َلِيدِ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الصَّفَّارُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ أَبِي الْخَطَّابِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَسْبَاطٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع عَنِ الِاسْتِطَاعَةِ فَقَالَ يَسْتَطِيعُ الْعَبْدُ بَعْدَ أَرْبَعِ خِصَالٍ أَنْ يَكُونَ مُخَلَّى السَّرْبِ صَحِيحَ الْجِسْمِ سَلِيمَ الْجَوَارِحِ لَهُ سَبَبٌ وَارِدٌ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ فَسِّرْهَا لِي قَالَ أَنْ يَكُونَ الْعَبْدُ مُخَلَّى السَّرْبِ صَحِيحَ الْجِسْمِ سَلِيمَ الْجَوَارِحِ يُرِيدُ أَنْ يَزْنِيَ فَلَا يَجِدُ امْرَأَةً ثُمَّ يَجِدُهَا فَإِمَّا أَنْ يُعْصَمَ فَيَمْتَنِعَ كَمَا امْتَنَعَ يُوسُفُ أَوْ يُخَلَّى بَيْنَهُ وَ بَيْنَ إِرَادَتِهِ فَيَزْنِيَ فَيُسَمَّى زَانِياً وَ لَمْ يُطَعِ اللَّهُ بِإِكْرَاهٍ وَ لَمْ يُعْصَ بِغَلَبَةٍ

ترجمه :

7. على بن اسباط مى‏گويد: از امام رضا (عليه السلام) درباره توانايى پرسيدم. آن حضرت فرمودند: هر بنده‏اى بعد از داشتن چهار خصوصيت، توانايى پيدا مى‏كند: اين كه هيچ مانعى سر راه تو نباشد، اين كه بدن سالمى داشته باشى، اين كه اعضاء سالمى داشته باشى (معلول نباشى) و اين كه دليلى از سوى خداوند باشد (يعى خود سرانه كارى انجام ندهد كه بدعت خواهد بود.)

به امام عرض كردم: فداى شما شوم! آنها را براى من توضيح بدهيد.

آن حضرت فرمودند: منظور اين است كه بنده‏اى مانعى سر راه او (براى انجام كارى) نباشد، و بدنش (براى انجام واجب مثل روزه گرفتن) سالم باشد، و اين كه اعضاء بدنش صحيح باشد (مثلا براى شستن دست، يك دست نداشته باشد، وضو از آن دست ساقط مى‏شود.) پس اگر كسى قصد زنا كردن را دارد و زنى براى اين عمل پيدا نكرد و سپس به دست آورد، (دو راه در اين جا به وجود مى‏آيد:) يا خود دارى مى‏كند همان طورى كه حضرت يوسف (عليه السلام) از اين عمل دورى نمود و يا بين خود و خواسته‏اش را خالى مى‏گذارد (و آن عمل را انجام مى‏دهد.) و زنا مى‏كند كه در اين صورت زنا كار خواهد بود و با اجبار از خداوند اطاعت نكرده و با غلبه گناه نكرده است. (يعنى اگر عمل زنا را انجام دهد از خداوند اطاعت نكرده است و اگر انجام ندهد بر هواى نفس خود پيروز شده است.)

8 حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِيدِ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ الْجَابِرِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَلَقَ الْخَلْقَ فَعَلِمَ مَا هُمْ صَائِرُونَ إِلَيْهِ وَ أَمَرَهُمْ وَ نَهَاهُمْ فَمَا أَمَرَهُمْ بِهِ مِنْ شَيْ‏ءٍ فَقَدْ جَعَلَ لَهُمُ السَّبِيلَ إِلَى الْأَخْذِ بِهِ وَ مَا نَهَاهُمْ عَنْهُ فَقَدْ جَعَلَ لَهُمُ السَّبِيلَ إِلَى تَرْكِهِ وَ لَا يَكُونُوا آخِذِينَ وَ لَا تَارِكِينَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ يَعْنِي بِعِلْمِهِ

ترجمه :

8. اسماعيل بن جابر از امام صادق (عليه السلام) نقل مى‏كند كه آن حضرت فرمودند: خداوند، مخلوقات را آفريد و مى‏دانست كه آنها به چه مسيرى مى‏روند (به همين دليل) آنها را به كارهايى دستور و از اعمالى نهى كرد و نسبت به كارهايى كه به آنها دستور داده است، راهى را نيز قرار داده است تا به آن عمل برسند و نسبت به كارهايى كه آنها را نهى كرده است راهى را نيز براى ترك آن در نظر گرفته است. پس مردم به جز با اذن خداوند هيچ عملى را انجام نداده و هيچ كارى را ترك نمى‏كنند و منظور از اذن خداوند، دانش و علم پروردگار است.

9 حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِيدِ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَيُّوبَ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ الطَّيَّارِ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ- وَ قَدْ كانُوا يُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ وَ هُمْ سالِمُونَ قَالَ مُسْتَطِيعُونَ يَسْتَطِيعُونَ الْأَخْذَ بِمَا أُمِرُوا بِهِ وَ التَّرْكَ لِمَا نُهُوا عَنْهُ وَ بِذَلِكَ ابْتُلُوا ثُمَّ قَالَ لَيْسَ شَيْ‏ءٌ مِمَّا أُمِرُوا بِهِ وَ نُهُوا عَنْهُ إِلَّا وَ مِنَ اللَّهِ تَعَالَى عَزَّ وَ جَلَّ فِيهِ ابْتِلَاءٌ وَ قَضَاءٌ

ترجمه :

9. حمزة بن محمد طيار مى‏گويد: از امام صادق (عليه السلام) درباره سخن خداوند پرسيدم كه مى‏فرمايد: مردم به سجده (بر خدا) دعوت شدند، در حالى كه سالم بودند.(210) آن حضرت فرمودند: (منظور) كسانى هستند كه قدرت انجام كارى را ندارند. (يعنى) نسبت به آن چه مأمور به انجام آن و يا نسبت به ترك آن به خاطر نهى شده‏اند و به خاطر همين مسئله مورد آزمايش و امتحان قرار گرفتند. سپس آن حضرت فرمودند: مردم نسبت به هيچ كارى مأمور و نهى نشده‏اند، مگر اين كه از سوى خداوند نسبت به عمل يا ترك آن، آزمايش و حكمى وجود دارد.

10 حَدَّثَنَا أَبِي وَ مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى بْنِ الْمُتَوَكِّلِ رَحِمَهُمَا اللَّهُ قَالا حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْيَرِيُّ جَمِيعاً عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِينٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ- وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا قَالَ يَكُونُ لَهُ مَا يَحُجُّ بِهِ قُلْتُ فَمَنْ عُرِضَ عَلَيْهِ الْحَجُّ فَاسْتَحْيَا قَالَ هُوَ مِمَّنْ يَسْتَطِيع

ترجمه :

10. محمد بن مسلم مى‏گويد: از امام صادق (عليه السلام) درباره اين سخن خداوند پرسيدم كه مى‏فرمايد: خداوند حج را بر مردمى كه قدرت انجام آن را دارند، واجب كرده است.(211)

آن حضرت فرمودند: (منظور) چيزى است كه به وسيله آن حج به جا مى‏آورند. عرض كردم: كسى كه حج به او عرضه شود، اما شرم كند، حج بر او واجب خواهد بود؟ (مثلا كسى پول رفتن حج را به او ببخشد و هديه نمايد.)

حضرت فرمودند: او، از كسانى است كه توانايى انجام حج را دارد.

11 حَدَّثَنَا أَبِي وَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِيدِ رَحِمَهُمَا اللَّهُ قَالا حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الْبَرْقِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ م