 از بدى هاى مردم پى جويى مى كنند و خوبى هايشان را وا مى گذراند مانند مگس كه دنبال جاهاى زخم بدن است و جاهاى سالم را رها مى كند.
و قال عليه السلام : من عاب سفلة فقد رفعه و من عاب كريما فقد وضع نفسه شرح نهج البلاغه 20/329 حكمت 773. هر كس شخص پستى را عيب كند او را بالا برده و هر كه كريمى را عيب كند خود را پست كرده است .
و قال عليه السلام : لا تسبن ابليس فى العلانيه و انت صديقه فى السر شرح نهج البلاغه 20/3229، حكمت 767 ترجمه : در آشكارا به شيطان دشنام مده در حالى كه در پنهانى با او دوستى .
61- نهج البلاغه ص 1270.
62- سوره شعراء آيه 89.
63- نهج البلاغه ص 1150 با كمى تفاوت .
64- بحار الانوار 70/295.
65- نهج البلاغه ص 1180 و شرج نهج البلاغه طبع بيروت 4/335 با كمى تفاوت .
66- نهج البلاغه ص 1178 حكمت 192.
67- نهج البلاغه ص 1242.
68- يعنى كدام يك از دو روز خودم از مرگ فرار كنم روزى كه مرگ من مقدر نشده يا روزى كه مرگ من مقدر شده ؟
روزى كه مرگ من مقدر نشده باشد از كار زار باكى ندارم و روزى كه مرگ من مقدر شده ترس و فرار نتيجه اى ندارد.
69- نهج البلاغه ص 1127 حكمت 88.
و قال عليه السلام : خيرالمقال ما صدقه الفعال . بهترين گفتار آن است كه كردار گوينده آن را تصديق كند و با آن برابر باشد. شرح نهج البلاغه ج 20 ص 271 حكمت 135.
70- اگر علم بدون تقوى شرافت داشت شيطان شريفترين مردم بود.
71- نهج البلاغه ص 1256 حكمت 358.
72- نهج البلاغه ص 1179 حكمت 197.
73- نهج البلاغه 1185 حكمت 215.
74- قال عليه السلام : رب كلمة يجترعها مخافة ما هوشر منها و كفى بالحلم ناصرا / يعنى چه بسا كلمه اى را شخص بردبار فرو مى خورد از ترس بدتر از آن و بردبارى بس است از حيث يارى كردن .
شرح نهج البلاغه ص 20/264 حكمت 87.
75- نهج البلاغه ص 1285 حكمت 416 و در اين چاپ حسام قاطع است .
76- نهج البلاغه ص 1115 حكمت 62.
77- نهج البلاغه ص 1117 حكمت 71.
78- نيك توبه كردن .
79- نهج البلاغه ص 1184 حكمت 212.
80- بحارالانوار 75/330.
81- معراج السعادة چاپ جاويدان ص 341.
82- خصال صدوق 84.
83- خصال صدوق 84.
84- خصال صدوق باب الخمسة حديث 10.
85- قال عليه السلام ابخل الناس بماله اجودهم بعرضه غررالحكم چاپ نجف 93 با كمى تفاوت / يعنى بخيل ترين مردم به مالش با سخاوت ترين آنها است به آبروى خود.
86- نهج البلاغه ص 1146 حكمت 123.
87- طبيعت مرگ سرد و خشت است و طبيعت حياة گرم و تر است چنانكه معلوم است . خريف = پائيز و خزان .
88- سوراخ ‌هاى بينى .
89- نهج البلاغه ص 1171 حكمت 172 / قال عليه السلام : الحازم لم يشغله البطر بالنعمة عن العمل للعاقبة و الهم بالحادثه عن الحيلة لدفعها.
شرح نهج البلاغه ص 1110 حكمت 45.
90- نهج البلاغه 20/343 حكمت 942.
91- بحارالانوار 71/338.
92- نهج البلاغه ص 1193 حكمت 232.
93- شرح نهج البلاغه ث 20/334 حكمت 831.
94- نهج البلاغه ص 1122 حكمت 77.
95-
تو سخن را نگر كه حالش چيست 		به نگارنده سخن منگر
96- در نهايه ابن اثير ماده ضل نقل شده است .
97- يعنى صبح پى حاجت رفتن .
98- نهج البلاغه ص 1092 حكمت 9.
99- بحار ج 71 ص 369.
100- نهج البلاغه ص 1150 حكمت 128.
101- نهج البلاغه ص 1124 حكمت 83.
102- يعنى راى و تدبير بر شجاعت دلاوران پيشى دارد؛ آن اول است و اين دوم .
هنگامى كه اين هر دو در شخصى آزاده گرد آيند او به بلندترين مقامها رسيده است .
103- دستان = مكر و حيله .
104- نهج البلاغه ص 1267 حكمت 372 با كمى تفاوت .
105- قينه بتقديم ياء بر نون كنيزك سرود گوى ، و قيان بالكسر جمع آن است ، و قيل كل عبد عندالعرب قين و الامه قينة .
