 سوم به گناهان خويش اعتراف نمايد و صادقانه توبه كند، و در مرحله چهارم به دعا و نيايش بپردازد و خواسته هاى خويش را بخواهد.))
با اين بيان ، براى برآمدن خواسته ها و پذيرفته شدن دعاها بايد به خودسازى پرداخت و از شايسته ترين انسانها كه پيامبر و خاندانش باشند، الهام و الگو گرفت .
2- پيامبر گرامى مى فرمايد:
لتاءمرون بالمعروف ولتنهن عن المنكر، او ليسلطن الله شراركم على خياركم و يدعوا خياركم فلا يستجاب لهم .(428)
((بايد به ارزش ها و والايى ها فراخوانيد و از گناهان و ضدارزش ها باز داريد وگرنه خدا، استبدادگران و بدكاران شما را بر نيكانتان چيره مى سازد و آن گاه هرچه نيكانتان دعا كنند و خدا را بخوانند، دعايشان پذيرفته نخواهد شد.))
با اين بيان ، شرط برآمدن خواسته ها و پذيرفته شدن دعاها در اين روايت ، ساختن جامعه است چرا كه وانهادن مسئوليت اجتماعى و كار بزرگ ((نظارت ملى )) ميدان جامعه را براى تباهى ها و تبهكاران هموار مى سازد و براساس سنت خدا، استبداد و ارتجاع را بر پيشرفت و ترقى ، و ظالمان و خودكامگان را بر ترقى خواهان و عدالت جويان و آزادى خواهان چيره مى سازد.
3- و نيز در اين مورد مى فرمايد:
من احب ان يستجاب دعائه فليطيب مطعمه .(429)
((كسى كه دوست مى دارد دعا و خواسته هايش پذيرفته شود، بر اوست كه كسب و كار و راه هاى درآمد و سبك اقتصادى و معيشتى خود را اصلاح كند و از حرامخوارگى بپرهيزد.))
با اين بيان ، اثر ديگر دعا و نيايش ، اصلاح كسب و كار و جلوگيرى از ستم و بيداد اقتصادى و غصب و تجاوز و يا پايمال ساختن حقوق ديگران است .
4- اميرمؤمنان (عليه السلام) مى فرمايد:
الداعى بلا عمل كالرامى بلاوتر.(430)
((دعاكننده بدون تلاش سازنده و عمل ، بسان تيرانداز بدون زه مى باشد.))
و چون ((زه )) عامل حركت و وسيله راندن تير به سوى هدف است ، نقش ‍ عمل نيز در ((دعا)) روشن مى گردد.
4- اميرمؤمنان در پاسخ كسى كه با يادآورى آيه شريفه ادعونى استجب لكم (431)، از پذيرفته نشدن دعاها و خواسته هاى خويش در بارگاه خدا گلايه و شكوه داشت ، فرمود:
ان قلوبكم خانت بثمان خصال :
اولها: انكم عرفتم الله فلم تؤ دوا حقه كما اوجب عليكم فما اغنت عنكم معرفتكم شيئا.
والثانية : انكم امنتم برسوله ، ثم خالفتم سنته وامتم شريعته فاين ثمرة ايمانكم ؟
والثالثة : انكم قراءتم كتابه ، فلم تعلموا به وقلتم سمعنا واطعنا ثم خالفتم ،
والرابعة : انكم قلتم انكم تخافون من النار وانتم فى كل وقت تقدمون اليها بمعاصيكم فاين خوفكم ؟
والخامسة : انكم قلتم انكم ترغبون فى الجنة وانتم فى كل وقت تفعلون ما يباعدكم منها فاين رغبتكم فيها؟
والسادسة : انكم اكلتم نعمة المولى ولم تشكروا عليها!
والثامنة : انكم جعلتم عيوب الناس نصب عيونكم و عيوبكم و راء ظهوركم تلومون من انتم احق باللوم منه ، فاى دعاء يستجاب لكم مع هذا و قد سددتم ابوابه و طرقه ؟ فاتقوا الله واصلحوا اعمالكم واخلصوا سرائركم وامروا بالمعروف وانهوا عن المنكر فيستجيب الله لكم دعائكم .(432)
((علل پذيرفته نشدن دعاها خواسته هاى شما اين نكته عميق است كه قلب و دل شما در هشت مورد خيانت ورزيده است ، از اين رو خواسته هايتان برآورده نخواهد شد تا به خود آييد و جبران كنيد:
1- شما خداى يكتا را شناختيد، اما حق او را ادا ننموديد، از اين رو شناخت بدون عمل به شما سودى نخواهد بخشيد.
