آن ها گفته و سيره ابن هشام , نقل مى كند نيز, چنين مستفاد مى شود. (مترجم )
24- الاستيعاب , ج 4, ص 230ـ231.
25- ج 3, ص 49.
26- ج 3, ص 40.
27- زمـين هاى سبز و خرم را سواد گويند كه بيشتر در عراق عرب بود. دهقان يعنى ارباب ملك . (مترجم )
28- الاصابة , ج 2, ص 281.
29- ص 74.
30- قبلا تذكر داده شد كه بودن قبر زهرا در بقيع كاملا موردترديد است .(مترجم )
31- بـردن جـنـازه امـام حـسـن بـه بقيع وسكوت حسين (ع ) دراثروصيت امام حسن (ع ) بوده . كامل ابن اثير, ج3 , ص 228. (مترجم )
32- تاريخ طبرى , ج 4, ص 340ـ341.
33- الاصابة , ج 4, ص 314 و 315 و 510.
34- تاريخ طبرى , ج 3, ص 36.
35- شايد كنايه از آسودگى خودش يا اميرالمؤمنين باشد.(مترجم )
36- در بعضى از تواريخ معتبر است كه كار شيبه را اميرالمؤمنين ساخت .(مترجم )
37- زرقـا, يـعنى زن چشم كبود واين رنگ منفورترين رنگ ها نزد عرب بوده . زرقا نام مادر حكم پدر مروان است كه از روسبيان مشهور درزمان جاهليت بوده وبالاى خانه اش علمى به قصد دعوت مى افراشته است . كامل ابن اثير, ج 4, ص 75.(مترجم )
38- كامل ابن اثير, ج 3, ص 265.
39- قصص (28) آيه 21.
40- قصص (28) آيه 22.
41- ابوالفرج اصفهانى , مقاتل الطالبيين , ص 101, تاريخ طبرى , ج 4, ص 277.
42- كامل ابن اثير, ج3 , ص 266.
43- كامل ابن اثير, ج 3, ص 276, تاريخ طبرى , ج 4, ص 291.
44- شـايد نويسنده اشتباه , به هنگام خروج از مدينه كرده است , چون بعيد است , مراد, ابوطالب يا عبدالمطلب باشد.(مترجم )
45- مـظـنون آن است كه محمدبن جعفر در جنگ صفين شهيد شده باشد, چنان كه نقل معتبر دارد.(مترجم )
46- ام كلثوم و فرزندش زيدبن عمربن خطاب , در يك ساعت در زمان اميرالمؤمنين وفات كردند (وسـائل الـشيعه , كتاب ارث , ابواب ميراث غرقى ومهدوم عليهم ). بنابراين , بر فرض صحت طلاق زيـنـب كـبـرى , ازدواج عـبـداللّه جـعـفـر بـا ام كـلثوم , بايد پس از جنگ صفين , در زمان حيات اميرالمؤمنين باشد.(مترجم )
47- احتمال دارد كه وى ام كلثوم , دختر فاطمه (ع ) نباشد. (مترجم )
48- تاريخ طبرى , ج 4, ص 341.
49- تـعـجب است كه نويسنده دقيق چگونه به اين نكته توجه نكرده است كه چرا سيدالشهدا روز شـشـم ذى حـجه از مكه خارج شد و اعمال حج را به جانياورد, با آن كه اعمال حج بيش از دوسه روزى وقت نمى خواست , چنان كه زهير در راه مراجعت از حج , به آن حضرت ملحق شد. سبب اين تعجيل چه بوده است ؟(مترجم )
50- ايـن سـخـن بـا جـمـلـه اى كـه نويسنده از حسين (ع ) هنگام خروج از مكه نقل كرد سازگار نـيـسـت ,جـمـلـه اين بود: از زندگى دست شستم و تصميم براجراى فرمان خدا دارم . ص 103. (مترجم )
51- عون , فرزند زينب بوده ومحمدپسرعبداللّه جعفر. مادر محمد خوصا بوده است .(مترجم )
52- باآن كه حسين اين سفر را سفر شهادت مى دانست , چنان كه خودش فرمود: ((دست از حيات شـسـتـم و آمـاده اجـراى فـرمان خداى هستم .)) وبا آن كه اهل كوفه را خوب مى شناخت , چگونه گمانش اين بود؟! (مترجم )
53- عرب , تپه سلام را ثنيه وداع مى گويد.(مترجم )
54- اين سخن صحيح نيست , زيرا پيش ازاين , حسين براى شهادت تصميم گرفته بود و سرانجام اين سفر را از كودكى مى دانست , چنان كه خود نويسنده در ولادت زينب نگاشت .(مترجم )
55- احزاب (33) آيه 23.
56- بابى انت و اءمى در زبان عربى كنايه از شدت محبت است كه مدلول التزامى اين جمله است .
57- قـطا, مرغى است كوچك وسياه رنگ و كاكل دار به اندازه كبوتركه سنگ ريزه مى خورد, و در فـارسـى آن را سـنگخوار گويند. در عرب معروف بوده كه اين مرغ در شب خواب خوشى دارد وتا خطرى او را تهديد نكند دست از خواب شيرين بر نمى دارد واز جاى خويش نمى جنبد. ولولا المزعجات من الليالى ----- لما ترك القطاطيب المنام (مترجم )
58- و تا صبح گاه به نماز و عبادت خداى به سر بردند.
