خلق را بقدرت خود و محكم كرد آنچه آفريد بحكمت خود و نهاد هر چيزى را در موضع خود بسبب علم خود و منزه است كسى كه عالم و دانا است بنگريستن كسى كه دزديده مى‏نگرد بكسى كه حلال نيست نگريستن بآن و ميداند آنچه را كه در سينه‏ها مخفى و پنهانست و نيست مثل او چيزى و اوست شنوا و بينا. (3) 10- از حسين بن خالد مروى است كه گفت از حضرت رضا (ع) شنيدم كه ميگفتند كه خداوند تعالى عالم و قادر وحى و قديم و شنوا و بينا بود من باو عرض كردم يا ابن رسول اللَّه از جمعى شنيدم كه ميگفتند كه حقتعالى هميشه عالم است بعلمى و قادر است بقدرتى وحى است بحيوانى و قديم است بقدمى و سميع و شنوا است بسمعى و بصير و بينا است ببصرى، فرمود كسى كه اين طور بگويد و متدين باين معنى شود خداى ديگر با خدا گرفته است و از ولايت ما بهره ندارد.
پس از آن فرمود خداى عز و جل هميشه دانا و قادر وحى و قديم و شنوا و بينا است بذات خود يعنى اينها صفات ذات است و بلند است شأن او بلندى عظيمى و مبرا است از چيزى كه مشركين و مشبهه قائلند. (4) 11- از صفوان بن يحيى مروى است كه گفت بحضرت ابى الحسن (ع) عرض كردم كه فرق ميان اراده خالق و اراده مخلوق چيست؟
فرمود اراده مخلوق عزم و قصد است بر فعل كه بعد از اين ظاهر سازد و آن فعلى است كه بعد ظاهر خواهد شد اما اراده خداوند احداث و ايجاد است نه غير آن چه حقتعالى نمينگرد در فعل و عزم نميكند و فكر و انديشه نميكند و اين صفات از او منتفى است و اينها از صفات مخلوق است پس اراده حقتعالى عين فعل است نه غير آن چون بگويد ايجاد مى‏شود بدون لفظى و بدون سخن راندن بزبانى و بدون عزمى و بدون تفكرى و بدون كيفيت و چگونگى چه حقتعالى بدون كيفيت است.
                          78
کتاب الغیبة که یکی از منابع بسیار مهم و دست اول حدیثی در باب احادیث مربوط به غیبت امام زمان ارواحنا فداه است تألیف ابو عبدالله محمد بن ابراهیم بن جعفر نعمانی کاتب، معروف به ابن ابی زینب (م 360ق) می باشد. او که در حفظ و نقل حدیث تبحّر داشت و با منابع اصلی حدیثی و راویان مهم شیعه و سنی در ارتباط بود، این کتاب را برای مقابله با اندیشه های انحرافی و پاسخ به شبهات مخالفان اهل بیت پیامبر علیهم السلام دربارۀ تفکر مهدویت نوشته. او خود در مقدمۀ کتابش انگیزۀ نگارش آن را این گونه باز گو می کند:
«با مشاهدۀ گمراهی برخی از فرقه های منسوب به تشیع در باب امام عصر ارواحنا فداه و مسئله غیبت که گروهی در این باره کوتاهی کرده و گروهی مبالغه و افراط نموده اند و در نتیجه همه در حیرت و ضلالت گرفتار آمده اند، بر آن شدم که همه احادیث معتبر را در مسائل مربوط به این مسئله بسیار مهم دریک کتاب جمع آوری کنم». 
او با تألیف این کتاب در واقع ابعاد مختلف مسائل مهدویت را بر اساس روایات مستند و معتبر به بررسی گذاشته است تا حیرت و سر گردانی شیعیان را از بین ببرد.
وی که در اوائل دورۀ غیبت کبری می زیست این کتاب را در شهر حلب برای شیعیان آن دیار نوشت، که شاگردش ابوالحسین محمدبن علی شجاعی آن را حفظ و روایت کرده و استنساخ نموده است.
نعمانی کتاب خود را در بیست و شش باب تنظیم کرده است که پس از نقل احادیث در هر یک از ابواب، توضیح مختصری هم دربارۀ برخی از آنها ارائه کرده و عقاید شیعه را تبیین و تشریح نموده است.
او در مجموع چهار صد و هفتاد و هشت حدیث را به صورت مستند روایت کرده است. البته بسیاری از احادیث دیگر را نیز در ذیل مطالب و لابلای روایات هر باب به صورت مرسل یا مستند نقل کرده که به بیش از یکصد حدیث می رسد.
این کتاب یکی از منابع معتبر دانشمندان حدیث و عقاید به شمار می رود. این دانشمندان در آثاری مثل الارشاد (شیخ مفید)، بحار الانوار (علامه مجلسی) و الغیبة (شیخ طوسی) از مطالب و احادیث این کتاب بهره های فراوانی برده اند.
 

منابع:
1ـ شیخ مفید، الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، قم، کنگره شیخ مفید، 1413ق، ج2، ص350.
