 سِنَانٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَظِيمٌ رَفِيعٌ لَا يَقْدِرُ الْعِبَادُ عَلَى صِفَتِهِ وَ لَا يَبْلُغُونَ كُنْهَ عَظَمَتِهِ- لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصارَ وَ هُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ وَ لَا يُوصَفُ بِكَيْفٍ وَ لَا أَيْنٍ وَ لَا حَيْثٍ فَكَيْفَ أَصِفُهُ بِكَيْفٍ وَ هُوَ الَّذِي كَيَّفَ الْكَيْفَ حَتَّى صَارَ كَيْفاً فَعَرَفْتُ الْكَيْفَ بِمَا كَيَّفَ لَنَا مِنَ الْكَيْفِ أَمْ كَيْفَ أَصِفُهُ بِأَيْنٍ وَ هُوَ الَّذِي أَيَّنَ الْأَيْنَ حَتَّى صَارَ أَيْناً فَعَرَفْتُ الْأَيْنَ بِمَا أَيَّنَ لَنَا مِنَ الْأَيْنِ أَمْ كَيْفَ أَصِفُهُ بِحَيْثٍ وَ هُوَ الَّذِي حَيَّثَ الْحَيْثَ حَتَّى صَارَ حَيْثاً فَعَرَفْتُ الْحَيْثَ بِمَا حَيَّثَ لَنَا مِنَ الْحَيْثِ فَاللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى دَاخِلٌ فِي كُلِّ مَكَانٍ وَ خَارِجٌ مِنْ كُلِّ شَيْ‏ءٍ- لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصارَ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ- وَ هُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ

ترجمه :

14. عبدالله بن سنان از امام صادق (عليه السلام) نقل مى‏كند كه آن حضرت فرمودند: حقيقتا خداوند بزرگ و بلند مرتبه است. بندگان نمى‏توانند او را وصف كنند و به عمق بزرگى او برسند. چشم‏ها، او را درك نمى‏كنند ولى او، چشم‏ها را درك مى‏كند و او مهربان و داناست و به چگونگى، مكان و زمان وصف نمى‏شود. پس چگونه او را به چگونگى وصف كنم، در حالى كه او به چگونگى، چگونه بودن داد، تا چگونه شود. (يعنى كيفيت هر چيز را خداوند به آن داده است و هر چيزى، ويژگى و شكل خاص خود را دارد مثل انسان، حيوان و جامدات مانند سنگ و چوب و...)

پس چگونگى (هر چيزى) با توجه به عنايت او، شناخته مى‏شود.

و يا اين كه چگونه او را به مكان توصيف كنم؟ در حالى كه او به مكان، مكانيت داد، تا مكان شود. (يعنى خداوند، جايى به نام زمين آفريد تا همه در قسمتى از آن زندگى كنند و قسمت ديگرى را دريا و جنگل و كوه قرار داد تا هر موجودى در قسمتى از اين زمين به سر ببرد و با اشاره به آن، مكان بودن صدق مى‏كند.) پس مكان با توجه به عنايت او، شناخته مى‏شود. يا چگونه او را به زمان وصف كنم، در حالى كه او به زمان، زمان بودن را داد تا زمان شود. پس زمان با توجه به عنايت او، شناخته مى‏شود. پس خداوند بزرگ، در هر مكانى هست و از هر چيزى خارج است. چشم‏ها، او را درك نمى‏كنند ولى او، چشم‏ها را مى‏بيند. هيچ خدايى جز خداى بزرگ نيست و او مهربان و داناست.

15 أَبِي رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنِ ابْنِ أَبِي نَجْرَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ وَ الْفَضْلِ ابْنَيْ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِيَّيْنِ عَنْ عُبَيْدِ بْنِ زُرَارَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَ قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع جُعِلْتُ فِدَاكَ الْغَشْيَةُ الَّتِي كَانَتْ تُصِيبُ رَسُولَ اللَّهِ ص إِذَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ الْوَحْيُ فَقَالَ ذَاكَ إِذَا لَمْ يَكُنْ بَيْنَهُ وَ بَيْنَ اللَّهِ أَحَدٌ ذَاكَ إِذَا تَجَلَّى اللَّهُ لَهُ قَالَ ثُمَّ قَالَ تِلْكَ النُّبُوَّةُ يَا زُرَارَةُ وَ أَقْبَلَ بِتَخَشُّعٍ

ترجمه :

15. فرزند زراره از پدرش نقل مى‏كند كه به امام صادق (عليه السلام) عرض كردم: فداى شما شوم. حالت غشى كه به پيامبر اسلام (صلى الله عليه و آله و سلم)، هنگامى كه وحى به ايشان نازل مى‏شد، چه بود؟ آن حضرت فرمودند: آن حالت، زمانى اتفاق مى‏افتاد كه بين او و خداوند كسى نبود كه در آن هنگام، خداوند بر آن حضرت، آشكار مى‏شد. سپس فرمودند: اى زراره! آن، (حالتِ) پيامبرى بود و با حالت فروتنى، رو به خداوند مى‏آورد.

16 حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِيدِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ هَاشِمٍ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُرَازِمٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ رَأَى رَسُولُ اللَّهِ ص رَبَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ يَعْنِي بِقَلْبِهِ

ترجمه :

16. مزارم از امام صادق (عليه السلام) نقل مى‏كند كه از آن حضرت شنيدم كه مى‏فرمود: رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم)، پروردگارش را (با دل) مشاهده كرد. (حديث بعدى، شماره هفده، اين مسئله را تأييد مى‏كند.)

17 وَ تَصْدِيقُ ذَلِكَ مَا حَدَّثَنَا بِهِ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِيدِ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الصَّفَّارُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ أَبِي الْخَطَّابِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَيْلِ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع هَلْ رَأَى رَسُولُ اللَّهِ ص رَبَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَقَالَ نَعَمْ بِقَلْبِهِ رَآهُ أَ مَا سَمِعْتَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ- ما كَذَبَ الْفُؤادُ ما رَأى‏ أَيْ لَمْ يَرَهُ بِالْبَصَرِ وَ لَكِنْ رَآهُ بِالْفُؤَادِ

ترجمه :

17. محمد بن فضيل مى‏گويد: از ابوالحسن (عليه السلام) (امام موسى كاظم عليه السلام) پرسيدم: آيا رسول خدا، پروردگارش را مشاهده كرد؟ فرمودند: بله! او را با قلب خود، مشاهده نمود. مگر نشنيده‏اى كه خداوند مى‏فرمايد: دل، آن چه را كه او ديد، دروغ نمى‏داند.) يعنى با چشم، خدا را نديده، بلكه با دل ديده است.

18 أَبِي رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَصْفَهَانِيِّ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ الْمِنْقَرِيِّ عَنْ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ أَوْ غَيْرِهِ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ- لَقَدْ رَأى‏ مِنْ آياتِ رَبِّهِ الْكُبْرى‏ قَالَ رَأَى جَبْرَئِيلَ عَلَى سَاقِهِ الدُّرُّ مِثْلُ الْقَطْرِ عَلَى الْبَقْلِ لَهُ سِتُّمِائَةِ جَنَاحٍ قَدْ مَلَأَ مَا بَيْنَ السَّمَاءِ إِلَى الْأَرْضِ

ترجمه :18. حفص بن غياث يا غير او، مى‏گويد: از امام صادق (عليه السلام) درباره سخن خدا پرسيدم كه فرموده است: (حقيقتا، پيامبر اسلام، نشانه‏هاى بزرگ پروردگارش را ديد) آن حضرت فرمودند: رسول خدا، جبرئيل را در حالى كه در پايش درى مثل قطره‏اى بر روى سبزى، مشاهده كردند، به طورى كه جبرئيل، ششصد بال داشت كه بين آسمان و زمين را پر كرده بود.

19 حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ الدَّقَّاقُ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ الصُّوفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى الرُّويَانِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَظِيمِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ زَيْدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ع عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ 