وجه به اينكه مجموعه « نهج البلاغه » از ديدگاه حديث ، ادب و تاربخ از عالى ترين درجه اعتبار و سنديت(  [1] ) برخوردار مى باشد ، وسخنان برگزيده باب مدينة العلم رسول الله ، امام اميرالمؤمنين ارواحنا فداه دراين كتاب ، بيانگر اسلام راستين و برگردان شيوائى است ازقرآن كريم; اين سؤال مطرح مى شود كه موضوع مهدويّت در اسلام بطور كلى و انطباق آن با امام دوازدهم شيعه  « حجت بن الحسن العسگرى عليه السلام » از نظر « نهج البلاغه » چگونه و تا چه حد از واقعيت برخوردار و قابل قبول است؟

به ديگر سخن ، آيا با چشم پوشى از همه آنچه در احاديث اسلامى و منابع تاريخى راجع به حضرت مهدى(ع) بازگو شده و بطور عموم در اختيار همگان ، به ويژه پژوهشگران و محققان سنى و شيعه قرار گرفته ، كتاب شريف « نهج البلاغه » تا چه اندازه بازگوى اصل مهدويّت ، و روشنگر مشخصات و ويژگيهاى حياتى آن حضرت ، و ارائه دهنده نقش وجودى او در جهت سازندگى اسلامى مى باشد؟

ضمناً براى روشن شدن موضوع بحث ، قبلا توجه خوانندگان را به اين حقيقت جلب نموده كه هرچند در كشمكش هاى عقيدتى و بحث و مجادله هاى مذهبى بين شيعه و سنّى ، خلافت بلافصل خود امام اميرالمؤمنين على(ع) موضوع بحث و گفتگو است ، ولى بُعد ديگر امام كه حضرتش نمونه انسان كامل ، و داور عادل ، و مثل اعلاى انسانى و بيدار كننده وجدان انسان هاى دردمند ، و باب مدينة العلم پيامبر(ص) ، و كليد قرآن است ، جاى بحث و گفتگو نيست.

از اين جهت گفتار او مى تواند جدا كننده حقّ از باطل ، و روش او نمايانگر اسلام اصيل باشد; و بدين ترتيب آنچه را كه با زبان بيان و با عمل نشان داده ، معيار و الگوئى باشد كه هركس با اتكاء به آن و پيروى از آن راهش را پيدا كند و در تصميم گيريهاى عقيدتى ، و روشهاى فقهى ، سياسى ، اجتماعى ، اخلاقى ، و ديگر شؤون حياتى و دينى بدان گردن نهد.

كـوتاه سخن آنكه سخنان امام اميرالمؤمنين على(ع) در كتاب شريف « نهج البلاغه » بزرگترين سند اسلامى ، و حجتى است از طرف خدا بر همه مسلمانان جهان.

بر اين اساس حتى برادران اهل تسنن ، كه پايبند به مقام رهبرى و خلافت امام(ع) در مرتبه چهارم هستند ، گفتار و رفتار حضرتش براى آنها حجت است; و ناگزير بايد در برابر آن سر تسليم فرود آورند.

اكنون ياد آورى اين مطلب بجاست كه موضوع مهدى منتظر در « نهج البلاغه » منشعب از دو رشته از سخنان امام اميرالمؤمنين على(ع) در اين كتاب مى باشد.

بديگر عبارت ، مسأله مهدويت امام دوازدهم ، و ظهور حضرتش در آخر الزمان در كتاب « نهج البلاغه » از دو نظر قابل بررسى و داراى زمينه براى مطالعه و تحقيق است.

نخست از ديدگاه ملاحم و پيشگوئيهاى امام(ع) كه مواردى از آن ( امثال روى كار آمدن بنى اميه ، حكومت حجاج بن يوسف ، سقوط بنى اميه ، افتادن زمام امور به دست بنى العباس ، قيام زنج در بصره ، فتنه مغول و . . . ) در گذشته به وقوع پيوسته ، و موارد ديگر مربوط به آينده جهان است از قبيل خبر از ( ظهور ) حضرت مهدى(ع) و قيام جهانى آن بزرگوار ، كه به خواست خدا در آينده به وقوع خواهد پيوست.

و از آن پس از ديدگاه مسائل امامت كه باز سخنان امام(ع) پيرامون آن شامل دو بخش است;

بخشى ويژه امامت و رهبرى اهل بيت و  . . .  از نظر كلى;

و بخش ديگر ويژه امامت و رهبرى مطلقه و جهانى حضرت مهدى(ع) بخصوص.

اين بحث بيارى خدا ، و استعـانت از مقام والاى ولايت ، در فرصتى بسيار كوتاه تنظيم گرديده; و مايه نهايت  خوشحالى نويسنده است كه محتواى آن با دقّت مورد  توجه صاحب نظران ارجمند قرار گرفته ، وبه حكم: « فَذَكِّـرْ فَإِنَّ الذِّكْرى تَنفَعُ الْمُؤمِنِـين » موارد نقص و اشتباهش را تذكر دهند تا در فرصت چاپ مجدد ، ترميم ، و مؤمنان را سود بخشد.امامت و رهبرى در نهج البلاغه

در اينجا نخست فهرستى از سخنان امام(ع) را كه پيرامون امام ، رهبر ، خليفه ، مسؤول ، و زمامدارى بر مسلمانان ايراد فرموده ، به آگاهى خوانندگان ارجمند رسانده( [2] ) ، آنگاه مى پردازيم به بحث و بررسى پيرامون آنچه در رابطه با « مهدويت در اسلام » و پيشگوئى از ظهور و قيام فرزندش حضرت مهدى(ع) ، و تحقق يافتن حكومت جهانى اسلام در سايه رهبرى آن بزرگوار وارد گرديده; و با توجه به اينكه « نهج البلاغه » چاپ صبحى صالح شامل فهارس متعدد ، و بيش از ديگر چاپها مورد توجه و مراجعه مى باشد ، شماره خطبه ها و صفحات بر اساس آن تنظيم گرديده است.

