زندگاني و مبارزات عقيله بني‏هاشم زينب را بدقت بررسي کند باما همعقيده خواهد شد که نهضتي که حسينعليه السلام عليه کفر و ارتداد برپا کرد ، اگر زينب نمي‏بود و وظايف سنگين خود را پس از شهادت برادر انجام نمي‏داد و زمام امر را در مراحل اسارت خانواده پيغمبر در دست نمي‏گرفت اين چنين سامان نمي‏يافت و آن رستاخيز خونين به چنين نتيجه مطلوب نمي‏رسيد. آري خلود و جاودانگي نهضت حسيني تنها در گرو همت‏عالي اين بانوي بزرگ است که در واقع حلقه اتصال و پيوند آن فاجعه بلا با قرون و نسلهاي آينده شده است. يزيد امر را بر مردم مشتبه ساخته و وارونه جلوه داده بود، او چنين وانمود مي‏کرد که لشکري که به کارزار کربلا اعزام داشته ، براي قلع و قمع گروهي از خوارج‏ عراق است و آن سرها که به حضورش آورده‏اند سرگردنکشان و شکنندگان عصاي مسلمين است، ليکن در همين اوضاع و احوال بود که زينب دهان خونين به سخن گشود و مردم کوفه و شام را از حقيقت حال آگاه ساخت و به آنان اعلام کرد که‏اينک خود و اين زناني را که از کربلا تا شام در اسارت آورده‏اند جز دختران و خاندان رسول خدا نيستند و با اين‏کار ننگ و رسوايي اين جرم فجيع را بردامان پليد يزيد و يارانش ثابت و جاودانه کرد. زينب ضمن سخنان بليغي که در کوفه و شام در مجلس يزيد ايراد کرد پرده از روي کار به يکسو زد و افکار خفته و بي‏خبر را بيداري و هوشياري داد و حقيقت امر را که يزيد و يارانش بيهوده مي‏کوشيدند تا از ديده و انديشه مسلمانان پنهان کنند و بر آن جنايت هولناک پرده اشتباه افکنند برمَلا و آشکار ساخت. آري زينب تنها کسي بود که مسؤوليت نگاهداري عيال و اولاد حسين و ياران او را به‏عهده گرفت، تا آن‏گاه که ايشان‏را از اين سفر پرمخاطره به‏مدينه بازگردانيد. 
33 ـ رقيّه بنت على (ع )
رقـيـّه دخـتـر امـيـر المـؤ مـنـين (ع ) با برادرش عمر دو قلو به دنيا آمد(443) و از آخرين فـرزنـدان آن حضرت به شمار مى آيد(444) كه برخى او را تحت عنوان رقيّه كبرى و يـا ام كـلثـوم صـغـرى (445) ذكـر كـرده انـد. وى هـمـسـر و بـانـوىِ حـرم مـسـلم بـن عـقـيـل بـود كـه بـا دختر و پسرانش در كربلا حضور داشت ، فرزندانش به نام هاى عبداللّه بن مسلم ، محمدبن مسلم و على بن مسلم در كربلا به شهادت رسيدند.(446)
بـرخـى گويند كه : على (ع ) سه فرزند به نام رقيّه داشت . يكى از آنان مادرش فاطمه زهرا (س ) بـود، ديـگـرى مـادرش صهباء تغلبيه بود كه على (ع ) او را از اسيران عين التّمر اختيار كرده بود.(447) سوّمى هم به نام رقيّه صغرى مى باشد.(448)
رقـيـّه از جـمـله كـسـانـى اسـت كـه در حـادثـه كـربـلا بـه اسـارت لشـكـريـان بـنـى امـيـه درآمد(449) و در شام در مجلس يزيد اسرا را وارد كردند در حالى كه به ريسمانى آنها را بـسـتـه بـودنـد، يـزيـد از نـام آنـان پـرسيد؟ در جوابش يكى يكى را معرفى كردند از جمله كـسـانـى كـه نـامـش در آنـجـا بـرده شـد رقـيّه دختر على بود.(450) از تاريخ وفات و محل دفنش اطلاعى به دست نيامده است .
34 ـ رمله
رمله ، ام ولد و مكنّى به ام ابى بكر است .(451) او را نجمه (452) و نفيله نيز نـامـيـده انـد.(453) وى بـا امـام مجتبى (ع ) ازدواج كرد و صاحب سه فرزند به نام هاى عمرو، قاسم و عبداللّه گرديد.(454)
رمـله در روز عـاشـورا مقابل خيمه ايستاده و نظاره گر مبارزه ى فرزندش حضرت قاسم (ع ) با دشـمـن بـود.(455) اگـرچه مورّخان به اسارتش تصريح نكرده اند ولى چون در دشت نينوا حضور داشته ،(456) مى توان نام وى را در شمار اسيران كربلا نيز قرار داد.
