ار در چشم و استخوان در گلو بود.
در خـلال سـالهاى سخت سكوت ، على عليه السّلام به جمع آورى و تفسير قرآن و تربيت شـاگـردانـى شـايـسـتـه و پـاسـخ بـه پـرسـشـهـاى دانـشـمـنـدان مـلل و نـحـل ديـگـر و بيان حكم بسيارى از رويدادهاى نوظهور و كار و كوشش براى تامين زندگى بسيارى از بينوايان و درماندگان پرداخت و براى جلوگيرى از فرو ريختن مجد و عـظـمـت اسـلام بـه مـشـورت خـلفـاء مـى نـشـسـت و حـتـى در گـرهـهـاى كـور مـسـائل سـيـاسـى و اجـتـمـاعـى جـامـعـه اسـلامـى يـگـانـه مشكل گشاى آنان شد.دست بالاى دست بسيار است 
اُذْكُرْ... عِنْدَ الْقُدْرَةِ قُدْرَةَ اللّهِ عَلَيْكَ.(407)
هنگام كسب قدرت ، قدرت خدا را به يادآر كه چگونه بر تو سلطه دارد.
فروتنى با مردم 
اِخْفِضْ لِلرَّعِيَّةِ جَناحَكَ.(408)
با رعيت فروتن باش .
بايسته هاى رهبرى 
فَلْيَصْدُقْ رائِدٌ اَهْلَهُ وَالْيُحْضِرْ عَقْلَهُ وَلْيَكُنْ مِنْ اَبْناءِ الاَّْخِرَةِ.(409)
هـر رهـبـرى بـايـد بـه مـردم خـود راسـت بـگـويـد، و عـقـل خـود را بـه كـار بـيـنـدازد و از اهل آخرت باشد.
شرط زمامدارى 
مَنْ اءَحْسَنَ الْكِفايَةَ إ سْتَحَقَّ الْوِلايَةَ.(410)
هر كس با كفايت باشد، سزاوار زمامدارى است .
آزمايشگاه مردان 
الْوِلاَياتُ مَضَامِيرُ الرِّجَالِ.(411)
حكمرانيها ميدانهاى آزمايش مردان است .
ضابطه مندى در گزينش 
اءُنْظُرْ فى اءُمُورِ عُمّالِكَ فَاسْتَعْمِلْهُمُ اخْتِباراً وَ لا تَوَلِّهِمْ مُحاباةً وَ اءَثَرَةً.(412)
در كـار عـامـلان خـود بـيـنـديـش ، و پـس از آزمودن در كارها، آنها را به كارى مخصوص بگمار و هرگز بدون مشورت با ديگران و تنها با ميل خود چنين مكن .
ناپايدارى حكومت ها 
اَلدَّوْلَةُ كَما تُقْبِلُ تُدْبِرُ.(413)
دولت و حكومت ، همانطور كه رو مى آورد، پشت مى كند و [از دست مى رود].
صيانت ملك و ملّت 
اَلطّاعَةُ جُنَّةُ الرَّعِيَّةِ وَالْعَدْلُ جُنَّةُ الدُّوَلِ.(414)
اطاعت ، سپر ملّت ها و عدالت سپر دولت هاست .
رابطه دين و حكومت 
اَلْمُلْكُ بِالدّينِ يَبْقى وَ الدّينُ بِالْمُلْكِ يَقْوى (415)
حكومت در پرتو دين ، ماندگار و دين به وسيله حكومت تقويت مى شود.
حكومت و دادگرى 
اَلْعَدْلُ نِظامُ الاِْمْرَةِ.(416)
عدالت ، نظم دهنده فرمانروايى است .
اَلْعَدْلُ فَضيلَةُ السُّلْطانِ.(417)
دادگرى فضيلت حكمرانان است .
درد دل با مردم 
وَ إِنْ ظَنَّتِ الرَّعِيَّةُ بِكَ حَيْفاً فَاءَصْحِرْلَهُمْ بِعُذْرِكَ.(418)
و اگر رعيّت بر تو گمان ستم بُرد، عذر خود را آشكارا با آنان در ميان گذار.
سامان يابى كارها 
اَلاَْعْمالُ تَسْتَقيمُ بِالْعُمّالِ.(419)
كارها با كارگزاران [درست و امين ] سامان مى يابد.
معيارهاى گزينش 
وَ تـَوَخَّ مـِنـهـُمْ اءَهـْلَ التَّجـْرِبـَةِ وَالْحـَيـاءِ مـِنْ اءَهـْلِ الْبـُيـُوتاتِ الصّالِحَةِ وَالْقِدَمِ فِى الاِْسْلامِ الْمُتَقَدِّمَةِ فَاِنَّهُمْ اءَكْرَمُ اءَخْلاقاً وَ اءَصَحُّ اَعْراضاً.(420)
عـامـلانى اينچنين (خوب و كارآمد) را در ميان كسانى جست و جو كن كه حيا و تجربه دارند و اينان از خـانـواده هـايـى پـارسـا هـستند كه در مسلمانى هم پيش قدم بودند و اخلاق آنان گرامى تر و آبرويشان محفوظتر است .
كار تشكيلاتى 
وَاجـْعـَلْ لِرَاءْسِ كـُلِّ اَمـْرٍ مـِنْ اُمـُورِكَ رَاءْسـاً مـِنـْهـُمْ لا يـَقـْهـَرُهُ كـَبـِيـرُهـا، وَ لا يـَتـَشـَتَّتُ عَلَيْهِ كَثيرُها.(421)
بـر تـارك هر شاخه اى از كارهايت ، چنان سرپرستى بگمار كه بزرگى كار بر او چيرگى نيابد و بسيارىِ كار، آشفته اش نكند.
