معصوم هدایت و کمال صحیح و شایسته انسانى میسّر نخواهد شد. بعلاوه حفظ نظام هستى به برکت وجود حجت‏هاى خداوند است. بر این حقیقت در جاى جاى روایات رسول اکرم‏صلى الله علیه و آله و ائمه اطهارعلیهم السّلام به شیوه‏هاى مختلف تصریح شده است. گاهى زمینه و شرایط براى حضور علنى و آشکار امام‏علیه السلام فراهم است در نتیجه او به گونه‏اى که همه مردم او را میشناسند و به او دسترسى دارند در میان آن‏ها زندگى میکند، اما در شرایط خاصى به جهت وجود خطرات جانى یا مصالح دیگرى که خداوند به آنها عالم‏تر است مشیّت الهى اقتضاء مینماید که امام‏علیه السلام پنهان از چشم مردم زندگى کند. امیرالمومنین علیه السلام در رابطه با خالی نبودن زمین از حجت می فرمایند:

اللّهم انه لابدَّ لارضک من حجّة لک على خلقک، یهدیهم الى دینک و یعلّمهم علمک لئلا تبطل حجّتک و لا یضلّ أتباع اولیائک بعد اذ هدیتهم به اما ظاهر لیس بالمطاع او مکتتم مترقّب، ان غاب عن النّاس شخصُهُ فى حال هدایتهم فانّ علمه و آدابه فى قلوب المؤمنین مثبتة، فهم بها عاملون. (3)

بار خدایا! همواره باید در روى زمین تو حجتى براى بندگانت داشته باشى تا خلق را به دینت راهنمایى کند، و علم تو را به آنها بیاموزد تا حجّت تو تباه نشود و پیروان اولیاء تو بعد از آنکه آن‏ها را هدایت کرده ‏اى دوباره گمراه نگردند. [حجت تو] یا ظاهر و آشکار خواهد بود که اطاعت او را نمی‏کنند و یا از دیده ‏ها نهان خواهد بود که مردم در انتظار او به سر می‏برند. اگر شخص و جسم او در حال هدایت مردم از آنان غائب باشد علم و آدابش در قلب‏هاى عاشقان حق پایدار است و آن‏ها به آن علم و آداب پایبند هستند و به آن عمل میکنند.

- اللّهم بلى لا تخلو الارض من قائم لِلّه بحجّةٍ: امّا ظاهراً مشهوراً و امّا خائفاً مَغموراً لئلا تبطُلَ حجج اللّه و بیّناته و کم ذا و أین؟ اولئک واللّهِ الاقلّون عدداً و الاعظمون عنداللّه قدراً یحفظُ اللّه بهم حُججه و بیّناته... اولئک خلفاء اللّه فى ارضهِ و الدعاةِ الى دینهِ.(4)

... بارخدایا آرى! زمین از امامى که قیام بر حق کند خالى نخواهد ماند. او یا آشکار و شناخته شده است یا ترسان و پنهان است تا حجت‏ها و دلیل‏هاى روشن خدا (یعنى اصول و احکام دین و تعالیم انبیاء) از بین نرود. اما اینکه ایشان چند نفرند و کجایند؟ به خدا سوگند از نظر تعداد آن‏ها بسیار کم هستند ولى از جهت منزلت و بلندمرتبه‏ گى در نزد خداوند بسیار بزرگوارند. خداوند به وسیله ایشان حجّت‏ها و دلیل‏هاى روشن خود را حفظ میکند... آنان خلفا و نمایندگان خدا در روى زمین هستند و مردم را به سوى دین و احکام و مقررات او دعوت می‏کنند...

این غیبت و زندگی پنهانی ادامه می یابد تا حدی که :

- ... عن الاصبغ بن نباته عن امیرالمؤمنین‏علیه السلام انّه ذکر القائم‏علیه السلام فقال: أما لیَغیبَنَّ حتّى یقولَ الجاهلُ: ما للّه فى آلِ محمّدٍ حاجةٌ.(5)

از اصبغ بن نباته نقل شده است که امیرالمؤمنین‏علیه السلام روزى حضرت قائم‏علیه السلام را یاد کردند و فرمودند: آگاه باشید! او غیبتى (طولانى) خواهد داشت به گونه ‏اى که نادانان (به مصالح الهى) بگویند: خداوند را در آل محمدصلى الله علیه و آله برنامه‏ اى نیست. (یعنى افراد نادان به جهت طولانى شدن دروه غیبت از ظهور آن حضرت مأیوس و نا امید خواهند شد).

