.
اما خداى على (ع ) كه بر مظلوميتهاى او واقف است ، خواست تا با شكافتن ديوار كعبه و پذيرايى سه روزه از مولود كعبه و غير عادى جلوه دادن ولادت او، زبان توجيه بهانه جويان براى هميشه بسته شود و صلاى مجد و عظمت على از همان بدو تولد طنين انداز عالميان باشد.
181- علامه مجلسى (ره ) در ذيل حديث به غرابت آن اشاره كرده و فرموده است : با توجه به تفاوت سنى زياد كه ميان على (ع ) و عقيل وجود داشته پذيرش حديث بدين گونه مشكل مى نمايد.(بحار، ج 22، ص 208).
182- غاية المرام ، ص 184.
183- خصال ، ص 721.
184- على من المهد الى اللحد، ص 320.
185- خصال ، ص 686.
186- نهج البلاغه ، بخشى از خطبه قاصعه .
187- بحار، ج 35، ص 46.
188- بحار، ج 35، ص 54.
189- بحار، ج 19، ص 83.
190- بحار، ج 15، ص 144.
191- تاريخ يعقوبى ، ج 1، ص 368.
192- بحار، ج 35، ص 69.
193- بحار، ج 35، ص 120.
194- خصال ، ص 687.
195- بحار، ج 38، ص 255.
196- نهج البلاغه ، بخشى از خطبه قاصعه .
197- خصال ، ص 421.
198- كافى ، ج 1، ص 64.
199- نهج السعاده ، ج 2، ص 676.
200- الاختصاص ، ص 165.
201- وسائل الشيعه ، ج 12، ص 124.
202- مناقب ابن شهر آشوب ، ج 2، ص 104.
203- بحار، ج 41، ص 43.
204- بحار، ج 24، ص 133.
205- مقتل الحسين ، ص 107.
206- بحار، ج 40، ص 45. به گفته خبّاب بن ارت واقعه فوق نوزده روز قبل از وفات رسول گرامى بوده است .(بحار، ج 22، ص 489).
207- به روايت شيخ مفيد، تنها چيزى كه بلال نياورد، زره آن حضرت بود كه آن روز در گرو مرد يهودى بود اين مرد در برابر چهار درهم وام ، زره حضرت را در رهن خود داشت . (بحار، ج 22، ص ‍ 501).
208- بحار، ج 22، ص 499.
209- بحار، ج 22، ص 500.
210- بحار، ج 22، ص 533؛ كشف الغمه ، ج 1، ص 18.
211- بحار، ج 22، ص 530 و 532؛ كشف الغمّه ، ج 11، ص 18.
212- بحار، ج 22، ص 546.
213- بحار، ج 22، ص 479.
214- بحار، ج 22، ص 478.
215- بحار، ج 22، ص 492؛ مستدرك الوسائل ، ج 2، ص 209.
216- مستدرك الوسائل ، ج 2، ص 198.
217- دم عبيط: خون تازه . علامه مجلسى در مرآة العقول ضمن شرح حديث فوق فرموده است : خون تازه در برابر خون فاسد و بيمار است و گويا رسول خدا(ص ) با اين تعبير از شهادت حضرتش ‍ خبر مى دهد، زيرا خونى كه در كمال صحت و نشاط از شخص جارى شود مرگى را به دنبال خواهد داشت كه آن شهادت است ، به خلاف خوفى كه فاسد شده و تن ، بيمار و رنجور گشته است ، مرگى كه در اين حال رخ دهد، پايان عمر و فرجام طبيعى حيات است .
218- كافى 7 ج 1، ص 282؛ بحار، ج 22، ص 480.
219- سوره بينه (98):7.
220- بحار، ج 22، ص 490.
221- بحار، ج 22، ص 463؛ خصال ، ص 796.
222- بحار، ج 22، ص 461؛ خصال ، ص 173.
223- كتاب سليم بن قيس ، ص 212.
224- بحار7 ج 22، ص 494.
225- بحار، ج 22، ص 512؛ خصال ، ص 421.
226- نهج البلاغه ، ترجمه و شرح فيض الاسلام ، خطبه 188.
227- چاهى است در بخش شرقى مسجد قبا. امروز نيز همان چاه و اطرافش به همين نام شهرت دارد. (قاموس المحيط). از بعضى روايات چنين بر مى آيد كه آن چاه به خود حضرت حضور داشته است .
228- بحار، ج 22، ص 517؛ مسترك الوسائل ، ج 2، ص 192.
229- فضائل الخمسه من الصحاح الستة ، ج 3، ص 37.
230- بخشى از احتجاجات آن حضرت در روز شورا (بحار، ج 22، ص 543).
231- سوره نساء (4): 64.
232- الغدير، ج 5، ص 189.
233- بحار، ج 43، ص 157.
234- نهج البلاغه ، ترجمه و شرح فيض الاسلام ، خطبه 226.
235- نهج البلاغه ، ترجمه و شرح فيض الاسلام ، ص 1228.
236- سوره انفال (8): 26.
237- سوره نور (24): 55.
238- سوره قصص (28): 57.
239- سورع ء آل عمران (3): 103.
240- كشف المحجة ، ص 174.
241- شرح نهج البلاغه ، ج 6، ص 95.
242- كشف المحجه ، ص 176.
243- خصال ، ص 423؛ اختصاص ، ص 170؛ بحار، ج 28، ص 206.
