زن شدید علی ابیها و كان جبرئیل - علیه السلام - یاتیها فیحسن عزاءها علی ابیها و یطیب نفسها و یخبرها عن ابیها و مكانه و یخبرها بما یكون بعدها فی ذریتها و كان علی - علیه السلام - یكتب ذلك فهذا مصحف فاطمه - سلام الله علیها -[6]
سپس فرمود: شما درباره چیزهایی كه چه لازم دارید و یا لازم ندارید جستجو و تحقیق می كنید. فاطمه - سلام الله علیها - پس از رسول خدا هفتاد و پنج روز حیات داشت و بر اثر رحلت پدرش اندوه فراوان بر او وارد گشت. جبرئیل - فرشته وحی - پیوسته بر او فرود می آمد و ناگواریها و اندوه جدایی پدر را به خوبیها جلوه می داد و به جانش آرامش می بخشید. به او از پدر و جایگاه بلندش در نزد پروردگار خبر می داد و نیز از حوادث آینده كه بعد از فاطمه - سلام الله علیها - نسبت به فرزندانش واقع خواهد شد گزارش می داد. علی - علیه السلام - تمام آن گزارشها و اخبار را می نوشت كه همین مصحف فاطمه - سلام الله علیها - را شكل داد.
در حدیث دیگری امام صادق - علیه السلام - در پاسخ محدثی كه سؤال كرد: مصحف فاطمه چیست؟ چنین فرمود: خداوند متعال زمانی كه پیامبر را قبض روح كرد،بر فاطمه - سلام الله علیها - از اثر رحلت پیامبر - صلی الله علیه و آله - اندوهی وارد شد كه جز خدای عز و جل كسی نمی داند چه حزنی بود. لذا خداوند فرشته ای را به سوی او فرستاد تا غم و اندوهش را برطرف نماید و با او سخن گوید. فاطمه - سلام الله علیها - جریان را به امیرالمؤمنین گزارش داد و علی - علیه السلام - فرمود: هر وقت ورود فرشته را احساس كردی و صدایش را شنیدی به من بگو و مرا از سخنانش آگاه كن. بنابراین امیرالمؤمنین - علیه السلام - آنچه را كه می شنید می نوشت تا آنكه از سخنان و گزارشهای نوشته شده مصحفی به وجود آمد.[7]
با دقت در این دو حدیث شریف می توان گفت:
الف: مصحف فاطمه - سلام الله علیها - در فاصله زمانی پس از رحلت پیامبر اسلام - صلی الله علیه و آله - تا شهادت صدیقه طاهره - سلام الله علیها - به وجود آمده است.
ب: مصحف فاطمه - سلام الله علیها - سخن وحی است كه توسط جبرئیل امین - علیه السلام - به فاطمه زهرا - سلام الله علیها - الهام شده است.
ج: مصحف فاطمه - سلام الله علیها - به دست مبارك مولا علی - علیه السلام - نوشته شده است.
زمینه های مصحف در زمان پیامبر
گرچه پیدایش و اتمام مصحف فاطمه - سلام الله علیها - پس از رحلت رسول خدا انجام گرفت و از جانب خداوند به او الهام گشت كه احادیث زیادی بر این دلالت دارد؛ ولی در برخی از روایات زمینه های پیدایش آن را از زمان حیات رسول الله می داند.
از امام صادق - علیه السلام - نقل شده است كه فرمود: مصحف فاطمه - سلام الله علیها - به املاء رسول الله و خط علی - علیه السلام - شكل گرفت.[8]
چنین مصحفی در چندین حدیث با اسناد مختلف از امام صادق - علیه السلام - نقل شده است و اینكه رسول خدا املا كرد و علی - علیه السلام - با دست مباركش نوشت این نظریه را اثبات می كند كه مصحف فاطمه - سلام الله علیها - در زمان پدرش بوجود آمد.
البته برخی قائل اند كه جمله «رسول الله» در این احادیث منظور پیامبر اسلام نیست، بلكه همان فرستاده خدا فرشته وحی است كه اخبار و گزارشها را املا كرد و علی - علیه السلام - آنها را نوشت.[9]
شاهدی كه سخن این گوینده را تایید می كند حدیثی است كه ابوبصیر از امام صادق - علیه السلام - نقل كرده و در آن كلمه رسول نیست. «انما هو شی ء املاه الله علیها و اوحی الیها»[10] همانا - مصحف فاطمه - سلام الله علیها - - چیزی است كه خداوند آن را بر فاطمه - سلام الله علیها - املاء و به سوی او وحی كرد. و روشن است كه املاء خدا به واسطه فرشته وحی است.