59- گويا نويسنده , لشكر حر را كه مقدمة الجيش بود و لشكر شمر كه ازمؤخره بود, فراموش كرده است .(مترجم )
60- گـويـا مـصيبت قاسم و عبداللّه , دو فرزند امام حسن (ع ) به يك ديگر آميخته شده و مصيبت عبداللّه , به جاى قسمت اول مصيبت قاسم نگاشته شده است .(مترجم )
61- پيكر عباس رااز همان جايى كه شهيد شده بود به جاى ديگر نبردند.(مترجم )
62- از امام حسن , سه فرزند در كربلا شهيد شد: ابوبكر, قاسم , عبداللّه .(مترجم )
63- در نقلى دارد كه زينب پس از آن كه از عمر سعد نوميد شد, روى به لشكر كرده و صدا زد: آيا ميان شما مسلمانى نيست ؟(مترجم )
64- و زيـنـب بـا دلـى سـوزان وجگرى گدازان مى ناليد وجدش رسول خدا(ص ) را به كمك مى طلبيد. و مى گفت : ايـن حـسـيـن است كه آغشته به خون برزمين كربلاافتاده , اعضايش قطعه قطعه , سرش از تن جدا, عـمـامه و ردايش به تاراج رفته . پدرم به فداى سردارى كه لشكر گاهش غارت شده وخيمه هايش دربـيـابـان تـكـه تكه و پاره پاره افتاده . پدرم به فداى غريبى كه غايب نيست تا اميد بازگشتش را داشـتـه بـاشـم وبـيـمـارنـيـسـت تـاامـيـد بـهـبودى اش را بدارم . بلكه پيكرپاره پاره اش در برابر چشم روى زمين افتاده . جانم به فداى غم ديده اى كه باغم جان داد و تشنه كامى كه بالب تشنه سرش را بـريـدنـد. جـانـم بـه فـداى كـسـى كـه مـحـاسنش خون چكان بود. به نقل از مناقب ابن شهر آشوب .(مترجم )
65- نام امام سجاد است وعلى اكبر, نام فرزند بزرگ سيدالشهداست كه در كربلا شهيد شد. كودك شيرخوار آن حضرت نامش عبداللّه است نه على اصغر.(مترجم )
66- زمر (39) آيه 42.
67- آل عمران (3) آيه 145.
68- آل عمران (3) آيه 26.
69- دور نيست كه اين فاطمه , دختر حسين و برادرزاده زينب باشد, نه خواهر او.(مترجم )
70- شعر اول از ابن زبعرى است كه از شعراى كفار بوده و در جنگ احد به مناسبت پيروزى كفار بر مسلمانان سروده است .(مترجم )
71- روم (30) آيه 10.
72- آل عمران (3) آيه 178.
73- حديد (57) آيات 22ـ23.
74- شورى (42) آيه 30.
75- مـشـهـور اسـت كـه سـه روز پـس از واقـعه عاشورا, بنى اسد آمدند و پيكرهاى شهدا را دفن كردند.(مترجم )
76- اخـبـار زيـنـبـات , ص 19 و 50 و 71, حـاشيه بر كتاب سخاوى تحفة الاخبار, ص 111, طبقات شعرانى , ص 29, خطط على مبارك باشا.
77- تاريخ طبرى , ج 4, ص 352.
78- اشعث بن قيس صحيح نيست گويا قيس بن اشعث باشد.(مترجم ) طبرى اين شخص را محمدبن اشعث بن قيس معرفى مى كند.(مصحح )
79- عـمرابوالنصر در كتاب آل محمد در كربلا (ص 104) مى نويسد: سرها را پيش على بن حسين فرستادند. ولى چيزى كه طبرى مى گويد آن است كه پيش محمد حنفيه فرستادند. (تاريخ طبرى ج7 , ص 127). موضوع احتياج به دقت دارد.(نويسنده )
80- زنـده مـاندن فداكارى كربلا, در اثر گفتارهاى امام سجاد و ائمه اطهار (ع ) بوده كه در طى دويست و پنجاه سال , هركدام بارها با بيانات گوناگون و روش هاى مختلف , آن راجلوه مى دادند و مردم را به حقيقت آن آگاه مى ساختند.(مترجم )
81- كامل ابن اثير, ج 3, ص 301.
82- بقره (2) آيه 54.
83- بقره (2) آيه 54. <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:613.txt">درباره کتاب</a><a class="text" href="w:text:614.txt">پيشگفتار</a><a class="text" href="w:text:615.txt">اى زينب</a><a class="text" href="w:text:616.txt">سيماى فضيلت</a><a class="text" href="w:text:617.txt">قهرمان صبر</a><a class="text" href="w:text:618.txt">زينب و حماسه عاشورا</a><a class="text" href="w:text:619.txt">پس از عاشورا</a><a class="text" href="w:text:620.txt">جلوه‏هاى الگويى زينب سلام الله عليها</a><