 
صفحه 	(ع) سخنان امام 	خطبه 	رديف
183 	 أتأمرونى أن 	126 	1
105 	أتزعم أنك تهدى 	79 	2
277 	ألا بأبى و أمى ، هم من عدَّة  	187 	3
69 	ألا و انى قد دعوتكم 	27 	4
189 	اللَّـهم انك تعلم  	131 	5
336 	اللَّـهم انى استعديك 	217 	6
92 	أما انه سيظهر عليكم  	57 	7
91 	أما قولكم أكل ذلك  	55 	8
50-48 	أما والذى فلق  	4 	9
177 	أما والله لو أنى  	121 	10
323 	أملكوا عنى هذا 	207 	11
182 	أنا لم نحكم الرجال  	125 	12
300 	نا وضعت فى الصغر 	192 	13
143 	أنظروا اهل بيت  	97 	14
278 	إنما مثلى بينكم  	187 	

15
54 	إن معى لبصيرتى  	10 	16
243 	إن الناس من هذا 	168 	17
203 	إن هذا الامر لم  	146 	18
353 	إن هذا المال ليس  	232 	19
152 	أنه ليس  	105 	20
103 	أولم ينه بنى أمية  	75 	21
201 	أين الذين زعموا  	144 	22
247 	أيها الناس ان  	173 	23
323 	أيها الناس انه  	208 	24

 
صفحه 	(ع) سخنان امام 	خطبه 	رديف
163 	أيها الناس انى  	182 	25
51 	بنا اهتديتم  	5 	26
176 	تالله لقد علمت  	120 	27
76 	دخلت على المؤمنين  	33 	28
136 	دعونى و التمسوا  	92 	29
223 	ذلك القرآن فاستنطقوه  	158 	30
139 	عترته خير العتر  	94 	31
231 	فأعلم أما الاستبداد  	162 	32
234 	فأعلم أن افضل  	164 	33
138-137 	فانى فقأت عين  	93 	34
120-119 	فاين تذهبون  	87 	35
220 	فقلت يا رسول الله  	156 	36
175 	فوالله انى لأولى  	118 	37
119 	فهو من معادن  	87 	38
280 	لايقع اسم الهجرة ــ انه امرنا صعب  	189 	39
102 	لقد علمت أنى  	74 	40
94 	لما خوف من الغيلة  	62 	41
93 	لما قتل الخوارج  	60 	42
194 	لم تكن بيعتكم  	136 	43
196 	لن يسرع أحد  	139 	44
93 	مصارعهم دون النطفة  	59 	45
99 	ملكتنى عينى و أنا  	70 	46
162 	نحن شجرة النبوة  	109 	47
215 	نحن الشعار و الاصحاب  	154 	48

 

صفحه 	(ع) سخنان امام 	خطبه 	رديف
205 	و اعلموا أنكم لن  	147 	49
247-246 	و قد قال قائل  	172 	50
335 	و قد كرهت ان  	216 	51
52 	والله لابن أبى طالب  	5 	52
250 	والله لو شئت  	175 	53
194 	والله ما أنكروا على  	137 	54
322 	والله ما كانت  	205 	55
347-346 	  والله لان أبيت  	224 	56
64 	و إنى لعلى يقين  	22 	57
67 	و إنى والله لأظن  	25 	58
44 	و خلف فيكم ما خلفت  	1 	59
184 	و سيهلك فى صنفان  	127 	60
62 	و ما يبلغ عن الله  	20 	61
175 	و لاينبغى لى أن  	119 	62
100 	و لقد بلغنى أنكم  	71 	63
311 	و لقد علم المستحفظون  	197 	64
173 	و لو تعلمون ما أعلم  	116 	65
47 	و لهم خصايص  	3 	66
357 	هم عيش العلم  	239 	67
47 	هم موضع سره  	2 	68
358 	  يا ابن عباس ما يريد  	240 	69
419 	أأقنع من نفسى  	45 	70
380 	ثم تقول عباد الله  	25 	71
386 	فدع عنك  	28 	72
451 	فلمّا مضى عليه السِّـلام  	62 	73
452 	ولكننى آسى  	62 	74

   پيشگوئيهاى امام اميرالمؤمنين على بن ابى طالب(ع) درباره حضرت مهدى(ع)

 بر اساس « نهج البلاغه » چاپ صبحى صالح

خطبه 100:

«  و خلَّف فينا رايةَ الحقِّ ، مَن تَقدَّمها مَرق ، و مَن تَخلَّف عَنها زَهق ، و مَن لَزِمها لَحَق ،