لَّهُ شَيْئاً لَمْ يُبْغِضْهُ أَبَداً وَ إِذَا أَبْغَضَ شَيْئاً لَمْ يُحِبَّهُ أَبَداً

ترجمه :

5. منصور بن حازم از امام صادق (عليه السلام) نقل مى‏كند كه آن حضرت فرمودند: خداوند قبل از آن كه مخلوقات خود را بيافريند، خوشبختى و بدبختى را آفريد، پس كسى كه خداوند او را خوشبخت مى‏داند، هرگز نسبت به او خشمگين نمى‏شود و اگر كار بدى انجام دهد، نسبت به كارش خشم مى‏گيرد اما نسبت به خودش خشمگين نمى‏شود. و كسى كه خداوند او را بدبخت مى‏داند، هرگز او را دوست نخواهد داشت و اگر كار خوبى انجام دهد، كارش را دوست دارد، اما خودش را به دليل راهى كه انتخاب كرده است، دوست نخواهد داشت. پس زمانى كه خداوند چيزى را دوست داشته باشد، ديگر از او خشمگين نمى‏شود و اگر چيزى را دشمن بداند، ديگر دوست نخواهد داشت.

6 حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِيدِ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الصَّفَّارُ وَ سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ جَمِيعاً قَالا حَدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ نُوحٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ- وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ قَالَ يَحُولَ بَيْنَهُ وَ بَيْنَ أَنْ يَعْلَمَ أَنَّ الْبَاطِلَ حَقٌّ وَ قَدْ قِيلَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ بِالْمَوْتِ وَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى يَنْقُلُ الْعَبْدَ مِنَ الشَّقَاءِ إِلَى السَّعَادَةِ وَ لَا يَنْقُلُهُ مِنَ السَّعَادَةِ إِلَى الشَّقَاءِ

ترجمه :6. هشام بن سالم از امام صادق (عليه السلام) درباره سخن خداوند كه فرموده است: اى مردم! بدانيد كه خداوند بين انسان و قلبش فاصله مى‏اندازد.(216) نقل مى‏كند كه آن حضرت فرمودند: خداوند بين خود و كسى كه باطل را حق مى‏داند، فاصله مى‏اندازد. (در روايت ديگرى) گفته شده است: خداوند بين خود و انسان به وسيله مرگ فاصله انداخته است. و امام صادق (عليه السلام) مى‏فرمايند: خداوند، بنده‏اى خود را از بدبختى به خوشبختى منتقل مى‏سازد؛ كسى را از خوشبختى به بدبختى نمى‏برد.<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:898.txt">1</a><a class="text" href="w:text:899.txt">2</a></body></html>59. باب نفى الجبر و التفويض‏
59. درباره نفى جبر (مجبور شدن انسان) و تفويض (واگذارى امور به انسان)

1 أَبِي رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ يَزِيدَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُمَرَ الْيَمَانِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَلَقَ الْخَلْقَ فَعَلِمَ مَا هُمْ صَائِرُونَ إِلَيْهِ وَ أَمَرَهُمْ وَ نَهَاهُمْ فَمَا أَمَرَهُمْ بِهِ مِنْ شَيْ‏ءٍ فَقَدْ جَعَلَ لَهُمُ السَّبِيلَ إِلَى الْأَخْذِ بِهِ وَ مَا نَهَاهُمْ عَنْهُ مِنْ شَيْ‏ءٍ فَقَدْ جَعَلَ لَهُمُ السَّبِيلَ إِلَى تَرْكِهِ وَ لَا يَكُونُوا آخِذِينَ وَ لَا تَارِكِينَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ

ترجمه :

1. ابراهيم بن عمر يمانى از امام صادق (عليه السلام) نقل مى‏كند كه آن حضرت فرمودند: خداوند مخلوقات را آفريد و مى‏دانست كه آنها به چه مسيرى مى‏روند (به همين دليل) آنها را به كارهايى دستور و از اعمالى نهى كرد و نسبت به كارهايى كه به آنها دستور داده است، راهى را نيز قرار داده است تا به آن عمل برسند و نسبت به كارهايى كه آنها را نهى كرده است، راهى را نيز براى ترك آن در نظر گرفته است. پس مردم به جز با اذن خداوند هيچ عملى را انجام نداده و هيچ كارى را ترك نمى‏كنند.

