هول أى لبست و قرى فى الايه بهما.

واژه نامه فارسى خطبه ى دوم

در اين بخش حدود هشتاد واژه از خطبه ى دوم براى فارسى زبانان ساده معنى شده است.

1- عائقه: كسى كه چيزى را خوش ندارد، ناخوش دارنده.

2- قاليه: كسى كه چيزى را مبغوض مى داند، مبغوض دارنده.

3- لفظت: از دهان بيرون انداختم.

4- عجمت: دندان گرفتم.

5- شننت: دشمن داشتم، مى پاشم.

6- سبرت: آزمايش كردم.

7- قبحا: زشت.

8- فلول: پديد آمدن شكستگى در لبه ى تيز شمشير، كند شدن.

9- حد: تيزى.

10- خور: ضعف، سستى.

11- قناه: نيزه.

12- خطل: فساد و آشفتگى.

13- لاجرم: يقينا، قطعا.

14- ربقه: دستگيره، چوبى است خميده كه در ريسمان قرار مى گيرد و بر گردن يا دست حيوان جهت بازدارى او از حركت مى بندند.

15- شن: ريختن آب.

16- غار: غبار.

17- جدعا: بريده باد گوش، بينى، لب.

18- عقرا: مجروح باد.

19- سحقا: دور باد.

20- ويح: كلمه اى است كه به هنگام شگفتى و يا دردمندى و يا جهت ترحم گفته مى شود.

21- زحزحوها: از جايش حركت دادند، دور كردند.

22- رواسى: پايه هاى محكم، كوههاى ثابت و محكم.

23- قواعد: پايه ها يا بن خانه.

24- طبين: شخص زيرك و آشناى ماهر.

25- نقموا: خوش نداشتند، بد مى دانستند.

26- نكير: ناشناس.

27- وطى: سخت گرفتن، جنگيدن.

28- نكال: كيفرى كه مجروح سازد.

29- وقعه: ضربه زدن، ضربه زدن در جنگ.

30- تنمر: نشناختن، ترساندن.

31- ذات: خود، حقيقت.

32- تكافوا: دست كشيدند، پس زدند، بازگرداندند.

33- زمام: افسار، لگام.

34- نبذ: انداخت، داد.

35- اعتلق: دوست داشت، پيوند خورد.

36- سجح: نرم و آسان.

37- كلم: جراحت.

38- خشاش: آنچه در بينى شتر مى كنند و افسار را به او مى بندند تا هدايت شتر آسان تر شود.

39- يتعتع: ناراحت مى شود، در مشكل قرار مى گيرد.

40- منهل: آبراه.

41- نمير: سودمند.

42- فضفاض: گسترده.

43- تطفح: لبريز مى شود، پر مى شود.

44- ضفتا: دو طرف.

45- بطان: جمع بطن: بزرگ شكمان.

46- تحير: جمع شد و چرخيد.

47- رى: سيرابى.

48- تحلى: زينت كردن.

49- طائل: ثروت، فايده، زيادى.

50- غمر: كاسه ى كوچك.

51- ردعه: يك باز داشتن، بازداشتن.

52- شرر: شعله ى آتش.

53- ساغب: گرسنه.

54- هلم: بيا.

55- سناد: تكيه گاه.

56- ذنابى: فرومايگان، زيردستان، پَسْتان.

57- قوادم: پيشگامان، پيشتازان و جلوداران.

58- عجز: دم، آخر هر چيز.

59- كاهل: ما بين دو كتف، بزرگ، سرشناس.

60- رغما: به خاك ماليده باد.

61- معاطش: بينى ها.

62- لا يهدى: راه نمى يابد.

63- عمر: زندگى، جان.

64- لقحت: باردار شد.

65- نظره: مهلت.

66- ريث: اندازه

67- طلاع: برآمدن، سرريزشدن.

68- قعب: كاسه ى چوبى.

69- عبيط: تازه.

70- ذعاف: سم، زهر.

71- ممقر: تلخ

72- غب: عاقبت، فرجام، سرانجام.

73- طيبوا: خوش داريد.

74- طأمنوا: آرام كنيد، آماده سازيد.

75- جأش: جان، قلب.

76- صارم: قطع كننده، برنده.

77- هرج: فتنه، آشوب.

78- فى ء: غنيمت، ماليات.

79- زهيد: كم، كم ارزش.

80- حصيد: درو شده.

81- عميت: مخفى شد، پوشانده شد. كتابشناسى خطبه ى حضرت زهرا

در الذريعه ج 7 ص 205 در ذيل عنوان خطبة اللمة [اللمه يكى از اسامى خطبه ى حضرت زهرا عليهاالسلام است. واژه لمه در مقدمه ى خطبه حضرت آمده است «فاقبلت فى لمه من حفدتها...» لمه به معناى گروه است و خطبه، با اين نام شناخته مى شود.] مى نويسد:

اين همان خطبه ى حضرت زهرا عليهاالسلام است كه شروح بسيارى بر آن نگاشته شده است و ما نام آن شروح را در حرف شين (با عنوان شرح خطبه) و يا با نام ويژه در جايگاه خود ذكر مى كنيم مانند الدره البيضاء و كشف المحجه و اللمعه البيضاء.

