 خداوند خواسته است رجس و بدى را از شما اهل بيت ببرد و شما را پاك گرداند. اى سلمان، آيا مى دانى رجس چيست؟ سلمان عرض كرد: نه. فرمود: شك است. آنان هرگز درباره ى چيزى كه از جانب خدا آمده باشد شك نمى كنند. مادر ولادتمان و در طينتمان تا حضرت آدم پاكيم، و از هر بدى پاك و معصوم هستيم. [ كتاب سليم بن قيس هلالى: ح 62.]

نسل پيامبر

پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: براى فرزندان هر پدر خويشانى هست كه به آنان نسبت داده مى شوند جز فرزندان فاطمه كه من ولى و خويشاوند آنان هستم، و آنان از طينت من آفريده شده اند. و اى بر كسانى كه فضل آنان را تكذيب كنند. كسى كه آنان را دوست دارد خدا او را دوست مى دارد، و كسى كه آنان را دشمن بدارد خدا آنان را دشمن مى دارد. [ فضائل الخمسه من الصحاح السته: ج 3 ص 150 از كنز العمال. ذخائر العقبى: ص 121.]

ذى القربى

و قتى آيه ى «و آت ذا القربى حقه» نازل شد يعنى حق ذى القربى را بده، پيامبر صلى الله عليه و آله فاطمه عليهاالسلام را خواست و فدك را به او بخشيد فرمود: يا فاطمه فدك ملك توست. [ السبعه من السلف: ص 35 از مجمع الزوائد هيثمى.]

آزار فاطمه

پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: فاطمه پاره اى از من است. كسى كه او را به غضب بياورد مرا به غضب آورده است و فرمود: فاطمه پاره تن من است. كسى كه با او در صلح و صفا باشد با من در صلح است و آنچه او را آزار دهد مرا آزار داده است. [ السبعه من السلف: ص 19 از صحيح بخارى و كنز العمال.]

اسوه ى حجاب

از اميرالمؤمنين عليه السلام روايت شده كه خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله

نشسته بودم كه فرمود: به من خبر دهيد: چه چيزى براى زن بهتر است؟ همه ى ما از جواب درمانديم تا از مجلس متفرق شديم. من نزد فاطمه عليهاالسلام برگشتم و آنچه پيامبر صلى الله عليه و آله به ما گفته بود به فاطمه عليهاالسلام بازگو كردم، و گفتم: هيچ كس از ما جواب آن را نفهميد و نمى دانست. فاطمه عليهاالسلام فرمود: ولى من مى دانم، براى زن بهتر است كه مردان را نبيند، و مردان نيز او را نبينند.

من خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله برگشتم و گفتم: يا رسول الله، از ما سؤال كردى چه چيزى براى زن بهتر است؟ براى زن بهتر است كه مردان را نبيند، و مردان نيز او را نبينند.

پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: چه كسى آن را به تو خبر داده. تو كه نزد من بودى و آن را نمى دانستى؟ گفتم: فاطمه عليهاالسلام گفته است. پيامبر صلى الله عليه و آله از اين كلام خوشش آمد و فرمود: راستى فاطمه پاره ى تن من است. [ بحار الانوار: ج 43 ص 54 از كتاب مولد فاطمه عليهاالسلام ابن بابويه.] مفاهيم كلى خطبه ى حضرت زهرا

اين خطبه از درون مايه هاى اعتقادى، فرهنگى، سياسى و دينى تشيع است. كاوش جز به جزء آن و پژوهش واژه به واژه ى آن در خور نياز است. از اينرو فهرست واره اى كه نمودى از مطالب اساسى خطبه است در آغاز مى آوريم و پژوهش گسترده تر در قلمرو هر يك از اين مباحث را به فرصت ديگرى مى سپاريم. [گفتنى است: ما در اين كتاب خطبه را به شش فصل تقسيم كرده ايم.]

فصل اول

1- ستايش خداوند و سپاس بر نعمتهايش

2- بيان بيكرانگى نعمت هاى خداوند.

3- گواهى به توحيد.

4- درس هايى از توحيد:

الف. واقعيت توحيد، رهايى از شرك.

ب. فطرى بودن توحيد.

ج. ديدن، وصف و تصور خدا ناممكن است.

5- آفرينش بديع موجودات.

6- جلوه هاى آفرينش.

7- طاعت و عبادت.

8- معصيت و نقمت.

9- گواهى به رسالت پيامبر.

10- مسائل مهم پيامبرشناسى.

الف. برگزيدگى پيامبر پيش از رسالت.

ب. نام گرفتن او پيش از خلقت.

ج. بعثت پيامبر و حكمت خداوند.

د. انگيزه هاى بعثت.

ه. مردم در زمان بعثت. و . پيامدهاى درخشان بعثت پيامبر.