بنابراین مفهوم این احادیث نیز شبیه آن روایاتی می شود كه پیش از آن نقل كردیم كه در آنها پیدایش مصحف فاطمه را پس از رحلت پیامبر - صلی الله علیه و آله - می داند.
البته صحیفه هایی از مصحف فاطمه - سلام الله علیها - كه برگها و قسمتهای جزئی از آن مجموعه ارزشمند خدادادی است پیامبر در زمان حیات به فاطمه - سلام الله علیها - ارزانی داد كه بعدها كامل گشت و به نام مصحف فاطمه - سلام الله علیها - در اختیار امامان معصوم (علیهم السلام) قرار گرفت. چرا كه بخشی از آن مصحف در زمان پیامبر - صلی الله علیه و آله - در اختیار جابر بن عبدالله انصاری[11] قرار گرفت كه هم اكنون همین صحیفه در جوامع حدیثی شیعی در دسترس علاقه مندان است.
امام صادق - علیه السلام - فرمود: پدرم - امام محمدباقر - علیه السلام - - به جابر بن عبدالله انصاری گفت: پرسشی داشتم كه هر وقت مناسب شد آن را مطرح كنم. جابر عرض كرد: هر زمان كه دوست داشتی در محضرتان خواهم بود. تا آنكه فرصت مناسبی پیش آمد و پدرم خطاب به جابر گفت: ای جابر! به من خبر ده از لوحی كه در دست مادرم فاطمه دختر رسول الله (علیهما السلام) دیدی و مادرم از نوشته های آن لوح به تو چه خبر داد؟
جابر عرض كرد: خدای را گواه می گیرم كه در حیات رسول خدا برای عرض تبریك ولادت حسین - علیه السلام - بر مادرت فاطمه - سلام الله علیها - وارد شدم كه در دستش لوح سبزرنگی چون زمرد درخشش داشت و در آن نوشته سفیدی كه چون خورشید نورانیت داشت مشاهده كردم. عرض كردم: پدر و مادرم فدایت ای دختر رسول الله! این لوح چیست؟ فرمود: این لوحی است كه خداوند به پیامبرش هدیه داده است و در آن نام پدرم، نام همسرم، نام فرزندانم و نام اوصیاء از فرزندان نوشته شده است كه پدرم آن را به من بخشید تا به سبب آن مرا خشنود كند. جابر گفت: مادرت فاطمه - سلام الله علیها - آن را به من عطا كرد و خواندم و از آن رونوشت كردم. پدرم - امام محمدباقر - علیه السلام - - به جابر گفت: آیا ممكن است آن نوشته را بر من عرضه كنی؟ گفت: آری! پدرم همراهش به منزل جابر رفت و پیش از آنكه آن لوح را بیاورد ناگاه صحیفه ای از ورق نازكی كه در آن نوشته شده بود درآورد و گفت: ای جابر! نگاه كن در نوشته خودت تا من برایت بخوانم. جابر هم در نوشته خودش نگاه كرد و پدرم از روی نوشته ای كه داشت خواند؛ تا جایی كه این دو نوشته حتی در یك حرف هم با یكدیگر تفاوت نداشتند.
آنگاه جابر گفت: خدا را گواه می گیرم نوشته ای كه در آن لوح دیدم چنین بود... [12]
نشانه امامت
مصحف فاطمه - سلام الله علیها - به عنوان اسرار رسالت و امامت، تنها در دست ائمه معصومین (علیهم السلام) به یادگار ماند و در بین حجتهای خدا در روی زمین یكی پس از دیگری دست به دست گشت كه در اختیار داشتن آن را یكی از نشانه های امامت دانسته اند.
امام رضا - علیه السلام - وقتی علامت و نشانه های امام معصوم را شمارش كرد فرمود:
«و یكون عنده مصحف فاطمه - سلام الله علیها -» [13]
مصحف فاطمه - سلام الله علیها - در نزد او از نشانه های امامت می باشد.
روایات بسیاری دلالت دارد بر اینكه «جامعه»، «جفر» و «مصحف فاطمه - سلام الله علیها -» در نزد ائمه است كه در فرصت مناسب به آنها مراجعه و مشكلات و نیازهای فكری و علمی انسانها را حل می كردند. تمام این آثار گنجینه های گرانبهایی از معارف و دانشها بود كه تصور آنها در افكار مادی ذهن بشر نمی گنجد.
ا