آنگاه مرحوم علامه شيخ آقا بزرگ تهرانى مى افزايد: اين خطبه را ابوبكر احمد بن عبدالعزيز جوهرى در كتاب السقيفه با سندهاى بسيار آورده و ابن ابى الحديد در شرح نهج البلاغه به هنگام بحث از نامه ى حضرت به عثمان بن حنيف انصارى همين خطبه را از كتاب السقيفه آورده است.

اين خطبه در كتاب الشافى (تأليف سيدمرتضى) و احتجاج (تأليف مرحوم طبرسى) و كشف الغمه (تأليف اربلى) و الطرائف (تأليف سيد بن طاوس) و بلاغات (تأليف احمد بن ابى طاهر) آمده است و بخشى از خطبه نيز در كتاب علل الشرايع تأليف مرحوم شيخ صدوق ذكر شده و مسعودى در مروج الذهب و ابن اثير در كامل خود به اين خطبه اشاره دارند.

در الذريعه، ج 13، ص 224 نه كتاب در شرح خطبه حضرت زهرا عليهاالسلام ذكر شده است.

1- شرح خطبه اللمه تأليف ابن عبدون بزاز

2- شرح خطبه اللمه (با نام ملكه ى اسلام) تأليف علامه ميرزا خليل كمره اى.

3- شرح خطبه اللمه تأليف شيخ فضل على قزوينى

4- شرح خطبه اللمه (با نام الدره البيضا) تأليف سيد محمدتقى قمى

5- شرخ خطبه اللمه تأليف سيد على محمد تاج العلماء

6- شرح خطبه اللمه با نام كشف المحجه تأليف سيد عبدالله شبر

7- شرح خطبه اللمه تأليف مولى محمد نجف كرمانى

8- شرح خطبه اللمه (با نام اللمعه البيضاء) تأليف ميرزا محمدعلى انصارى قراچه داغى

9- شرح خطبه اللمه تأليف شيخ مولى هادى بنابى

در كتاب «فاطمه عليهاالسلام در آيينه ى كتاب» تأليف جناب آقاى اسماعيل انصارى بيش از شصت كتاب درباره ى خطبه ى حضرت، معرفى شده است. ما اين مجموعه را از همين كتاب ذكر مى كنيم.

گفتنى است كه: خطبه ى حضرت در اكثر كتاب هايى كه در شرح حال آن حضرت نگاشته شده نيز آمده است.

1- احتجاج بانوى بزرگ (سياست شوم و دفاع مظلوم) (فارسى، چاپى) محمدعلى مردانى

2- أشعه من حياه الصديقه فاطمه الزهراء (الصديقه فاطمه الزهراء عليهاالسلام (عربى، چاپى) (سرچشمه هاى نور) فارسى، چاپى گروه نويسندگان

3- اعملو أنى فاطمه در ده جلد (عربى، چاپى) جلد 3 و 4 مرتبط با خطبه ى حضرت است شيخ عبدالحميد مهاجر

4- البلاغه الفاطميه (عربى، چاپى) عبدالرضا بن محمدعلى مطبعى

5- پيام فاطمه عليهاالسلام (فارسى، چاپى) علامه حسن سعيد

6- ترجمه ى خطبه ى فدك از بزرگ بانوى اسلام (فارسى، چاپى) احمد معصومى

7- تفسير خطبه فاطمه الزهراء عليهاالسلام (عربى، چاپى) ابن عبدون ابوعبدالله احمد بن عبدالواحد بن احمد بزاز

8- الجنة العاصمة (فارسى، چاپى) علامه سيدحسين ميرجهانى اصفهانى

9- چهل حديث در مناقب ام ابيها و خطبه ى آن حضرت (فارسى، چاپى) على اكبر مهدى پور

10- حقيقت جاويدان (فارسى، چاپى) محمدباقر ملبوبى

11- حماسه اى بى نظير در كنار بستر زهرا عليهاالسلام (فارسى، چاپى) محمدحسين بروجردى

12- حماسه ى بزرگ (فارسى، چاپى) آيه الله ناصر مكارم شيرازى

13- حماسه ى جاويد كوثر (فارسى، چاپى) اداره ى كل امور تربيتى آموزش و پرورش تهران

14- خطابه ى فاطمه ى زهرا عليهاالسلام (فارسى، چاپى) علامه حاج ميرزا خليل كمره اى

15- خطبه ى آتشين بانوى اسلام (فارسى، چاپى) على كاظمى

16- خطبه ى آتشين بانوى اسلام در بستر شهادت (فارسى، چاپى)

17- خطبه ى حضرت زهرا عليهاالسلام (فارسى، چاپى) استاد حسين عمادزاده.

18- خطبه ى حضرت زهرا عليهاالسلام (فارسى، چاپى) عبدالرحمن انصارى

19- خطبه ى حضرت زهرا عليهاالسلام اصيل و جاودانه است (فارسى، چاپى) محمدعلى شمشيرى ميلانى

20- خطبه ى حضرت زهرا عليهاالسلام (فارسى، چاپى) سيد ابوالفضل موسوى گرمارودى

21- خطبه الزهرا عليهاالسلام (عربى، چاپى)

22- خطبه الزهرا عليهاالسلام (فارسى