ز. ارتحال انتخابى و اختيارى پيامبر.

ح. موقعيت والاى پيامبر پس از مرگ.

فصل دوم

11- خطاب به مردم.

12- موقعيت مسلمانان نخستين.

13- در وصف قرآن.

14- حكمت تشريع:

الف: ايمان و بازتاب آن.

ب: نماز و پيامدش.

پ: زكات.

ت: روزه.

ث: حج.

ج: عدل.

چ: اطاعت از امامت.

ح: جهاد.

خ: شكيبايى.

د: امر به معروف.

ذ: نيكى به پدر و مادر.

ر: صله ى رحم.

ز: قصاص.

س: وفاى به نذر.

ش: پركردن پيمانه ها و سرشار كردن ترازوها.

ص: نهى از شرابخوارى.

ض: دورى از قذف (متهم سازى).

ط: دورى از دزدى.

ظ: تحريم شرك.

فصل سوم

15- معرفى خويش.

16- تلاش ها و شيوه هاى تبليغ رسالت.

17- روند پيروزى اسلام بر شرك و كفر.

18- موقعيت عرب در هنگام بعثت پيامبر.

19- نقش حياتى اميرالمؤمنين على عليه السلام در پيروزى اسلام.

20- برخى از ويژگى هاى اميرالمؤمنين على عليه السلام.

21- عدم حضور بسيارى از مسلمانان نخستين در معركه هاى خطرخيز اسلام.

فصل چهارم

22- رحلت رسول خدا.

23- جان گرفتن نفاق.

24- دروغ پردازان به ميدان آمدند.

25- شكل گرفتن توطئه، پيش از به خاك سپارى رسول خدا.

27- نكوهش فتنه پذيران.

28- ناديده گرفتن امامت، وصايت و خلافت به حق اميرالمؤمنين على عليه السلام.

29- پيامدهاى خطرخيز روگرداندن از امامت.

30- بازگشت مردم به جاهليت.

فصل پنجم

31- انكار ارث برى از پيامبر، مولود فرهنگ جاهليت است.

32- خطاب به ابوبكر.

33- حضرت زهرا عليهاالسلام ابوبكر را دروغ پرداز خواندند.

34- استشهاد به آيات قرآن، بر اصل ميراث بردن از پيامبران.

35- گرفتن دستاويزها از مخالفان.

36- حضرت زهرا عليهاالسلام داورى بر مظلوميت خويش را به خدا واگذار كرد.

فصل ششم

37- خطاب به انصار.

38- تمجيد از انصار.

39- استشهاد به سخن پيامبر.

40- يارى خواستن از انصار براى احقاق حق خويش.

41- سوگمندى در مرگ فاجعه خيز پيامبر.

42- رحلت پيامبر و بازگشت مردم به جاهليت.

43- درخواست از انصار براى مبارزه ى خونين و مسلحانه به حاكميت غاصب.

44- نگرشى به روند تاريخ اسلام.

45- دعوت دوباره به مبارزه با پيمان شكنان.

46- انگيزه هاى وانهادن امات در غربت از ديدگاه حضرت زهرا عليهاالسلام.

47- دردمندى شگرف حضرت زهرا عليهاالسلام از حاكميت و مسائل جارى آن زمان.

48- نااميدى حضرت از حمايت مردم.

49- ننگ جاودانه ى حاكميت غاصب.

50- اظهار نهايت ناخشنودى، از حاكميت موجود آن زمان.

51- مخالف با ميراث نهادن پيامبر، برخلاف تصريح قرآن است.

52- شكيب يعقوب وار در برابر توطئه اى كه به دروغ ساخته اند.

53- تصريح به حركت كوركورانه ى مردم و پيامدهاى فاجعه آميز آن.

54- مرثيه سرايى جان سوز حضرت زهرا عليهاالسلام براى پدر خويش.

55- ناخشنودى و گلايه ى صريح از وضعيت موجود.

56- اشاره به ظهور كينه هاى پنهان.

57- بى مانند خواندن فاجعه اى كه بر حضرت گذشته است. درون مايه ى قرآنى خطابه ى حضرت زهرا

حضرت زهرا عليهاالسلام خطبه ى خويش را با درون مايه ى گسترده اى از آيات قرآن تكوين بخشيده اند. بهره گيرى از آيات قرآن يا به گونه ى نقل است بدين سان كه تصريح مى كند خداى متعال فرموده است و يا به گونه ى اقتباس و تمليح. اقتباس بدين شيوه است كه آيه اى از قرآن در كلام درج گردد، ليكن يادآورى نشود كه اين آيه اى از آيات است تغيير اندك در آيه منافى با اقتباس نيست [مختصر، چاپ جديد، ص 234، مطول، چاپ سنگى، ص 377 و هنجار گفتار، ص 324.] و تمليح به اين آيه اين است كه 