244- نهج البلاغه ، بخشى از خطبه هاى شقيقيه .
245- كشف المحجه ، ص 181 به نقل از رسائل كلينى .
246- اشاره به جنگهاى اهل رِدّه است . سجاح با سى هزار نفر از بنى تميم ، ((مسيلمه كذاب با هفتاد هزار نفر از بنى حنيف و اسود عنسى در يمن و طليحه بن خويلد در بنى اسد، رهبران ارتجاع و ارتداد كه در صدد هجوم به مدينه بودند. (گفتار ماه ، ج 2، ص 103).
247- اختصاص ، ص 172.
248- كشف المحجّه ، ص 176.
249- ابن ابى الحديد مى نويسد: خالد بن وليد از سوى ابوبكر ماءموريت يافت كه سعد بن عباده را به قتل برساند. او د راين هنگام در شام به سر مى برد. خالد با دستيارى شخصى ديگر در كمين او نشستند و در موقعيت مناسب به ضرب تير او را كشتند و جنازه اش را شبانه در چاه آبى افكندند و سپس از زبان پريان شعرى سوردن و قتل را به آنها نسبت دادند:

نحن قتلنا سيد الخزرج سعد بن عباده
ورميناه بسهيمن فلم تخط فواده

سعد بن عباده رئيس تيره خزرج را ما كشتيم ، و او را با پرتاب دو تير كه قلب او را نشانه كرد از پاى در آورديم )).
ابن ابى الحديد پس از آنكه نقل فوق را در شمار مطاعن ابوبكر از قول شيعه آورده در مقام دفاع از اين طعن گفته اسد: من نيز قبول ندارم كه اجنه سعد را كشته باسند و شعر مزبور سروده آنها باشد، شكى نيست كه سراينده شعر و قاتل سعد از نوع بشر بوده است . اما اينكه فرمان قتل را ابوبكر صادر كرده باشد، چنانكه شيعه مدعى است ، نزد من ثابت نيست . هر چند بعيد هم نمى دانم كه خالد از پيش خود براى تقرب بيشتر نزد ابوبكر به چنين كار فجيعى دست زده باشد ... چه اينكه ظهور اين قبيل كارها از خالد امرى عادى مى نمايد. (شرح نهج البلاغه ، ج 17، ص 223).
250- در مصدر چنين است ، اما ظاهراً يَصْرِمُ صحيح است .
251- كشف المحجّه ، ص 177.
252- خصال ، ص 424؛ اختصاص ، ص 171.
253- كشف المحجّه ، ص 177.
254- نهج البلاغه ، خطبه شقشقيه .
255- خصال ، ص 425؛ اختصاص ، ص 172.
256- به روايت شيخ مفيد: سپس حضرت فرمود: و قال (عمر): اقتلوا الاقل و ما اراد غيرى ، عمر گفت : اگر اعضاى شورا به توافق نرسيدند و آرا به اقل و اكثر منتهى شد، شما جانب اكثر را بگيريد و گردن كسانى كه در طرف اقل واقع شدند، بزنيد. حضرت فرمود: مقصود او از كشتن اقل كسى جز من نبود! (امال مفيد، ص 153).
257- اختصاص ، ص 173؛ خصال ، ص 427؛ بحار، ج 38، ص 177.
258- نهج البلاغه ، ترجمه و شرح فيض الاسلام ، خطبه 73.
259- شرح نهج البلاغه ، ج 20، ص 308.
260- شرح نهج البلاغه ، ج 20، ص 328.
261- نهج البلاغه ، ترجمه شهيدى ، بخشى از خطبه 150.
262- در مصدر چنين است اما ظاهرا صحيح آن تعزه باشد.
263- كشف المحجّه ، ص 179.
264- كشف المحجّه ، ص 184.
265- خصال ، ص 428؛ اختصاص ، ص 174؛ بحار، ج 38، ص 177.
266- سوره احزاب (33): 23.
267- اختصاص ، ص 174؛ خصال ، ص 428.
268- سوره طه (20): 52.
269- كشف المحجّه ، ص 180.
270- در اينجا حضرت حدود 25 مورد از موارد تغيير و تحريف احكام را به عنوان نمونه ياد مى كنند و چون ذكر تك تك اين موارد از آنجا كه با اشاره و در كمال اختصار بيان شده است به شرح و بسط محتاج است و پرداهتن به آن هم از حوصله اين نوشتار خارج است ، از اين روى از درج آن صرف نظر شد.
271- اهل سنت نمازى دادند كه به تراويح موسوم است ، و آن خواندن نمازهاى مستحبى با جماعت در ماه رمضان است . به اعتقاد شيعه ، نماز جماعت جز در نمازمهاى يوميه و جمعه و عيدين بدعت است . حضرت در اين بخش از فرمايش خود به اين قسمت از بدعت خلفا نظر دارند.
272- كافى ، ج 8، ص 59 و 62.
273- (يا ايها الناس انما بغيكم على انفسكم ). سوره يونس (10): 10.
274- (فمن نكث فانما ينكث على نفسه ). سوره فتح (48): 10.
275- (و لا يحيق المكر السيى الا باهله ). سوره فاطر (35): 41.
276- كشف المحجّه ، ص 182.
277- كشف المحجّه ، ص 182.
278- كتاب المحجّه ، ص 183 و 18