35 ـ روضة
روضـة ، كـنـيـز و خـدمـتـكـار پـيـامـبـر گـرامـى اسـلام بـود.(457) طـبـرى ذيل آيه ى شريفه ى ((يا ايّها الذين آمنوا لاتَدْخُلوا بُيُوتا غيرَ بُيُوتِكم حتّى تَسْتَاءْنِسُوا وَ تُسَلِّمُوا على اءَهْلِها))(458) (نور: 27) مى گويد: پيامبر (ص ) در رابطه با شخصى كـه از آن حـضـرت رخـصت ورود به محضرش را مى خواست به روضة فرمود: به او بگو ابتدا سلام كند سپس اجازه ى ورود بگيرد.(459)
آن گـاه كـه جـهان اسلام به سوگ رسول خدا (ص ) نشست ، روضه به خانه ى حضرت فاطمه (س ) رفت و پس از شهادت سرور زنان جهان و ازدواج حضرت زينب (س )، به خدمت فرزندان او در آمـد. چـون كـاروان حـسـيـنـى ، آهـنـگ خـروج از مـديـنـه را نـواخت ، او نيز همراه حضرت زينب (س )(460) بـه كـربـلا آمد و ناظر مصائب اهل بيت (ع ) بود.(461) اگرچه مورّخان بـه اسـارت روضـة در حـادثـه ى كـربـلا اشـاره اى نكرده اند ولى با توجه به حضور او در واقعه ى تلخ عاشورا مى توان وى را از اسيران كربلا به شمار آورد.
36 ـ زيد بن حسن (ع )
زيدبن حسن از فرزندان امام حسن مجتبى (ع ) مى باشد(462) شمارى از منابع از او به عـنـوان يـكـى از اسيران كربلا نام برده اند.(463) برخى از منابع هم از او به عنوان شهيد ياد كرده اند.(464)
مـرحـوم شيخ مفيد (ره ) مى فرمايد: كه فرزندان امام حسن (ع ) پانزده دختر و پسر بودند. يكى از آنـهـا زيـد اسـت كـه سـرپـرسـت صدقات رسول خدا (ص ) و از ديگر فرزندان امام حسن (ع ) سـالمـنـدتـر بـوده اسـت ، زيـد مـردى بـا شـخـصـيّت ، بزرگوار، خوش نفس و پرخير بود كه شـاعـران او را سـتـايـش بـسـيـار مى كردند، مردمان از جاهاى دور و نزديك براى بهره گيرى از مـحـضـرش بـسـوى او رهـسـپار مى شدند، مورخان نوشته اند كه زيد همچنان متولى و سرپرست صـدقـات رسول خدا (ص ) بود تا اينكه سليمان بن عبدالملك به خلافت رسيد. سليمان وقتى بـه خـلافـت رسـيـد بـه فـرمـاندار خويش در مدينه نامه نوشت و دستور داد كه با رسيدن نامه زيـدبـن حـسـن را از مـنـصـب سـرپرستى صدقات رسول خدا (ص ) بركنار كن و به جاى شخص ديگرى را ـ كه مردى از بستگانش بود ـ بگمارد و هر گونه كمكى از تو خواست به او كمك كن . والسـّلام . امـّا بـا روى كـار آمـدن عمربن عبدالعزيز طبق فرمانى كه به همان فرماندار مدينه صـادر كـرد مـجـدّدا زيـد بـه عـنـوان مـتـولى صـدقـات رسول خدا (ص ) انتخاب شد. عمربن عزيز در نامه اش نوشت : زيدبن حسن مرد شريف قبيله بنى هـاشـم و سـالمـنـد ايـشـان اسـت ، هـمـيـن كـه نـامـه ام بـه تـو رسـيـد صـدقـات رسول خدا (ص ) را به او بازگردان و هرگونه كمكى اگر از تو خواست كمكش كن .
زيـد بـدون ايـنـكه هيچ گونه ادّعاى امامتى كرده باشد از دنيا رفت هيچ يك از گروه شيعه و نه ديـگـران چـنين ادعايى درباره او نكردند. طبق گفته مرحوم مفيد، زيد در سن نود سالگى دار دنيا را وداع گفت .(465)
37 ـ زينب صغرى
زيـنـب صـغـرى دخـتـر امـيـرالمـؤ مـنـيـن (ع )، مـادرش فـاطـمـه (س ) و كـنـيـه اش ام كـلثـوم مـى باشد.(466) وى به همسرى محمدبن عقيل بن ابى طالب در آمد و فرزندانى به نامهاى عـبـداللّه و عـبـدالرّحـمـن و قـاسـم بـرايـش ‍ آورد.(467) ام كـلثـوم بـعـد از مـحـمـدبـن عـقيل به همسرى كثيربن عباس بن عبدالمطلب در آمد كه از او هم دخترى به نام ام كلثوم به دنيا آورد.(468) عـبـيـدلى در ضـمـن نـقـل بـرخى از مطالب ذكر شده مى گويد مادرش ام ولد بوده و او در مدينه وفات يافته است .(469)
