م الرابع و قد قضوا نذرهم اخذ على بيده اليمنى الحسن و بيده اليسرى الحسين رضى الله عنهم و اقبل نحو رسول الله صلى الله عليه و سلم و هما يرتعشان كالفراخ من شدة الجوع فلما بصرهم النبى صلى الله عليه و سلم انطلق الى ابنته فاطمة رضى الله عنها فانطلقوا اليها و هى فى محرابها تصلى و قد لصق بطنها بظهرها من شدة الجوع و غارت عيناها فلما راها رسول الله صلى الله عليه و سلم قال و اغوثاه يا الله اهل بيت محمد يموتون جوعا فهبط جبريل عليه و سلم فاقراء (هل اتى على الانسان حين من الدهر لم يكن شيئا مذكورا الى آخر السورة.» «ابن عباس گفته است: حسن و حسين (عليهماالسلام) مريض شدند، جد بزرگوار آنان از آنها عيادت فرمود و بعضى از صحابه هم عيادت كردند، پس گفتند: يا اباالحسن براى بهبود فرزندانت نذر كن، پس على (عليه السلام) فرمود: اگر دو فرزندم از آن ناراحتى كه به آنهاست خوب شدند، به شكرانه ى آن براى خدا سه روز را روزه مى گيرم، و فاطمه (سلام الله عليها) نيز چنين نذر كرد و فضه ى خادمه هم نذر كرد.
 حسن و حسين نيز فرمودند ما هم سه روز را روزه مى گيريم، وقتى كه خداوند آنان را لباس عافيت پوشانيد، همه اهل منزل روزه گرفتند در حالى كه منزل آنها از غذا هيچ چيزى موجود نبود، على (عليه السلام) پهلوى مردى از يهودى كه به او شمعون بن حابا مى گفتند رفت و فرمود: آيا ممكن است مقدارى پشم به من بدهى تا دختر محمد (صلى الله عليه و آله) آن را بريسد به اجرت سه صاع از جو؟ شمعون گفت: بلى مى دهم و بعد سه صاع جو را به على (عليه السلام) داد، سپس فاطمه (عليهاالسلام) يك صاع آن را آرد نموده و پنج قرص نان به تعداد اعضاى خانواده پخت، على (عليه السلام) نماز را با پيامبر اسلام (صلى الله عليه و آله و سلم) خواند و به منزل آمد، وقتى غذا جلوى خودشان گذاشتند، ناگاه مسكينى آمد و بر در منزل توقف كرد و گفت: درود و رحمت خداوند بر شما باد اى اهل بيت محمد (صلى الله عليه و آله و سلم) من بيچاره اى گرسنه هستم و چيزى به من اطعام بكنيد، پس همه ى غذا را به وى دادند و شب و روز را صبر كردند و چيزى را نخوردند مگر آب خالص. و در شب دوم وقت افطار يتيمى آمد و گفت: مرا اطعام بكنيد، پس همه غذا را به يتيم اعطا كردند و در شب سوم موقع افطار اسيرى آمد و گفت: اسير هستم مرا اطعام بكنيد و غذا جمله به وى دادند و سه شب و روز را صبر و ايثار كردند و هيچ چيزى نخوردند مگر آب خالص، وقتى كه روز چهارم شد و روزه هاى نذرى را تمام كردند، على (عليه السلام) دست حسن را به دست راست و دست حسين را به دست چپ گرفت به طرف پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم) آمد در حالى كه آنان از شدت گرسنگى مثل جوجه مى لرزيدند، پس وقتى كه پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم) از حال آنان با خبر شد از حال فاطمه (سلام الله عليها) جويا شد و بعد حضرت به طرف خانه ى فاطمه تشريف برد، وى در محراب خود مشغول عبادت بود در حالى كه از شدت گرسنگى شكم وى به پشتش چسبيده بود و چشم هاى مبارك به گودى رفته بود. و قتى كه نبى اكرم (صلى الله عليه و آله و سلم) اين حالت را از فاطمه مشاهده فرمود، استغاثه كرد و گفت: اى خدا اهل بيت محمد همه از گرسنگى مى ميرند، پس ناگاه جبرئيل نازل شد و خواند: «هل اتى على الانسان حين من الدهر لم يكن شيئا مذكورا الى آخر سورة.» اين روايت را كه قندوزى آورده است با رواياتى كه در كتب ارزشمند شيعه آمده تقريبا از نظر محتوا و اصل قضيه مطابقت و موافقت دارد. اين احاديث كه در اين فصل ذكر شد، نمونه اى از روايات بود كه در رابطه با ايثار و فداكارى گوهر تابناك و ام ابيهاى پيامبر اسلام (صلى الله عليه و آله و سلم) نقل شده است. مقام و منزلت فاطمه ى زهرا (سلام الله عليها) در پيشگاه خدايش آن قدر زياد است كه خداوند در سوره ى مباركه ى «هل اتى على الانسان» از حور العين اسمى نياورده و بر خلاف موارد ديگرى از قرآن مجيد مانند سوره هاى واقعه و صف و نبأ و رحمن وقتى كه بهشت و نعمت هاى بهشتى ذكر شده از حورالعين اتراب ذكر به ميان آمده است، ولى در اين سوره مباركه به احترام زهرا (سلام الله عليها) از حورالعين اسم برده نشده است، چرا؟ براى اينكه زهرا از حورالعين و فرشته بالاتر است، فرشته كجا و فاطمه ى زهرا (سلام الله عليها) كجا؟ فرشتگان بايد همه خدمتگزاران وى باشند و بدون شك همه در خدمتگزارى به فرشته ى انسان گونه ى پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم) افتخار مى كنند.

