قُولَ لَهُ يَرْحَمُكَ اللَّهُ فَيُجِيبَهُ فَيَقُولَ لَهُ يَهْدِيكُمُ اللَّهُ وَ يُصْلِحُ بَالَكُمْ وَ يُجِيبَهُ إِذَا دَعَاهُ وَ يَتْبَعَهُ إِذَا مَاتَ
اصول كافى جلد 4 صفحه : 471 رواية : 1 
 
1 حضرت صادق (ع ) فرمود: از حقوق مسلمان بر برادرش اينست كه چون باو برخورد كند سلامش كند، و چون بيمار شود بعيادتش رود، و چون پنهان شود (پشت سرش ) براى او خير خواهى كند: و چون عطسه زند و بگويد: ((الحمد اللّه رب العالمين لا شريك له )) باو بگويد: ((يرحمك الله )) او نيز در جواب اين گويد: ((يهديكم اللّه و يصلح بالكم )) و چون او را (بكارى يا بجائى ) بخواند (و دعوتش كند) بپذيرد، و چون بميرد تشييعش ‍ كند.
 
2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا عَطَسَ الرَّجُلُ فَسَمِّتُوهُ وَ لَوْ كَانَ مِنْ وَرَاءِ جَزِيرَةٍ وَ فِي رِوَايَةٍ أُخْرَى وَ لَوْ مِنْ وَرَاءِ الْبَحْرِ
اصول كافى جلد 4 صفحه : 471 رواية : 2 
 
2 حضرت صادق (ع ) فرمود: رسولخدا (ص ) فرموده است : هرگاه كسى عطسه كرد جواب عطسه اش را بگوئيد اگر چه از پس جزيره اى باشد. و در روايت ديگرى است كه : اگر چه از پس دريا باشد.
 
 

3- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ مُثَنًّى عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ يَزِيدَ وَ مُعَمَّرِ بْنِ أَبِي زِيَادٍ وَ ابْنِ رِئَابٍ قَالُوا كُنَّا جُلُوساً عِنْدَ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع إِذْ عَطَسَ رَجُلٌ فَمَا رَدَّ عَلَيْهِ أَحَدٌ مِنَ الْقَوْمِ شَيْئاً حَتَّى ابْتَدَأَ هُوَ فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ أَ لَا سَمَّتُّمْ إِنَّ مِنْ حَقِّ الْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ أَنْ يَعُودَهُ إِذَا اشْتَكَى وَ أَنْ يُجِيبَهُ إِذَا دَعَاهُ وَ أَنْ يَشْهَدَهُ إِذَا مَاتَ وَ أَنْ يُسَمِّتَهُ إِذَا عَطَسَ
اصول كافى جلد 4 صفحه : 471 رواية : 3 
 
3 اسحاق بن يزيد و معمربن ابى زياد و ابن رئاب گويند: ما در خدمت حضرت صادق (ع ) نشسته بوديم كه مردى عطسه زد، پس هيچيك از آنمردم (كه آنجا بودند) جواب او را نگفتند تا اينكه آنحضرت شروع بسخن كرد و فرمود: سبحان اللّه چرا جواب عطسه اش را نگفتيد؟ همانا از حقوق مسلمان اينست كه هرگاه بيمار شد عيادتش كنند، و چون دعوتى كرد بپذيرد، و چون بميرد بر سر جنازه اش حاضر شوند، و چون عطسه زد جواب عطسه اش را بگويند.
 
4- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى قَالَ كُنْتُ عِنْدَ الرِّضَا ع فَعَطَسَ فَقُلْتُ لَهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْكَ ثُمَّ عَطَسَ فَقُلْتُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْكَ ثُمَّ عَطَسَ فَقُلْتُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْكَ وَ قُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ إِذَا عَطَسَ مِثْلُكَ نَقُولُ لَهُ كَمَا يَقُولُ بَعْضُنَا لِبَعْضٍ يَرْحَمُكَ اللَّهُ أَوْ كَمَا نَقُولُ قَالَ نَعَمْ أَ لَيْسَ تَقُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ قُلْتُ بَلَى قَالَ ارْحَمْ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ قَالَ بَلَى وَ قَدْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ رَحِمَهُ وَ إِنَّمَا صَلَوَاتُنَا عَلَيْهِ رَحْمَةٌ لَنَا وَ قُرْبَةٌ
اصول كافى جلد 4 صفحه : 471 رواية : 4  
4 صفوان بن يحيى گويد: در خدمت حضرت رضا عليه السلام بودم پس آنحضرت عطسه زد، من باو گفتم : ((صلى اللّه عليك )) دوباره عطسه زد من گفتم : ((صلى اللّه عليك )) براى سومين بار عطسه زد و من گفتم : ((صلى اللّه عليك )) و عرض كردم : اگر مانند شما (امام معصومى ) عطسه زد همانطور كه ما بهم ميگوئيم ((يرحمك الله )) آنطور بگوئيم يا اينطور كه من ميگويم ؟ فرمود: چرا مگر نميگوئى : ((صلى اللّه على محمد و آله ))؟ عرضكردم : چرا، فرمود: (تو ميگوئى )؟ ((ارحم محمدا و آل محمد)) (يعنى پس از آنكه ميگوئى : ((صلى اللّه على محمد و آله ))، دنبالش ميگوئى : ((ارحم محمدا و آل محمد)) و اين هر دو طلب رحمت است بدو لفظ: يكى بلفظ ((يرحمك الله )) و ديگر بلفظ ((ارحم محمدا و آل محمد)) از فيض ره ) سپس فرمود: آرى محققا خداوند بر محمد صلوات و رحمت فرستاده و جز اين نيست كه صلوات ما بر او براى ما رحمت و تقرب بخدا است .
شرح :
يعنى باكى نيست هر كدام يك از اين دو لفظ را بگوئى زيرا هر دو بمعناى طلب رحمت خداوند است و محتمل است معناى فرمايش امام عليه السلام اين باشد كه ((صلى اللّه عليك )) بهمان معناى ((ارحم محمدا و آل محمد)) است كه آنهم از لحاظ معنا بازگشتش به ((يرحمك الله )) است پس هر دو لفظ داراى يك معنى است .
5- عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا ع يَقُولُ التَّثَاؤُبُ مِنَ الشَّيْطَانِ وَ الْعَطْسَةُ مِنَ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ
اصول كافى جلد 4 صفحه : 472 رواية : 5 
 
5 احمد بن محمد بن ابى نصر گويد: از حضرت رضا عليه السلام شنيدم كه ميفرمود: دهن دره از شيطان است و عطسه از خداى عزوجل است .
شرح :
مجلسى (ره ) گويد: اينكه دهن دره را از جانب شيطان دانسته براى آنست كه دهن دره بواسطه سنگينى بدن و پرى شكم و سستى و ميل آن بخواب است ، و مقصود حضرت بازداشت مردمان است از آنچه باعث پديد آمدن دهن دره است مانند پرخورى و سيرى و مانند اينها كه انسان را از طاعات سنگين كند و از انجام خيرات كسل نمايد، و فيض ‍ (ره ) گويد: جهتش اينست كه پيدايش آن از غفلتى است كه از واگذاردن خداوند شخص را بحال خود پديد آمده ، زيرا كه چون خداوند بنده را بحال خود گذارد از ياد خدا غافل شود (و نشانه اش دهن دره است ) و اما وجه اينكه عطسه از طرف خدا است اين است كه اوست كه بنده اش را وادار بعطسه كرده تا آن بنده هنگام زدن عطسه بياد خدا افتد، و ذكر او را بگويد و اين معانى است كه از حديث آينده استفاده شود.
6- عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ أَبِي حَمَّادٍ قَالَ سَأَلْتُ الْعَالِمَ ع عَنِ الْعَطْسَةِ وَ مَا الْعِلَّةُ فِي الْحَمْدِ لِلَّهِ عَلَيْهَا فَقَالَ إِنَّ لِلَّهِ نِعَماً عَلَى عَبْدِهِ فِي صِحَّةِ بَدَنِهِ وَ سَلَامَةِ جَوَارِحِهِ وَ إِنَّ الْعَبْدَ يَنْسَى ذِكْرَ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ عَلَى ذَلِكَ وَ إِذَا نَسِيَ أَمَرَ اللَّهُ الرِّيحَ فَتَجَاوَزَ فِي بَدَنِهِ ثُمَّ يُخْرِجُهَا مِنْ أَنْفِهِ فَيَحْمَدُ اللَّهَ عَلَى ذَلِكَ فَيَكُونُ حَمْدُهُ عِنْدَ ذَلِكَ شُكْراً لِمَا نَسِيَ
اصول كافى جلد 4 صفحه : 472 رواية : 6 
 
6 صالح بن ابى حماد گويد: از حضرت موسى بن جعفر عليه السلام از عطسه و سراينكه دنبالش حمد خدا را بايد كرد پرسيدم ؟ فرمود: همانا براى خدا بر بنده اش نعمتهائى است كه سلامتى بدو و اعضاى او و تندرستيش ، و بدرستى كه بنده خداى عزوجل را از ياد ببرد و درباره اين نعمتها فراموشش كند، و چون خدا را فراموش كند خداوند به باد دستور دهد كه در تنش بگذرد و از بينى او بي