106- بسا شخص سالمى كه ناگاه صيحه مرگ بر او زده شد، و بسا گوينده اى كه ديشب با او بودم شب كرد در حالى كه خواننده او نزد او بود و صبح كرد در حالى كه بر او نوحه و ندبه مى كردند. خوشا به حال كسى كه ميزان و ترازوى اعمالش در روزى كه پروردگارش را ملاقات مى كند سنگين باشد.
107- نهج البلاغه ص 1258 حكمت 418.
108- نهج البلاغه ص 1231 حكمت 193.
109- قال عليه السلام : ثلاثة اشياء تدل على عقول اربابها: الهدية و الرسول و الكتاب و قال اذا اردت ان تختم على كتاب فاعد النظر فيه فانما تختم على عقلك .
غررالحكم چاپ نجف ص 161 ترجمه حديث : سه چيز است كه بر اندازه عقل صاحبش دلالت دارد: هديه ، رسول و قاصد و نامه و فرمود وقتى مى خواهى نامه را مهر كنى بازنگرى كن زيرا بر عقل و خرد خود مهر مى زنى .
ترجمه شعر: چون خواستى براى كارى قاصدى روانه كنى دقت كن و شخص شايسته اى را اختيار كن زيرا رسول و قاصد انسان ها نشان دهنده مرتبه راءى و بينش آنان است و در مورد نامه هم تاءمل و تفكر كن زيرا عقل انسان به نوشته و قلم او شناخته مى شود.
110- نهج البلاغه ص 1291 حكمت 431 و در اين چاپ به جاى ((كلمة )) ((كله )) مى باشد.
111- سوره حديد آيه 23.
112- نهج البلاغه ص 873 نامه 22.
113- نهج البلاغه ص 1154 حكمت 128.
114- مستدرك الوسائل 1/363 با كمى تفاوت .
115- نهج البلاغه ص 1110 حكمت 43.
116- يعنى محو كننده .
117- خصال ص 84 باب ثلاثه ش 11.
118- كافى 2/314.
119- نهج البلاغه ص 1143 حكمت 117.
120- نهج البلاغه ص 1305 حكمت 471.
121- بحار 67/362 قريب به اين مضمون را از امام صادق روايت كرده است .
122- سعتر = پودينه .
123- شرح نهج البلاغه ج 3/155.
124- نهج البلاغه ص 1200 حكمت 248.
125- بحار 77/112.
126- شرح غررالحكم 1/255.
127- ترجمه : بر حسد حسود صبر كن كه صبر تو كشنده اوست مانند آتش كه اگر درگيره اى (هيزمى ) نباشد خود را مى خورد.
128- نهج البلاغه ص 1152 حكمت 1361.
129- در روايت بسيار وارد است كه حج جهاد ضعفا است و مائيم ضعفا، و سائل الشيعه 5/69-74.
130- نهج البلاغه ص 171.
131- نهج البلاغه ص 1186 حكمت 217.
132- شرح غررالحكم 1/82.
قال عليه السلام : ما وضع احديده فى طعام احد الا ذل : شرح نهج البلاغه 20/291 حكمت 335 با كمى تفاوت .
ترجمه : هيچ كس دست خود را (از روى طمع ) در طعام ديگرى ننهاد جز آنكه ذليل شد.
133- قناعت كن و آزاد زندگى كن و آزمند باش زيرا گردنها را جز طمع ها قطع نكرده است .
134- نهج البلاغه ص 1184 حكمت 210.
135- نهج البلاغه ص 1164 حكمت 124.
136- سوره انعام آيه 91.
137- نهج البلاغه ص 1116 حكمت 65.
138- نهج البلاغه ص 1251 حكمت 343.
139- سوره 94 آيه 4 و 5.
140- غررالحكم چاپ نجف ص 111 قريب به اين مضمون .
141- نهج البلاغه ص 1111 حكمت 48.
142- نهج البلاغه ص 1092 حكمت 8.
143- قال عليه السلام : ازالة الجبال اسهل من ازالة دولة قد اقبلت فاستعينوا بالله و اصبروا فان الارض الله يورثها من يشاء/ شرح نهج البلاغه 20/262 حكمت 65.
144- اين اشخاص در اين اوصاف هر كدام معروف و ضرب المثل بوده اند و عبدالحميد مستوفى مروان بن محمد است كه در كتابت و ادبيت مهارتى تمام داشته به حدى كه گفته اند: فتحت الكتابة بعبد الحميد و ختمت بابن العميد. و ابن العميد ابوالفضل محمد بن عميد قمى مروف به ادبيت و كمال است كه در علم فسلفه و نجوم و ادب اوحد عصر خويش بوده و او را جاحظ ثانى مى گفتند واز اتباع اوست اسماعيل بن عباد كه به ملاحظه مصاحبت او با ابن عميد او را صاحب بن عباده مى گفتند و ابن عميد را استاد نيز مى گفتند وقتى صاحب به بغداد سفر كرد چون مراجعت نمود گفتند بغداد را چگونه يافتى ؟ گفت : بغداد فى البلاد كالاستاد فى العباد.
145- و لكن عين السخط تبدى المساويا.
146- نهج البلاغه ص 1231 حكمت 295.
يعنى مردمان فرزندان دنيا هستند و كسى را به دوست داشتن مادرش سرزنش نمى كنند.
147- ن