َ عَنْهُ))(121)
پس آن كه با چشم دل مى بيند و كوشش او براساس بينش باشد، سرآغاز كارش اين نكته اسـت كه كارى كه مى خواهد انجام دهد، به سود اوست يا به زيانش ؟ اگر به سود اوست پيش مى رود و اگر به زيانش ، در همان آغاز بازمى ايستد.
19 ـ نشانه هاى رياكار
((لِلْمـُرائى اَرْبـَعُ عـَلامـاتٍ: يَكْسَلُ اِذا كانَ وَحْدَهُ وَ يَنْشَطُ اِذا كانَفِى النّاسِ وَ يَزيدُ فِى الْعَمَلِ اِذا اُثْنِىَ عَلَيْهِ وَ يَنْقُصُ مِنْهُ اِذا لَمْ يُثْنَ عَلَيْهِ))(122)
ريـا كـار چـهـار عـلامـت دارد: بـه هـنـگـام تـنـهـايـى ، تـنـبـل و كـسل و در ميان مردم با نشاط و پر كار است . هر گاه مورد ستايش قرار گيرد، كار خود را افزايش مى دهد و چنانچه مورد ستايش قرار نگيرد، از آن مى كاهد.
20 ـ بخل
((عـَجـِبـْتُ لِلْبـَخـيـلِ يـَسْتَعْجِلُ الْفَقْرَ الَّذى مِنْهُ هَرَبَ وَ يَفُوتُهُ الْغِنَى الَّذى اِيّاهُ طَلَبَ فَيَعيشُ فِى الدُّنْيا عيشَ الْفُقَراءِ وَ يُحاسَبُ فِى الاَّْخِرَةِ حِسابَ الاَْغْنِياءِ))(123)
از بـخـيـل در شـگفتم كه به سوى همان تنگدستى مى شتابد كه از آن گريزان است و در همان حال ، توانگرى را كه همواره در جست و جوى آن مى كوشد، از دست مى دهد. نتيجه ، آن كـه در دنـيا چون تهيدستان زندگى مى كند ولى در آخرت چونان توانگران به حساب او مى رسند.
21 ـ ميانه روى
((عَلَيْكَ بِالْقَصْدِ فِى الاُْمُورِ فَمَنْ عَدِلَ عَنِ الْقَصْدِ جارَ وَ مَنْ اَخَذَبِهِ عَدَلَ))(124)
بـر تو باد به ميانه روى در كارها؛ پس هر كس از ميانه روى روى گرداند، ستم مى كند و هر كس به آن چنگ زند، عدالت ورزد.
22 ـ فخرفروشى
((مـا لاِبـْنِ آدَمَ وَالْفـَخـْرِ؛ اَوَّلُهُ نـُطـْفـَةٌ وَ آخـِرُهُ جـيـفـَةٌ لا يـَرْزُقُ نـَفـْسـَهُ وَلا يـَدْفـَعـُ حَتْفَهُ))(125)
آدمـيزاده را به فخرفروشى چكار! كه در آغاز نطفه اى و در پايان لاشه اى است . روزى رسان خود نباشد و در رويارويى با مرگ ، كم ترين ايستادگى نتواند.
23 ـ خودراءيى
((مَنِ اسْتَبَدَّ بِرَاءْيِهِ هَلَكَ))(126)
هر كه به راءى خود تكيه زند، هلاك شود.
24 ـ امنيّت
((لا نِعْمَةَ اَهْنَاءُ مِنَ الاَْمْنِ))(127)
هيچ نعمتى گواراتر از امنيّت نيست .
25 ـ وحدت ملّى
((وَالْزَمُوا السَّوادَ الاَْعْظَمَ فَاِنَّ يَدَ اللّهِ مَعَ الْجَماعَةِ وَ ايّاكُمْوَالْفُرْقَةَ))(128)
همراه توده مردم باشيد كه دست خدا بر سر جماعت است و از گروه گرايى بپرهيزيد.
26 ـ وطن دوستى
((عَمَرَتِ الْبُلْدانُ بِحُبِّ الاَْوْطانِ))(129)
شهرها با وطن دوستى آباد مى شود.
27 ـ مردم دارى
((خالِطُوا النّاسَ مُخالَطَةً اِنْ مِتُّمْ مَعَها بَكَوْا عَلَيْكُمْ وَ اِنْ عِشْتُمْحَنُّوا اِلَيْكُمْ))(130)
بـا مـردم چـنـان بـيـامـيـزيـد كـه در مـرگتان بگريند و در زندگى عاشقانه به سويتان بشتابند.
28 ـ علل سقوط حكومت ها
((يـُسـْتَدَلُّ عَلى اِدْبارِ الدُّوَلِ بِاَرْبَعٍ، تَضْييعِ الاُْصُولِ وَالَّتمَسُّكِبِالْفُرُوعِ وَ تَقْديمِ الاَْراذِلِ وَ تَاءْخيرِ الاَْفاضِلِ))(131)
بـراى سـقـوط دولت هـا بـه چـهـار پـديـده اسـتـدلال مـى شـود: بـه فـرامـوشـى سـپردن مـسـائل اصـلى و بـنـيـادين و چنگ زدن به امور فرعى ؛ به كار گرفتن افراد ناشايست و طرد افراد شايسته و كارآمد.
29 ـ صله رحم
((صِلَةُ الاَْرْحامِ مَثْرَاءَةٌ فِى الْمالِ وَ مَنْسَاءةٌ فِى الاَْجَلِ))(132)
صله رحم سبب افزايش مال و طول عمر است .