در اول اين فصل گفته شد كه اين سوره ى مباركه در شأن اهل بيت و مخصوصا فاطمه (عليهم السلام) نازل شده است؛ اگر سؤال شود كه چرا مخصوصا فاطمه (سلام الله عليها)؟ در جواب بايد گفت كه اگر چه در لسان آيه ى مباركه (يطعمون) به صيغه ى جمع آمده است، يعنى بندگان نيكوكار غذا را به نيازمند اطعام مى كنند؛ گرچه در ايثار و فداكاريى كه چهار نور مقدس بنابر بعضى رواياتى كه حسن و حسين هم سه روز نذر كردند انجام دادند همه ايثار كردند، ولى ايثار و فداكارى فاطمه (سلام الله عليها) از ويژگى خاصى برخوردار مى باشد، زيرا در تمام رواياتى كه ذكر شد بالصراحة گفته اند: «قامت فاطمة الى صاع طحنته و اختبزته» فاطمه (سلام الله عليها) برخواست و يك صاع جو را آرد كرد چند قرص نان پخت و فقط در يك روايت آمده كه جاريه اين كار را كرده است، حالا شما ملاحظه بكنيد در آن موقع حضرت فاطمه (سلام الله عليها) با زبان روزه چه وظايفى را انجام مى داده و اين ايثار هم در كنار آنهاست.

1- كارهاى خانه را انجام مى داد، جارومى كرد و از چاه آب مى كشيد و نظافت منزل را عهده دار بود.

2- بچه دارى مى نمود و نيازهاى آنها را برطرف مى كرد و از آنان مراقبت و نگهدارى مى نمود.

3- تاريخ اين ايثار در هر سالى از هجرت كه واقع شده، به احتمال قوى در آن موقع بانوى دو عالم بچه ى شيرخوارى، يا فرزندى خردسال داشته كه نياز به مراقبت و رسيدگى داشته است.

4- در بعضى از روايات مذكور آمده است كه حضرت على (عليه السلام) به ازاى سه كيلو جو، سه كيلو پشم گرفت كه هر روز فاطمه (سلام الله عليها) يك كيلو پشم را خامه مى كرد و بعد يك صاع جو را آرد نموده و نان مى پخت.

5- حضرت فاطمه (سلام الله عليها) كاتب وحى بوده آيات الهى را مى نوشت و احكام دستورات اسلام و قوانين آن را تدوين و تحقيق و بررسى مى كرد و شرح مى داد. تا صحيفه ى الهى خود را تكميل كند.

6- در يك شبانه روز ساعاتى را با معبود خويش در محراب عبادت خلوت مى كرد و مشغول راز و نياز بود و لحظه اى از آن غافل نبود. بلى با همه ى اينها فاطمه (سلام الله عليها) در اطاعت و پيروى از شوهر عزيزش غذا را به مسكين و يتيم و اسيرمى دهد و آنان را بر خود مقدم مى دارد. با توجه به اين چند نكته مى توان گفت كه ايثار فاطمه ى زهرا (سلام الله عليها) از ويژگى خاصى برخوردار است.

سوره ى هل اتى مكى است يا مدنى؟

عده اى كوشيدند تا ثابت كنند كه سوره ى مباركه ى «هل اتى» مكى است تا به اثبات برسانند كه آيات مذكور درباره ى فضيلت اهل البيت و مخصوصا فاطمه زهرا (سلام الله عليها) نازل نشده است. و لى بر عكس، عد