نبايسته هاى كارگزاران 
لا يـَنـْبـَغـى اَنْ يـَكـُونَ الْوالى ... الْخـائِفُ لِلدُّوَلِ فـَيَتَّخِذَ قَوْماً دُونَ قَوْمٍ وَ لاَ الْمُرْتَشى فِى الْحـُكـْمِ فـَيـَذْهـَبَ بـِالْحـُقـُوقِ وَ يـَقـِفَ بـِهـا دُونَ الْمـَقـاطـِعِ وَ لاَ الْمـُعـَطِّلُ لِلسُّنَّةِ فـَيـُهـْلِكـَ الاُْمَّةَ.(422)
نـبـايـد ولايـت مـسـلمـيـن بـه كـسى سپرده شود كه در اداى حقوق مالى بعضى را بر بعض ديگر تـرجـيـح بـدهـد. و نـبـايد زمامدارى مسلمين را در اختيار كسى گذاشت كه در حكم ، رشوه بگيرد و حـقـوق مردم را ضايع كند و آن را چنان كه بايد ادا نكند. همچنين نبايد والى مسلمين سنّت را متوقف بسازد و امت اسلامى را از اين راه به هلاكت بيندازد.
مساوى نبودن نيكان و بدان 
(يا مالِكُ) لا يكُونَنَّ الُْمحْسِنُ وَ الْمُسيى ءُ عِنْدَكَ بِمَنْزِلَةٍ سَواءٍ.(423)
اى مالك نبايد نكوكار و بدكار نزد تو يكسان باشند.
مردمدارى 
(يا مالِكُ) وَ لا تَكُونَنَّ عَلَيْهِمْ سَبُعاً ضارِياً تَغْتَنِمُ اَكْلَهُمْ.(424)
اى مالك : مبادا نسبت به مردم (چون ) جانور درنده باشى كه خوردنشان را غنيمت شمارى .
صلاح دو جانبه 
لَيـْسـَتْ تـَصـْلُحُ الرَّعـِيَّةُ إِلا بـِصـَلاَحِ الْوُلاَةِ، وَ لاَ تـَصـْلُحُ الْوُلاَةُ إِلا بـِاسـْتـِقـامـَةِ الرَّعِيَّةِ.(425)
حـالِ رعـيـت نـيكو نگردد جز آنگاه كه واليان نيكو رفتار باشند، و واليان نيكو رفتار نگردند، جز آنگاه كه رعيت درستكار باشند.
محبّت به مردم 
يا مالِكُ: وَ اَشْعِرْ قَلْبَكَ الرَّحْمَةَ لِلرَّعِيَّةِ وَالَْمحَبَّةَ لَهُمْ.(426)
اى مالك : قلب خود را از عطوفت به رعيت مالامال ساز! و دوستدارشان باش !
وزيران طاغوتى 
شَرُّ الْوُزَراءِ مَنْ كانَ لِلاَْشْرارِ وَزيراً.(427)
بدترين وزرا كسى است كه وزير (و ياور) اشرار باشد.
تحمّل سختى 
اَلاِْحْتِمالُ زينَةُ السِّياسَةِ.(428)
تحمل مشقات ، زينت سياست و مديريّت است .
تشويق كاركنان 
اِعْرِفْ لِكُلِّ امْرِى ءٍ مِنْهُمْ ما اءَبْلى ، وَ لا تُضيفَنَّ بَلاءَ امْرِى ءٍ إِلى غَيْرِه ، وَ لا تُقَصِّرَنَّ بِهِ دُونَ غايَةِ بَلائِهِ.(429)
(مـالكـا!) مـقدار رنج هر يك از نيروهايت را در نظر دار و رنج يكى را به حساب ديگرى مگذار، و در پاداش او به اندازه رنجى كه ديده و زحمتى كه كشيده است تقصير ميار.
توجه به نيازمندان 
وَاجْعَلْ لِذَوِى الْحاجاتِ مِنْكَ قِسْماً تُفَرِّغُ لَهُمْ فيهِ شَخْصَكَ.(430)
[اى مـالك ] بخشى از وقت خود را براى كسانى قرار بده كه به تو نياز دارند و خود را براى كار آنان فارغ دار.
صفات رهبر 
يَحْتاجُ الاِْمامُ اِلى قَلْبٍ عَقُولٍ، وَ لِسانٍ قَؤُولٍ وَ جَنانٍ عَلى اِقامَةِ الْحَقِّ صَؤُولٍ.(431)
امام و پيشوا به قلبى خردورز، زبانى گويا و دلى خروشان در راه برپايى حق نيازمند است .
ثمره پيروى از پيشواى حق 
فَمَنِ اسْتَطاعَ عِنْدَ ذلِكَ اَنْ يَعْتَقِلَ نَفْسَهُ عَلَى اللّهِ فَلْيَفْعَلْ فَاِنْ اَطَعْتُمُونى فَاِنّى حامِلُكُمْ اِنْ شاءَ اللّهُ عَلى سَبيلِ الْجَنَّةِ وَ اِنْ كانَ ذا مَشَقَّةٍ شَديدَةٍ وَ مَذاقَةٍ مَريرَةٍ.(432)
در آن هـنـگـام [حـوادث بـزرگ ] هـر كـس بتواند نفس خود را براى خداوند عزّوجلّ اختصاص بدهد، كوتاهى نورزد. پس اگر شما مرا اطاعت كنيد، من شما را به خواست خداوند به بهش