2- شما به پيامبرش ايمان آورديد، سپس به سنت و سيره و روش او مخالفت نموديد، پس ثمره ايمان شما كجاست ؟
3- شما قرآن پرشكوه و كتاب آسمانى او را خوانديد، اما به مفاهيم و مقرراتش عمل نكرديد و گفتيد كه : ((بار خدايا! شنيديم و فرمانبردارى نموديم .)) اما در ميدان زندگى به مخالفت برخاستيد.
4- شما با زبان مى گويى از كيفر رستاخيز بيمناك هستيد، اما هماره به كارهايى دست مى يازيد كه شما را به دوزخ و كيفر نزديك مى سازد و.
5- شما مدعى هستيد كه عاشق و شيفته پاداش پرشكوه خدا و بهشت پرطراوت و زيباى او هستيد، اما هماره كارهايى انجام مى دهيد كه شما را از آن دور مى سازد.
6- شما نعمت هاى گوناگون خدا را مى خوريد و سپاس او را به جا نمى آوريد.
7- به شما فرمان رسيده است كه دشمن شيطان باشيد، اما شما با او طرح دوستى مى افكنيد و در حالى كه بوسيله زبان با او دشمنى مى ورزيد در ميدان عمل ، با او دوستى مى كنيد.
8- شما عيب ها و لغزش هاى ديگران را در برابر چشمان خود قرار مى دهيد و به آنان اعتراض مى كنيد، اما عيب هاى خود را پشت سر مى افكنيد و با اين عملكرد مسدود ساخته ايد، چگونه چنين چيزى را انتظار مى بريد؟
هان اى مردم ! پرواى خدا پيشه سازيد و كارهايتان را اصلاح كنيد و به ارزشها دعوت نماييد و از ستم و بيداد، نهى كنيد تا دعايتان شنيده شود.))
دقت در اين روايات نشانگر آن است كه پذيرفته شدن دعا در گرو خودسازى ، ايمان ، تقوا، عدالت خواهى ، آزادى خواهى ، رعايت حقوق انسانها و تلاش در اصلاح فرد، خانواده ، جامعه است ، نه بدون اينها.و اين نشانگر آثار پرشكوه و دگرگون ساز دعا در ابعاد گوناگون به ويژه بعد تربيتى است .(433)
جايگاه نيايش در زندگى دوستان حق
با نكاتى كه در مورد دعا و نيايش از نظر شما خواننده گرامى گذشت ، روشن مى شود كه چرا دعاى خالصانه و نيايش عارفانه - با شرايط و ويژگى هايش ‍ - در زندگى دوستان خدا و شيفتگان به بارگاه او جايگاه رفيع و پرفرازى دارد!
چرا آنان به دعا خو مى گيرند!
به نيايش عاشقانه روى مى آورند!
با آن بال مى گيرند و تا عرش خدا راه مى يابند!
با آن به اوج آرامش پرمى كشند!
و گمشده دل ناآرام و بى قرار خويش را در آن مى يابند،
و آن را دانشگاه والايى ها، آزادگى ها و غناها و بى نيازى ها و استقلال ها و برازندگى ها و شايستگى ها و خودسازى ها مى نگرند!
...و ريحانه خداجو، توحيدگرا، پراخلاص ، پرمعنويت ، شيفته و شيداى حق پيامبر، سرآمد نيايشگران عارف و عاشق و آموزگار ژرف نگر و نوانديش و واقع گرا و با حقيقت آنان بود و به راستى روح دعا و جان نيايش و قلب راز و نياز.
در سبك و سيره ريحانه پيامبر، همان گونه كه نماز جايگاه رفيعى داشت ، دعا و نيايش نيز از جايگاه والايى بهره ور بود.
او به راستى روح دعا و نيايش بود و در سيره و سبك زندگى اش بدان بسيار بها مى داد؛ چرا كه آن انسان والا، دعا و نيايش خالصانه و با روح و محتوا را، همان عبادت و پرستش عارفانه خدا مى دانست .الدعا هو العبادة (434)
آن را سلاح انسان توحيدگرا و با ايمان و ستون دين و آيين و نور و روشنايى آسمان ها و زمين ارزيابى مى كرد.الدعا سلاح المؤمن و عمود الدين و نور السموات والارض .(435)
بر اين باور بود كه دعا و نيايش با شرايط و روح ، كليد پيروزى و رستگارى ، و راز و رمز سرفرازى و نيكبختى است و بهترين دعاها، دعايى است كه از سينه پاك و قلب پرواپيشه و درون ساخته شده و وارسته و پاكيزه برخيزد.الدعا مفاتيح النجاح و مقاليد الصلاح ، و خير الدعاء ما صدرعن صدر نقى و قلب تقى .(436)
و در اثرگذارى ، آن را برتر و نافذتر از نوك نيزه و سنان مى شناخت .ان الدعاء انفذ من السنان .(437)
او دعاى باسوز و آگ