در دسته‏ اى از روایات على بن ابیطالب‏علیه السلام به اوصاف و ویژگیهاى روحى، اخلاقى، مسائل غیبت، فضیلت انتظار فرج، و اوصاف حکومت امام زمان‏علیه السلام پرداخته میشود که از جمله آنهاست:

- ...فقال‏علیه السلام : رجلٌ اجلى الجبین، اقنى الأنف، ضخم البطن، اذیل الفخذین، ابلج الثنایا، بفخذه الیمنى شامة. (6)

او مردى است که پیشانی اش گشاد و درخشان است، بینى او خوش تراش و شکمش نسبتا بزرگ و رانهایش عریض می‏باشد. دندان‏هاى سفید و درخشان دارد، و در ران سمت راست او علامتى هست.

...عن امیرالمؤمنین‏علیه السلام قال: للقائم منّا غیبة امدها طویل کانّى بالشیعة یجولون جولان النّعم فى غیبته یطلبون المرعى فلا یجدونه، ألا فمن ثبت منهم على دینه و لم یقْسُ قلْبُهُ لطول امد غیبة امامه فهو معى فى درجتى یوم القیامة. (8)

امیرالمؤمنین‏علیه السلام فرمود: براى قائم ما غیبتى هست که مدت آن طولانى خواهد شد. شیعیان را در این زمان میبینم که همانند گلّه بى صاحبى که در دشت پراکنده شده باشند به دنبال چراگاه و مرتع میگردند ولى آن را پیدا نمیکنند(به جستجوى آن حضرت میپردازند ولى او را نمی یابند.)

آگاه باشید! در این دوره هر کسى از آنها (شیعیان) در دین و عقیده خود استوار و ثابت قدم بماند و قلبش به جهت طولانى شدن غیبت امامش قساوت پیدا نکند، او روز قیامت در نزد من و در جایگاهى که من هستم خواهد بود.

- عن محمد بن مسلم عن ابى عبداللَّه‏علیه السلام قال: ...قال على‏علیه السلام : ...انتظروا الفرج و لا تیأسوا من روح اللَّه، فانّ احبَّ الاعمال الى اللَّه عزّوجلّ انتظار الفرج... و المنتظر لأمرنا کالمُتَشَحِّطِ بدمه فى سبیل اللَّه. (9)

محمد بن مسلم از امام صادق‏علیه السلام نقل مى‏کند که آن حضرت از پدران بزرگوارش و آنها از على‏علیه السلام روایت کردند که على‏ بن ابیطالب‏علیه السلام فرمودند: منتظر فرج [امام زمان‏علیه السلام] باشید و از عنایت و توجهات خداوند نا امید نشوید. همانا محبوب‏ترین کارها در نزد خداوند عزّوجلّ انتظار فرج [امام زمان‏علیه السلام ] است.

آنگاه در ادامه بیان فضیلت انتظار فرمودند:

کسى که منتظر امر ما (فرج امام زمان‏علیه السلام ) باشد، مانند رزمنده ‏اى است که در راه خداوند به خون خود آغشته شده باشد (اجر و پاداش شهید را دارد).

- قال زیدبن صوحان العبدى: یا امیرالمؤمنین! أى الاعمال احبّ الى اللّه عزّوجلّ؟ قال‏علیه السلام : انتظار الفرج من اعظم الفرج.(10)

زیدبن صوحان عبدى گفت: یا امیرالمؤمنین! کدامیک از اعمال در نزد پروردگار عالم محبوب‏تر است؟ حضرت فرمودند: انتظار فرج.

- حدثنا عبداللّه بن مروان، ...عن علىٍ‏علیه السلام قال: یلى المهدىُّ امرَ النّاسِ ثلاثین سنة او اربعین سنة..(11)

عبداللّه بن مروان روایت کرده است که على‏ بن ابیطالب‏علیه السلام فرمودند: حضرت مهدى‏علیه السلام سى یا چهل سال زمام امور مردم را در دست خواهند داشت.

- یعطف الهوى على الهدى اذا عطفوا الهُدى على الهوى و یَعْطِفُ الرأىَ على القرآنِ اذا عطفوا القرآنَ على الرّأىِ ... فَیُریکُمْ کیف عدلُ السیرةِ، و یُحیىِ مَیِّتَ الکتابِ و السّنةِ...(12)

[امام زمان‏علیه السلام وقتى که ظهور کند] هواهاى نفسانى را به هدایت و رستگارى برمیگرداند در آن روزگارى که مردم هدایت الهى را به متابعت هواهاى نفسانى درآورده باشند. آراء و اندیشه ‏هاى مردم را تابع قرآن میکند در آن روزگارى که آن‏ها قرآن را تابع آراء و اندیشه‏ هاى خود کرده ‏اند... او به شما نشان خواهد داد که عدالت در کشور دارى چگونه است. هم چنین او تعالیم فرا