اءن لله خمسه وللرسول ولذى القربى واليتمى والمسكين وابن السبيل ان كنتم ءامنتم بالله وما اءنزلنا على عبدنا يوم الفرقان يوم التقى الجمعان والله على كل شى ء قدير(104)
((و بدانيد بى ترديد از آنچه به عنوان غنيمت (و سود و منفعت ) برديد پس بى شك خمس آن براى خدا و براى رسول و براى ذى القربى و يتيمان و فقيران و در راه ماندگان است . اگر شما ايمان به خدا و آنچه بر بنده خويش ‍ نازل كرديم آورديد... .))
اشاره به نكاتى چند:
1) مقدمه عمل ، علم است بدانيد تا عمل كنيد. (واعلموا...)
2) هر چه بر آن غنيمت اطلاق شود، خمس دارد. (غنمتم من شى ء)
3) اعتقاد به خمس و پرداخت به آن لازمه ايمان به خدا و وحى است . (ان كنتم ءامنتم بالله )
4) كسانى اهل خمس هستند كه ايمانشان مستحكم باشد لذا كلمه امنتم بعد از كنتم آمده است . (ان كنتم ءامنتم ) طبيعى است اين گونه افراد تعدادشان زياد نيست .
5) گيرندگان خمس شش گروه هستند. سه گروه اول در گرفتن خمس با سه گروه دوم تفاوت دارند؛ زيرا براى سه گروه اول لام آمده است (لله وللرسول ولذى القربى ) و چه بسا آنان مالك سهم خود مى شوند؛ به خلاف سه گروه دوم و چه بسا آنان مالك خمس نشوند، بلكه محل مصرف خمس ‍ هستند.
6) همان طور كه سهم خدا را رسول مى گيرد با نبود او سهم خدا و رسول از آن ذى القربى خواهد بود.
7) همان طور كه در سهم خدا و رسول نياز شرط گرفتن نيست در ذى القربى نيز نياز شرط گرفتن نيست به خلاف سه گروه بعد.
8) از آن جا كه مودت ذى القربى مطابق با آيه ى 23 سوره ى شورى واجب است و بنابر آيات و روايات ، آنان رهبران سياسى و هدايتگران امت هستند بايد در مسايل اقتصادى نيز به آنان مراجعه كرد و در تقويت ايشان كوشيد و خمس را به آنان داد و اين لازمه ى ايمان به خدا و قرآن است . (ان كنتم ءامنتم بالله وما اءنزلنا)
9) بنابر آنچه در ذيل آيه ى (وات ذى القربى حقه ) گذشت فاطمه ى زهرا (عليها السلام ) آن ذى القرباى است كه خداوند او را معرفى كرده است و برايش حق قرار داده است .
فاطمه (عليها السلام ) در فى سهم دارد: 59 - آيه فى ء
ما اءفاء الله على رسوله من اءهل القرى فلله وللرسول ولذى القربى واليتمى والمسكين وابن السبيل كى لا يكون دولة بين الاغنيآء منكم ومآ ءاتيكم الرسول فخذوه وما نهيكم عنه فانتهوا واتقوا الله ان الله شديد العقاب
((آنچه را خداوند از اهل (شهرها و) روستاها بر رسولش به عنوان ((فى ء)) عطا فرموده است . پس (آن ) براى خدا و براى رسول و براى ذى القربى و يتيمان و فقيران و در راه ماندگان است تا آن (فى ء) صرفا بين ثروتمندان از شما دستگردان نباشد. پس آنچه از رسول مى آورد بگيريد و آنچه را باز مى دارد، خوددارى كنيد و از خدا پروا كنيد كه خداوند پيگردش ‍ شديد است .))(105)
چند نكته پيرامون آيه ى فى ء به جز نكات مشترك با آيه ى خمس :
1) ((فى ء)) هديه خدايى به رسولش است . (ما اءفاء الله على رسوله )
2) گر چه ديگران از ((فى ء)) استفاده مى كند ولى اصلش براى پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) است . (ما اءفاء الله على رسوله )
3) اختيار تام در مصرف ((فى ء)) با رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ) است . (مآ ءاتكم الرسول )
4) با وجود رسول و ذى القربى از اختصاص ثروت كلان به دست گروهى خاص خوددارى مى شود. (كى لا يكون دولة بين الاغنيآء منكم )
5) گذشته از دليل ذكر شده در آيه ى خمس ، خود جلوگيرى از ثروت كلان و بادآورده در دست گروهى ، يكى از ادله ى اختصاص ((فى ء)) به رسول و ذى القربى است تا همگان بتوانند از آن بهره مند شوند.
