هر چند به شربتى از آب، برترين چيزى كه مى توان به وسله ى آن صله ى رحم كرد بازداشتن ديگران از آزار اوست. در دنيا صله ى رحم كنيد، هر چند به يك سلام. [ قال رسول الله صلى الله عليه و آله: صل رحمك و لو بشربه من ماء و افضل ما يوصل به الرحم كف الاذى عنها. و قال صلى الله عليه و آله: صلوا ارحامكم فى الدنيا و لو بسلام. "بحارالانوار ج 71 ص 103 و 104". ]

آثار صله ى رحم چنان است كه همه را دربرمى گيرد. چنانچه حضرت على از پيامبر نقل مى كند كه فرمود: صله ى رحم سرزمينها را آباد مى كند و عمرها را طولانى مى سازد، هر چند كه اهل آن سرزمين خوبان نباشند. [ عن على عليه السلام قال: قال رسول الله صلى الله عليه و آله: صله الرحم تعمر الديار و تزيد فى الاعمار، و ان كان اهلها غير اخيار. "بحارالانوار ج 71 ص 94". ]

همچنين از پيامبر نقل است كه فرمود: ان القوم ليكونون فجره و لايكونون برره. فيصلون ارحامهم فتنمى اموالهم و تطول اعمارهم." شرط صله ى رحم عمل متقابل نيست. يعنى ما وظيفه داريم صله ى رحم كنيم، هرچند متقابلا اين امر صورت نگيرد.

دستور صريح در اين مورد اين است كه اميرالمومنين فرمود: به خويشاوندان بپيونديد، هر چند آنها از شما بگسلند. [ صلوا ارحامكم و ان قطعوكم. و قال ابوذر: اوصانى رسول الله صلى الله عليه و آله ان اصل رحمى و ان ادبرت. "بحارالانوار ج 72 ص 91 و 92". ]

به همان شدت و اهميت كه درباره صله ى رحم سخن گفته اند، درباره قطع رحم نهى اكيد فرموده، آثار سوئى براى آن برشمرده اند. از جمله آنكه:

- قاطع رحم به بهشت درنمى آيد. [ بحارالانوار ج 71 ص 91. ]

- قطع رحم موجب سرعت مرگ و كوتاهى عمر مى شود. [ بحارالانوار ج 71 ص 94 و 138. ]

- قطع رحم داراييها را به باد مى دهد. [ بحارالانوار ج 71 ص 138. ]

- سرزمينها را ويران مى سازد. [ بحارالانوار ج 71 ص 134. ]

- نسل آدمى را منقطع مى كند. [ بحارالانوار ج 71 ص 134. ]

سخن آخر و آخر سخن آنكه، پيامبر خدا فرمود:

يكى از صفات خداوند رحمان است، صفت بسيار ويژه اى كه برگرفته از رحمت واسعه خداست و رحم نيز كلمه اى است كه رحمن از آن مشتق شده است. از اين روست كه هركس به رحم خويش بپيوندند خدا به او مى پيوندد و رحمتش شامل حال او مى گردد و هر كس كه قطع رحم كند از رحمت خدا دور مى ماند. [ تفسير امام حسن عسكرى/ 34. ]

به اين ترتيب معلوم مى گردد كه مهر و محبتى كه ميان خويشاوندان است بهره اى و جلوه اى است از رحمت و لطف خداوند. اينك سخن در آن است كه آن كدام رحمى است كه هر كس به آن بپيوندد به خدا پيوسته است و هر كس از آن دست بردارد، از خدا بريده است ؟ بى ترديد حقى كه پيامبر به گردن مومنين دارد از حقوق هر خويشاوندى بالاتر است. از اين رو حق رحم پيامبر از حق ديگر ارحام نيز بالاتر است. يعنى رحم رسول الله شايسته تر است از پيوستن به خويشاوندان و گناه قطع رحم از آن حضرت، بسيار بزرگتر از قطع رحم معمولى.

و جالب آنكه علاوه بر عترت رسول اكرم كه بى ترديد رحم آن حضرت هستند شيعيان اميرالمومنين جزء خويشاوندان پيامبر محسوب مى شوند و پيوستن به شيعيان مومن همان صله رحم محمد و آل محمد است. [ [برگرفته از حديث مفصلى از حضرت على عليه السلام. "تفسير امام حسن عسكرى عليه السلام/ 36 -34". و نيز بحارالانوار ص 115 حديث 75 همراه با بيان مرحوم مجلسى. البته اين مضمون در روايات ديگرى هم آمده است. به همان ج 71 باب صله رحم مراجعه شود. احاديث"97، 93 ،53 ،40 ،39 ،37 ،25 ،8 ،3". ] ] يتيمان را دريابيد

