بلكه در سراسر گيتى به دست با كفايت موعود امم، حضرت بقيه الله الاعظم، صورت خواهد گرفت.

چنانچه امام صادق در ضمن معرفى حضرت موسى الكاظم، به عنوان امام پس از خود مى فرمايد:

خداوند از فرزندان او كسى را قرار مى دهد كه فريادرسى اين امت به اوست و فريادرسى هم هموست. علم و نور و فهم و حكمتهاى امت اسلام، همه در او جمع است. او بهترين مولود و نيكوترين فرزند امت است. خداوند به وسيله ى او خون مسلمانان را حفظ مى كند. ميان مردم صلح و آشتى برقرار مى سازد. پراكندگيها را برطرف مى كند، نابسامانيها را سامان مى بخشد، برهنگان را مى پوشاند، گرسنگان را سير مى كند، به گل وجود او باران مى فرستد، و بندگان را به فرمانبردارى وامى دارد. [ يخرج الله تعالى منه غوث هذه الامه و غياثها، و علمها و نورها، و فهمها و حكمها، خير مولود و خير ناشى ء، يحقن الله به الدماء، و يصلح به ذات البين، و يلم به الشعث، و يشعب به الصدع، و يكسو به العارى، و يشبع به الجائع، و يومن به الخائف، و ينزل به القطر، و ياتمر له العباد. "بحارالانوار ج 48 ص 12". ] پيوند خويشاوندى را استوار سازيد

« انظروا ذوى ارحامكم، فصلوهم يهون الله عليكم الحساب » خويشاوندانتان را دريابيد و پيوند خويش با آنان استوار گردانيد تا خداوند روز قيامت حسابرسى را بر شما سبك و آسان گيرد.

و در راستاى همان استوار ساختن پيوند برادرى و نيز دورى از قهر و تفرقه، نخست پيوند با خويشاوندان مورد تاكيد قرار گرفته است. خداوند درباره ى 'صله ى رحم' يعنى پيوستن به خويشاوندان، چنين مى فرمايد: 'انما يتذكر اولوالالباب الذين يوفون بعهد الله و لاينقضون الميثاق' 'و الذين يصلون ما امر الله به ان يوصل و يخشون ربهم و يخافون سوء الحساب' [ رعد/ 21 - 19 . ] خداوند فقط به خردمندان تذكر مى دهد و هشيارشان مى سازد، همان كسانى كه به عهد الهى وفادار مى مانند و پيمان خويش با خدا را نمى شكنند. آنان كه به آنچه خداوند فرمان داده است كه بپيوندند، مى پيوندند و از پروردگارشان مى ترسند و از بدى حساب در روز قيامت هراس دارند.

و پس از بيان ويژگيهاى ديگرى از اين گروه خردمندان، ادامه مى دهد: و الذين ينقضون عهد الله من بعد ميثاقه و يقطعو ما امر الله به ان يوصل و يفسدون فى الارض اولئك لهم اللعنه و لهم سوء الدار' [ رعد/ 25. ] و كسانى كه پس از پيمان بستن با خداوند، پيمان مى شكنند و پيوند خويش با خويشاوند مى گسلند و در زمين فساد و تباهى مى كنند، لعنت و نفرين خدا بر آنان باد و جايگاهى دردناك بهره و نصيبشان!

حضرت اميرالمومنين در يكى از سخنان خود، به يكى از ثمرات صله ى رحم اشاره فرموده است، به همان مطلبى كه از رسول خدا شنيده است. امام صادق از پدران خويش، از حضرت على عليه السلام نقل مى كند كه آن جناب از قول پيامبر فرمود: صله ى رحم حسابرسى روز قيامت را آسان مى كند و از مرگ دلخراش پيشگيرى مى نمايد. [ عن ابى عبدالله، عن آبائه، عن على- عليهم السلام- قال: قال رسول الله صلى الله عليه و آله: صله الرحم تهون الحساب و تقى ميته السوء. "بحارالانوار ج 71 ص 94". ]

مضمون فوق اينگونه هم نقل شده است: عن ابى جعفر عليه السلام قال: قال رسول الله صلى الله عليه و آله بر الوالدين و صله الرحم يهونان الحساب. ثم تلا هذه الايه:'و الذين يصلون ما امر الله به ان يوصل و يخشون ربهم و يخافون و الحساب' "تفسير عياشى ج 2 ص 223". سفارش به صله ى رحم آنقدر فراوان است و روايات نقل شده در اين زمينه چنان زياد، كه در اين مختصر جز به برخى از آن بيانات راهگشا نمى توان اشاره كرد: پيامبر درباره ى تاثير صله ى رحم بر فراوانى و تاخير اجل فرمود: هر كس كه شادمان و مسرور مى شود از اينكه روزى اش فراوان شود و اجلش دير فرارسد پس بايد كه صله ى رحم كند. [ من سره ان يبسط له فى رزقه، و ينسا له فى اجله فليصل رحمه، "بحارالانوار ج 71 ص 9". ]

امام باقر عليه السلام نيز درباره ى تاثيرات صله ى رحم فرمود: صله ى ارحام اعمال دينى آدمى را پاكيره مى سازد و دارايى را فزونى مى بخشد و بلا را برطرف مى سازد و حساب روز قيامت را آسان مى كند و مرگ را به تاخير مى اندازد. [ قال ابوجعفر عليه السلام، صله الارحام تزكى الاعمال و تنمى الاعمال، و تدفع البلوى، و تيسر الحساب و تنسى ء فى الرزق. "كافى ج 2 ص 150". ]

صله رحم داراى مراتبى است. پيامبر در اين باره فرمود:

صله ى رحم كن، 