6) برترين مصداق ذى القربى حضرت صديقه كبرى فاطمه ى زهرا (عليها السلام ) است .
((فى ء)) كرامت الهى است :
سليم بن قيس مى گويد: از اميرالمومنين (عليه السلام ) شنيدم كه فرمود: به خداوند سوگند ما ذى القربايى هستيم كه خداوند قصد كرده و آنان را در كنار خود و رسولش (صلى الله عليه و آله و سلم ) قرار داده است آن جا كه فرمود: ((ما اءفاء الله على رسوله ... والمسكين )) (آن فى ء) از آن ماست و خداوند براى ما سهمى در صدقه قرار نداده است .
خداوند پيامبرش را بزرگ شمرده و ما را گرامى داشته از اين كه او ساخ و ناپاكى هاى دستان مردم (كه همان صدقه است ) را بخوريم و مصرف كنيم .(106)
محبت فاطمه (عليها السلام ) اجر رسالت است : 60 - آيه ذى القربى
ذلك الذى يبشر الله به عباده الذين ءامنوا وعملوا الصلحات قل لا اءسئلكم عليه اءجرا الا المودة فى القربى ومن يقترف حسنة نزد له فيها حسنا ان الله غفور شكور
((آن ، چيزى است كه خداوند بندگانش را به آن بشارت مى دهد، آنان كه ايمان آوردند و كارهاى شايسته انجام دادند، بگو بر آن (رسالت و هدايت ) از شما پاداشى نمى خواهم ، مگر دوستى در (حق ) خويشاوندان را و هر كس حسنه اى را انجام دهد، ما در خوبى آن بيفزاييم . بى ترديد خداوند بسيار آمرزنده و بسيار شكرگزار است .))(107)
بدون شك و ترديد آيه ى فوق درباره اهل بيت (عليهم السلام ) و به ويژه حضرت فاطمه ى زهرا (عليها السلام ) است و صدها روايت در اين باره در كتب شيعه و سنى ديده مى شود و از خود آيه نيز به صورت صريح استفاده مى شود كه رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ) به امر الهى براى هدايت مردم از آنان مزد خواست و آن مزد، مودت و دوستى خويشان آن حضرت است و در روايات به نام آنان تصريح فرموده است .
از جمله حافظ قندوزى حنفى در ينابيع المودة (108) و حسكانى حنفى در شواهدالتنزيل (109) با بيش از ده طريق از سعيد بن جبير از ابن عباس ‍ روايت مى كند كه چون آيه ى قل لآ اءسئلكم عليه اءجرا الا المودة فى القربى نازل شد گفتند: يا رسول الله ! آنان كه خداوند دستور به مدت و دوستيشان داده است چه كسانى هستند؟ فرمود: على و فاطمه و فرزندانشان .
حال چه آيات مكى باشد يا مدنى اين امر مسلم است كه پيشاپيش ‍ ذى القربى على و فاطمه و حسنين (عليهم السلام ) هستند.(110)
تساوى پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) و فاطمه (عليها السلام ) در چند امر:
قندوزى حنفى از جواهرالعقدين نقل مى كند كه خداوند اهل بيت پيامبرش ‍ (صلى الله عليه و آله و سلم ) را باز آن حضرت در چيزهاى فراوانى مطابق قرار داده است فخرالدين رازى پنج مورد آن ها را شمارش كرده است :
اول آنها در سلام است فرمود: السلام عليك ايها النبى ورحمة الله وبركاته و به اهل بيت آن حضرت فرمود: سلام على آل ياسين .
و دوم در صلوات بر پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) و بر آل ، همان طور كه در تشهد و غير آن (بر پيامبر و آلش با هم صلوات فرستاده مى شود) به گونه اى كه صلوات بر آن حضرت (صلى الله عليه و آله و سلم ) در اين صورت ابتر نيست .
و سوم در طهارت و پاكى ؛ خداى عزوجل فرمود: طه ، يعنى اى طاهر ما انزلنا عليك القرآن لتشقى الا تذكرة لمن يخشى و براى اهل بيت پيامبرش فرمود: انما يريد الله ليذهب عنكم الرجس اهل البيت ويطهركم تطهيرا.
و چهارم حرام بودن صدقه ؛ پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) فرمود: ((صدقه براى محمد و آل محمد حلال نيست .))
و پنجم : خداى عزوجل فرمود: قل ان كنتم تحبون الله فاتبعونى يحببكم الله و براى اهل بيتش فرمود: قل لا اساءلكم عليه اجرا الا المودة فى القرب