« الله الله فى الايتام فلا تغبوا افواهم، و لا تضيعوا بحضرتكم فقد سمعت رسول الله- صلى الله عليه و آله و سلم- يقول: من عال يتيما حتى يستغنى اوجب الله عزوجل له بذلك الجنه كما اوجب الله لاكل مال اليتيم النار. » درباره ى يتيمان از خدا بترسيد. مبادا كه گرسنه بمانند و در جمع و جامعه ى شما تباه شوند من از پيامبر خدا شنيدم كه مى فرمود: اگر كسى يتيمى را، تا آنجا كه بى نياز شود، سرپرستى كند خداوند به پاداش اين كار، بهشت را بر او واجب مى كند. چنانچه اگر كسى مال يتيم را بخورد، خداوند- سوختن در- آتش را بر او واجب مى فرمايد.

خداوند در بيان نعمتهاى خويش به پيامبر مى فرمايد: الم يجدك يتيما فاوى [ سوره ى ضحى، آيه ى 6. ] مگر نبود كه تو يتيم بودى و خداوند تو را در پناه خويش گرفت ؟ سپس به آن حضرت دستور مى دهد: فاما اليتيم فلا تقهر [ سوره ى ضحى، آيه ى 9. ] - حال كه چنين است- پس هرگز حق يتيم را تباه مساز و او را مرنجان.

خداوند در پيمانهايى كه از بنى اسرائيل گرفت از آنان خواست جز خداى يكتا را نپرستند، نسبت به پدر و مادر و خويشاوندان و يتيمان و مسكينان، نيكى كنند. [ و اذ اخذنا ميثاق بنى اسرائيل لاتعبدون الا الله و بالوالدين احسانا و ذى القربى و اليتامى و المساكين... "سوره ى بقره، آيه ى 83". ]

يكى از ويژگيهاى نيكوكاران به بيان قرآن آن است كه به خاطر دوستى خدا، به خويشاوندان و يتيمان و مسكينان و در راه ماندگان و خواهندگان و آزادسازى بردگان كمك مالى مى كنند. "ص" [ ... و لكن البر... و آتى المال على حبه ذوى القربى و اليتامى المساكين و ابن السبيل و السائلين و فى الرقاب... "سوره ى بقره، آيه ى 177". ]

و از سوى ديگر يكى از ويژگيهاى كسانى را كه دين را دروغ مى شمارند، آن مى داند كه يتيم را از خود مى رانند. [ ارايت الذى يكذب بالدين فذلك الذى يدع اليتيم. "سوره ى ماعون، آيه ى 1 و 2". ]

و نيز يكى از عوامل فقر و پريشانى انسانها را آن مى داند كه آنان چون يتيمان را اكرام نمى كردند به فقر و فاقه و تنگدستى گرفتار آمدند. [ و اما اذا ما ابتلاه فقدر عليه رزقه فيقول ربى اهانن كلا بل لاتكرمون اليتيم. "سوره ى فجر، آيه ى 6 تا 17". ]

به علاوه، درباره ى تجاوز به دارايى يتيم هشدارى بس شديد مى دهد و مى فرمايد: ان الذين ياكلون اموال اليتامى ظلما انما ياكلون فى بطونهم نارا [ سوره ى نساء، آيه ى 10. ] و دستور مى دهد كسى جز به خير و نيكى و اصلاح امور، به مال يتيم تا زمان بلوغ وى نزديك نشود [ فلا تقربوا مال اليتيم الا بالتى هى احسن حتى يبلغ اشده. "سوره ى انعام، آيه ى 152 و سوره ى اسرى، آيه ى 34". ]

در بيانات رسول اكرم صلى الله عليه و آله و سلم و معصومين عليهم السلام نيز سفارشهاى بسيار اكيد نسبت به يتيمان شده است. چنانچه پيامبر خدا فرمود: وقتى يتيمى بگريد عرش خدا مى لرزد و خداوند در آن حال مى فرمايد: چه كسى موجب گريه ى اين بنده ى من كه در كودكى پدر و مادر از دست داده شده است ؟

به عزت و جلال خويش سوگند مى خورم كه هر كس او را آرام كند بهشت را بر او واجب مى كنم. [ قال رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم: ان اليتيم اذا بكى اهتز له العرش، فيقول الرب تبارك و تعالى: من هذا الذى ابكى عبدى الذى سلبته ابويه فى صغره ؟ فو عزتى و جلالى لايسكنه احد الا اوجب له الجنه. "بحارالانوار، ج 72، ص 5". ]

و حضرت على عليه السلام فرمود: هر مرد و زن مومنى كه دستى از دلسوزى و مهر و شفقت بر سر يتيمى بكشد، خداوند به عدد هر تار موى آن يتيم، حسنه اى براى او مى نويسد. [ قال اميرالمومنين عليه السلام: ما من مومن و لا مومنه يضع يده على راس يتيم ترحم ل