30 ـ امر به معروف و نهى از منكر
((ما اَعْمالُ الْبِرِّ كُلُّها وَالْجِهادُ فى سَبيلِ اللّهِ عِنْدَ الاَْمْرِ بِالْمَعْرُوفِوَالنَّهْىِ عَنِ الْمُنْكَرِ اِلاّ كَنَفْثَةٍ فى بَحْرٍ لُجِّي ))(133)
تـمـامـى اعـمـال ارزشـمند حتى جهاد در راه خدا، در مقايسه با امر به معروف و نهى از منكر بيش از قطره اى [آب دهانى ] در برابر درياى خروشان نيست .
31 ـ انصاف ، پلكان عزّت
((اءَلا اِنَّهُ مَنْ يُنْصِفُ النّاسَ مِنْ نَفْسِهِ لَمْ يَزِدْهُ اللّهُ اِلاّ عِزّاً))(134)
بدانيد كه هر كس با مردم به انصاف رفتار كند، خداوند جز بر عزّت او نيفزايد.
32 ـ بصيرت
((اِنَّمـَا الْبـَصـيـرُ مـَنْ سـَمـِعَ فَتَفَكَّرَ وَ نَظَرَ فَاَبْصَرَ وَانْتَفَعَ بِالْعِبَرِ ثُمَّ سَلَكَجَدَداً واضِحاً))(135)
صـاحـب بـيـنـش كـسى است كه از پى شنيدن ، بينديشد و با هر نگاه ، بينش نو يابد و از عبرت ها، همواره سود برد و سپس در راهى روشن و هموار به پيش رود.
33 ـ اُنس با قرآن
((عـَلَيـْكـُمْ بـِكـِتـابِ اللّهِ فـَاِنَّهُ الْحَبْلُ الْمَتينُ وَالنُّورُ الْمُبينُ وَالشَّفاءُالنّافِعُ وَالرِّىُّ النّاقِعُ وَالْعِصْمَةُ لِلْمُتَمَسِّكِ وَالنَّجاةُ لِلْمُتَعَلِّقِ))(136)
بـه كـتاب خدا، تمسك كنيد؛ زيرا اين كتاب طنابى است محكم و نورى است آشكار و شفايى اسـت سـودمـنـد و چشمه اى است سيراب كننده ، براى كسى كه به او تمسك جويد نگهبان و براى كسى كه به آن درآويزد [انس گيرد] عامل نجات است .
34 ـ سرزنش غافلان
((اُفٍّ لَكُمْ... لا يُنامُ عَنْكُمْ وَ اَنْتُمْ فى غَفْلَةٍ ساهُون ))(137)
نفرين بر شما، چشم دشمن براى تهاجم به شما خواب ندارد، در حالى كه شما در غفلت و فراموشى زندگى مى كنيد.
35 ـ جايگاه مسؤ وليّت
((وَ اِنَّ عَمَلَكَ لَيْسَ لَكَ بِطُعْمَةٍ وَ لكِنَّهُ فى عُنُقِكَ اَمانَةٌ))(138)
بـى گمان مسؤ وليتى كه به تو سپرده شده نه لقمه اى چرب ، بلكه بار امانتى بر گردن تو است .
36 ـ جايگاه نيروهاى مسلح
((فـَالْجـُنـُودُ بـِاِذْنِ اللّهِ حـُصـُونُ الرَّعـِيَّةِ وَ زَيـْنُ الْوُلاةِ وَ عِزُّ الدّينِ وَسُبُلُ الاَْمْنِ وَ لَيْسَ تَقُومُ الرَّعِيَّةُ اِلاّبِهِمْ))(139)
پـس سـپـاهـيـان بـه اذن خـدا، دژهاى استوار ملّت ، زينت زمامداران و مايه عزت دين و راههاى تحقق امنيت اند و ملت جز با تكيه بر آنان ، بر پاى خود ايستادن نتواند.
37 ـ آفت سپاهيان
((آفَةُ الْجُنْدِ مُخالَفَةُ الْقادَةِ))(140)
آفت لشكر، مخالفت كردن و سرپيچى از دستورات فرماندهى است .
38 ـ ويژگى منافقين
((اُحَذِّرُكُمْ اَهْلَ النِّفاقِ فَاِنَّهُمُ الضّالُّونَ الْمُضِلُّونَ وَالزّالُونَ الْمُزِلُّونَيَتَلَوَّنُونَ اءَلْواناً وَ يَفْتَنُّونَ افْتِناناً...))(141)
اى مـردم ! مـن شـمـا را از مـنـافـقـان بـرحـذر مـى دارم زيرا آنها گمراه و گمراه كننده اند و خطاكار و خطا اندازند، به رنگ هاى گونه گون درآيند و از هر وسيله اى براى فريفتن و در هم شكستن ديگران استفاده مى كنند.
39 ـ برترين يادگار
((لا ميراثَ كَالاَْدَبِ))(142)
ميراثى ماندگارتر و سودمندتر از ادب نيست .
40 ـ نجات بخش انسان ها
((وَ بـِمـَهـْديـنـا تـَنـْقـَطـِعُ الْحـُجـَجُ خـاتـِمـَةُ الاَْئِمَّةِ وَ مـُنـْقـِذُ الاُْمَّةِ وَ غـايـَةُ النُّورِ وَمـَصـْدَرُ الاُْمُورِ(143)... اَلْمُنْتَظِرُ لاَِمْرِنا كَالْمُتَشَحِّطِ بِدَمِهِ فى سَبيلِاللّهِ))(144)
با مهدىِ ما حجّت ها پايان پذيرد؛ اوست پايان بخش امامان و نجات بخش امّت و ن