2ـ محمد باقر مجلسى، بحارالانوار الجامعة لدُرر اخبار الأئمة الأطهار، بیروت، مؤسسة الوفاء، 1404ق (110 مجلد)، ج53، ص271؛ ج45، ص313؛ ج93، ص97.
3ـ سید رضی الدین علی ابن طاووس، فرج المهموم فی تاریخ علماء النجوم، قم، دار الذخائر (افست از چاپ نجف اشرف، 1368ق) ص95.
4ـ محمدبن ابراهیم نعمانی، کتاب الغیبة، تهران نشر صدوق، 1397ق ،ص39.
5ـ رشیدالدین محمد بن على ابن شهرآشوب مازندرانى، معالم العلماء فى فهرست کتب الشیعة و أسماء المصنفین، بى جا، بى تا، ص 118.
6ـ جلال الدین قفطی، إنباه الروّاة علی أنباه النحاة، بیروت، مکتبة العنصریة، 1424ق، ج2، ص92.
7ـ شیخ آقا بزرگ تهرانى، الذریعة الى تصانیف الشیعة، قم، اسماعیلیان، 1408ق ، ج4، ص318؛ ج1، ص316.
8ـ ابوالفتح کراجکی، کنز الفوائد، تحقیق عبدالله نعمة، قم، دارالذخائر، 1410ق ،ج1، ص352.
9ـ خطیب بغدادى، تاریخ بغداد، تحقیق مصطفى عبدالقادر عطا، بیروت، دارالکتب العلمیّة، 1417ق، ج6، ص396؛ ج11، ص358؛ ج2، ص397.
10ـ شمس الدین ذهبى، تاریخ الإسلام، تحقیق عمر عبدالسلام تدمرى، بیروت، دارالکتاب العربى، چ2، 1413ق، ج24، ص114؛ ج44، ص91؛ ج38، ص314؛ ج29، ص166.
11ـ ابن جوزى، المنتظم فى تاریخ الأمم والملوک، تحقیق محمد و مصطفى عبدالقادر عطاء، بیروت، دارالکتب العلمیّة، 1412ق، ج13، ص347؛ ج14، ص103.
12ـ یاقوت حموى، معجم الادباء، ترجمه عبد الحمید آیتى، تهران، سروش، دارالغرب الاسلامى، 1421ق، ج4، ص1460.
13ـ خیرالدین زرکلى، الأعلام، بیروت، دارالعلم للملایین، چ 8، 1989م، ج1، ص40، ص53؛ ج3، ص155، ص229، ص230؛ ج7، ص212.
14ـ سید محسن امین، أعیان الشیعة، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، 1406 ق، ج10، ص17؛ ج9، ص60، ج6، ص158.
15ـ آیة الله شیخ جعفر سبحانى، موسوعة طبقات الفقهاء، قم، مؤسسه امام صادق (علیه السلام)، 1418ق، ج4، ص334 به بعد، ص490.
16ـ میرزا عبدالله افندى تبریزى، تعلیقة أمل الآمل، قم، کتابخانه آیة الله مرعشى نجفى، 1410ق، ص237.
17ـ سید محمد حسین حسینى جلالى، فهرس التراث، قم، دلیل ما، 1422ق، ج1، ص 378 و بعد.مقدمه 
بسم اللّه الرحمن الرحيم 
اَلْحَمدُلِلّهِ الَّذى حَلّى اَنْبيائَهُ الْمُرْسَلينَ بِاءَحْسَنِ حِلْيَةِ الْمُتَّقينَ وَبَعَثَ نُخْبَةَ اءَصْفِيائِهِ مُحَمَّدا ((صلّى اللّه عليه وآله وسلّم )) لِتَتْميم مَكارِمِ اَخْلاقِ الْمُؤْمِنينَ وَ اَكْمَلَ فى اَوْصِيائِهِ الْمُنْتَجَبينَ اَفْضَلَ خِصال النَبيّينَ فَصَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِ وَ عَلَيْهِمْ عَدَدَ اَنْفاسِ الْمُسَبّحينَ مِنَ الْملائِكَةِ وَالناسِ اَجْمَعينَ وَلَعْنَةُ اللّهِ عَلى اَعْدائِهِم مِلاءَ السَّمواتِ وَالاَْرَضينِ.
اما بعد چنين گويد احقرتراب اقدام مؤ منين و خادم طلبه علوم ائمه طاهرين محمد باقر بن محمد تقى حَشَرَهُ اللّه مَعَ مَواليهِ الْمطهَرينَ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِم اجْمَعين كه چون عمده امتياز بنى نوع انسان از ساير انواع حيوان بتخلق باخلاق حسنه و تَزَيُّن بآداب مستحسنه است و بمقتضاى حديث شريف نبوى صلوات اللّه عليه وآله : بُعِثْتُ لاُِتَمِمَ مَكارِمَ الاَْخْلاق تمامى آداب پسنديده و جميع اخل