2 أَبِي رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ يُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ حَفْصِ بْنِ قُرْطٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ زَعَمَ أَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى يَأْمُرُ بِالسُّوءِ وَ الْفَحْشَاءِ فَقَدْ كَذَبَ عَلَى اللَّهِ وَ مَنْ زَعَمَ أَنَّ الْخَيْرَ وَ الشَّرَّ بِغَيْرِ مَشِيَّةِ اللَّهِ فَقَدْ أَخْرَجَ اللَّهَ مِنْ سُلْطَانِهِ وَ مَنْ زَعَمَ أَنَّ الْمَعَاصِيَ بِغَيْرِ قُوَّةِ اللَّهِ فَقَدْ كَذَبَ عَلَى اللَّهِ وَ مَنْ كَذَبَ عَلَى اللَّهِ أَدْخَلَهُ اللَّهُ النَّارَ

يعني بالخير و الشر الصحة و المرض و ذلك قوله عز و جل- وَ نَبْلُوكُمْ بِالشَّرِّ وَ الْخَيْرِ فِتْنَةً

ترجمه :

2. حفص بن قرط از امام صادق (عليه السلام) نقل مى‏كند كه آن حضرت فرمودند: رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) مى‏فرمايند: كسى كه گمان كند خداوند متعال به بدى و زشتى دستور مى‏دهد، بر خدا دروغ بسته‏اند و كسى كه گمان كند كه خوبى و بدى بدون خواست خداوند است، پروردگار را از پادشاهيش خارج ساخته است و كسى كه خيال كند نافرمانى از خداوند بدون قدرت او است، بر خداوند دروغ بسته است و كسى كه بر او دروغ ببندد، خداوند او را در آتش مى‏اندازد. منظور از خوبى و بدى، سلامتى و بيمارى است و همان سخن خداوند است كه مى‏فرمايد: شما را به بدى و خوبى امتحان مى‏كنيم.(217)

3 حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى بْنِ الْمُتَوَكِّلِ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ السَّعْدَآبَادِيُّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ يُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ وَ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالا إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَرْحَمُ بِخَلْقِهِ مِنْ أَنْ يُجْبِرَ خَلْقَهُ عَلَى الذُّنُوبِ ثُمَّ يُعَذِّبَهُمْ عَلَيْهَا وَ اللَّهُ أَعَزُّ مِنْ أَنْ يُرِيدَ أَمْراً فَلَا يَكُونَ قَالَ فَسُئِلَا ع هَلْ بَيْنَ الْجَبْرِ وَ الْقَدَرِ مَنْزِلَةٌ ثَالِثَةٌ قَالا نَعَمْ أَوْسَعُ مِمَّا بَيْنَ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ

ترجمه :

3. از امام باقر و امام صادق (عليهما السلام) روايت شده است كه آن دو بزرگوار فرموده‏اند: خداوند، به مخلوقات خود مهربان‏تر از آن است كه آنها را به گناه مجبور كند، سپس به خاطر انجام گناه، عذاب نمايد و خداوند عزيزتر از آن است كه كارى را اراده كند و (آن كار) انجام نگيرد.

راوى مى‏گويد: به آن دو بزرگوار عرض شد: آيا ميان جبر (مجبور شدن) و اندازه (الهى) جايگاه سومى وجود دارد؟

فرمودند: بله، گسترده‏تر از آن چه ميان آسمان و زمين است، وجود دارد.

4 حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِيدِ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مَتِّيلٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