ا از باب  يادآورى نعمت هاى پروردگار است كه (اما بنعمة ربك فحدث); ([103]) نعمت هاى خدا را كه به تو عنايت كرده ياد كن.

مهم تر اين كه امام، مقتداى ساير مردم است و تا مردم او را نشناسند و به صفات برجسته و ستوده او به درستى واقف نشوند، نمى توانند به او اقتدا كنند و چون بيان روح شخصيت امام جز از زبان خود او يا معصومى مثل او ميسّر نيست، آن حضرت به ناچار، گاهى پرده از روى بخشى از فضايل و كمالات گسترده، ژرف و بى بديل خويش برداشته و نَمى از يَم وجود خود را به بندگان نيازمند الهى و حقيقت طلبان تشنه معرفت، چشانده است.

علت ديگر معرفى آن حضرت توسط خودش بيان تذكرى است براى اصحاب پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله) كه آنچه رسول عظيم الشأن درباره على(عليه السلام) فرموده، فراموش نكنند، و فضايل و مناقب او را از ياد نبرند. آن حضرت در جنگ جمل وقتى با زبير ملاقات مى كند به او مى فرمايد: «آيا يادت هست روزى پيامبر(صلى الله عليه وآله) تو را ديد در حالى كه دست در گردن من داشتى آن گاه پيامبر(صلى الله عليه وآله) به تو فرمود: اى زبير آيا على(صلى الله عليه وآله) را دوست دارى؟ تو گفتى چگونه او را دوست نداشته باشم در حالى كه او برادر من و پسردايى من است. پيامبر(صلى الله عليه وآله)فرمود تو به زودى به جنگ او خواهى رفت در حالى كه به او ظلم خواهى كرد». زبير گفت انالله و انا اليه راجعون. مرا به ياد چيزى انداختى كه فراموش كرده بودم. از همانجا بود كه زبير تغيير مسير داد و از لشكر عايشه خارج شد و بالاخره نيز به قتل رسيد. ([104])

پى‏نوشتها:‌

[1]. تاريخ طبرى، حوادث سال 23، قصة الشورى، ج 3، ص 297 و تاريخ يعقوبى، ايام عثمان بن عفان، ج 2، ص 162.
[2]. نهج البلاغه، شرح محمد عبده، ص 178 ـ 179.
[3]. همان، ص 397.
[4]. همان، ص 430.
[5]. همان، ص 81، خطبه 37 و نهج البلاغه، صبحى صالح، ص 95.
[6]. همان، ص 291 و شرح نهج البلاغه، ابن ابى الحديد، ج 9، ص 261.
[7]. نهج البلاغه، صبحى صالح، خ 33، ص 48.
[8]. مستدرك، ج 3، ص 140.
[9]. ر.ك: نهج البلاغه، خطبه 3.
[10]. همان، خطبه 173.
[11]. مسند، احمد، ج 4، ص 51.
[12]. همان، ج 2، ص 292.
[13]. همان.
[14]. همان، نامه 62.
[15]. لازم به يادآورى است كه برخى از ويژگى ها مخصوص على(ع) است، البته بسيارى از آنها ساير اهل بيت (عليهم السلام) را نيز در بر مى گيرد.
[16]. نهج البلاغه، خطبه 197.
[17]. همان، خطبه 2.
[18]. تفسير مجمع البيان، ج 9 ـ 10، ص 519 ـ 520، ذيل آيه 12 سوره الحاقه.
[19]. بحارالانوار، ج 39، ص 62 و معانى الاخبار، ص 74.
[20]. سوره طه، آيات 29 ـ 30.
[21]. سوره اعراف، آيه 142.
[22]. سوره نسا، آيه 41.
[23]. سوره اسرا، آيه 71.
[24]. مستدرك، حاكم، ج 3، ص 124; جامع الصغير، ج 2، ص 177، شماره 5594 و تاريخ خلفا، ص 116.
[25]. تاريخ بغداد، ج 14، ص 321; مجمع الزوايد، ج 7، ص 236; الكفاية، حافظ كنجى، ص 135; تاريخ دمشق، ج 42، ص 449 و الغدير، ج 3، ص 176.
[26]. نهج البلاغه،خ 122، بخش 7 ـ 8.
[27]. سوره الحاقه، آيه 12.
[28]. تفسير مجمع البيان، ج 9 ـ 10، ص 519 ـ 520، ذيل آيه 12 سوره الحاقه.
[29]. نهج البلاغه، نامه 36، بخش 6.
[30]. همان، خطبه 29، بخش 3.
[31]. همان، نامه 41، بخش 12.
[32]. همان، خطبه 126، بخش 1 ـ 2.
[33]. همان، خطبه 192، بخش 115 ـ 117.
[34]. همان،< خطبه 37، بخش 4.
[35]. همان، خطبه 57، بخش 2.
[36]. همان، خطبه 131، بخش 4 ـ 5.
[37]. سوره واقعه، آيه 10 ـ 11.
[38]. وسائل الشيعه، ج 15، ص 282، ح 20522.
[39]. اصول كافى، كلينى، ج 1، ص 54.
[40]. نهج البلاغه، خطبه 10، بخش 1.
[41]. اصول كافى، كلينى، ج 1، ص 31.
[42]. نهج البلاغه، خطبه 4، بخش 3.
[43]. سوره انفال، آيه29.
[44]. نهج البلاغه، نامه 62، بخش 8.
[45]. همان، خطبه 200، بخش 1.
[46]. سوره زمر، آيه 9.
[47]. نهج البلاغه، خطبه 5، بخش 3 ـ 4.
[48]. همان، خطبه 147، بخش 7.
[49]. همان، خطبه 189، بخش 5.
[50]. همان، خطبه 175، بخش 3.
[51]. همان، خطبه 128، بخش 5 ـ 8.
[52]. همان، خطبه 158، بخش 2.
[53]. سوره رعد، آيه 43.
[54]. سوره يونس، آيه 35.
[55]. نهج البلاغه، خطبه 131، بخش 3 ـ 4.
[56]. همان، خطبه 205، بخش 3.
[57]. همان، خطبه 33، بخش 1 ـ 2.
[58]. همان، خطبه 3، بخش 16 ـ 18.
[59]. همان، نامه 45، بخش 25 ـ 27.
[60]. همان، خطبه 3، بخش 18.
[61]. همان، حكمت 236.
[62]. همان، حكمت 77، بخش 1.
[63]. شرح نهج البلاغه، ابن ابى الحديد، ج 17 ـ 18، ص 226.
[64]. نهج البلاغه، نامه 45، بخش 13 ـ 14.
[65]. همان، نامه 45، بخش 3 ـ 4.
[66]. همان، نامه 45، بخش 6.
[67]. همان، نامه 45، بخش 11.
[68]. همان، خطبه 209، بخش 4.
[69]. همان، خطبه 16، بخش 4.
[70]. همان، خطبه 37، بخش 4.
[71]. همان، خطبه 22، بخش 6.
[72]. همان، خطبه 97، بخش 12.
[73]. همان، نامه 62، بخش 8.
[74]. همان، خطبه 2167 بخش 22.
[75]. همان، خطبه 108، بخش 12.
[76]. همان، نامه 36، بخش 6.
[77]. همان، نامه 45، بخش 18.
[78]. همان، نامه 62، بخش 7 ـ 8.
[79]. همان، خطبه 27، بخش 14 ـ 16.
[80]. همان، حكمت 318.
[81]. همان، ذيل حكمت 318.
[82]. همان، خطبه 3، بخش 2 ـ 4.
[83]. همان، خطبه 217، بخش 3 ـ 4.
[84]. همان، خطبه 169، بخش 4.
[85]. همان، خطبه 5، بخش 3.
[86]. همان، خطبه 123، بخش 3 .
[87]. همان، خطبه 119، بخش 4 ـ 5.
[88]. همان، خطبه 156، بخش 11 ـ 13.
[89]. همان، نامه 62، بخش 8.
[90]. سوره صف، آيات 2 ـ 3.
[91]. نهج البلاغه، خطبه 175، بخش 6.
[92]. همان، خطبه 129، بخش 8.
[93]. همان، خطبه 9، بخش 1 .
[94]. همان، نامه 78، بخش 3.
[95]. همان، خطبه 74، بخش 1.
[96]. همان، حكمت 317.
[97]. نهج البلاغه، خطبه 118، بخش 1 ـ 2.
[98]. همان، خطبه 216، بخش 24.
[99]. سوره يوسف، آيه 53.
[100]. همان، آيه 24.
[101]. نهج البلاغه، خطبه 216، بخش 23.
[102]. همان، حكمت 117.
[103]. سوره ضحى، آيه 11.
[104]. شرح نهج البلاغه، ابن ابى الحديد، ج 1، ص 235.منابع و مآخذ

1 ـ قرآن كريم.

2 ـ ابن ابى الحديد، عبدالحميد بن هبة الله (586 ـ 655 ق); شرح نهج البلاغه، بيروت، مؤسسه الاعلمى، 1415 ق، چاپ اول.

3 ـ ابن ابى شيبه، عبداله بن محمد، (159 ـ 235 ق); المصنف، بيروت، دارالفكر، 1414 ق، چاپ اول.

4 ـ ابن اثير، على بن محمد، (555 ـ 630 ق); الكامل فى التاريخ، بيروت، دارصادر، بى تا، دوم.

5 ـ ابن اعثم كوفى، محمد بن على، (م314 ق); الفتوح، بيروت، دارالاضواء، 1411 ق، اول.

6 ـ ابن بابويه، محمد بن على، (311 ـ 381 ق); معانى الاخبار، تهران، الكتب الاسلاميه، 1377، دوم.

7 ـ ابن حجر عسقلانى، احمد بن على، 733، 825 ق); فتح البارى، بيروت ، داراحياء التراث العربى، 1408ق.

8 ـ  ابن حنبل، احمد بن محمد، (164 ـ 241 ق); مسند احمد بن حنبل، بيروت، دارصادر، بى تا، اول.

9 ـ ابن سعد، محمد بن سعد، (168 ـ 230 ق); طبقات الكبرى، بيروت ، دارصادر، 1416 ق، اول.

10 ـ ابن عبدربه، احمد بن محمد، (246 ـ 328 ق); العقد الفريد، بيروت، دارالمكتبة الاولى، 1999، اول.

11 ـ ابن عساكر على بن حسن، (499 ـ  571 ق); تاريخ دمشق، بيروت، داراحياء التراث العربى، 1412 ق، اول.

12 ـ ابن قتيبه، عبداله بن مسلم، (213 ـ 276 ق); الامامه و السياسه، قم ، شريف رضى، 1363، اول.

13 ـ ابن قتيبه، عبداله بن مسلم، (213 ـ 276 ق); المعارف، قم ، شريف رضى، 1415ق، اول.

14 ـ ابن كثير، اسماعيل بن عمر، (700 ـ 774 ق); بدايه و النهايه، بيروت، مكتبة المعارف، اول.

15 ـ ابن منظور، محمد بن مكرم، (630 ـ 711 ق); لسان العرب، بيروت، دارالاحياء التراث، 1408 ق، اول.

16 ـ ابو داوود، سليمان بن اشعث، (202 ـ 275 ق); سنن ابى داود، بيروت، دارالفكر، 1410 ق، اول.

17 ـ امينى، عبدالحسين، (1281 ـ 1349 ق); الغدير، تهران، كتب العلميه، 1366 ، دوم.

18 ـ بخارى، محمد بن اسماعيل; 