به شعر ناصر خسرو (متوفى 481 ه ق) تمسّك مى كنيم:
آن روز در آن هول و فزع بر سر آن جمع 	  	پيش شهدا دست من و دامن زهرا عليهاالسلام

داود الهامى قم پنجم رجب 1421 ه- ق برابر با 1379/7/12 جفاى تاريخ

اين همه اختلاف در دقايق زندگى زهرا عليهاالسلام چرا؟ در اين كه فاطمه اطهر عليهاالسلام بانوى بزرگ اسلام، در چه تاريخى متولّد شده، ميان علماى اسلام اختلاف زياد است و به اين معنى تاريخ نويسان در آن همداستان نيستند. اكثر علماى عامّه تولد فاطمه عليهاالسلام را پنج سال پيش از بعثت نوشته اند و تذكره نويسان و علماى بزرگ شيعه معتقدند كه وى سال پنجم بعثت متولّد شده است.

ابن سعد در «طبقات» [ طبقات ابن سعد: ج 8، ص 11. ] و طبرى در تاريخ خود [ تاريخ طبرى: ج 13، ص 2434 و نيز ج 4، ص 1864. ] و بلاذرى در «أنساب الأشراف» [ انسان الأشراف: ص 402. ] و ابن اثير در «كامل» [ كامل ابن اثير: ج 2، ص 341. ] و ابوالفرج اصفهانى در «مقاتل الطالبييّن» [ مقاتل الطالبييّن: ص 30. ] محمد بن يوسف حنفى در كتاب «نظم دُرَر السمطين» [ نظم درر السمطين: ص 175. ]، طبرى در «ذخائر العُقبى» [ ذخائر العُقبى: ص 53. ] و ابن جوزى در «تذكرة الخواصّ» [ تذكره الخواصّ: ص 306. ] و جمعى ديگر تاريخ نخست را پذيرفته اند و عموماً نوشته اند: «آن سالى بود كه قريش خانه ى كعبه را مى ساختند».

بلاذرى چنين روايت كرده است:

روزى عباس بن عبد المطلب نزد على عليه السلام رفت، على و فاطمه عليهماالسلام با هم درباره ى اين كه كدام يك از ديگرى به سال بزرگتر است، در گفتگو بودند. عباس گفت: تو يا على! چند سال پيش از ساختن كعبه متولّد شدى اما دخترم زهرا سالبى به دنيا آمد كه قريش مشغول ساختن كعبه بودند. [ انساب الأشراف: ص 403. ] حاكم در «مستدرك» و ابن عبدالبرّ در «استيعاب» يك سال بعد از بعثت و 41 سال پس از ولادت پيامبر صلى اللَّه عليه و آله نوشته اند. [ الإستيعاب: ج 4، ص 374. ] يعقوبى كه نوعاً در بيشتر روايتهاى خود منفرد است، سال تولّد فاطمه عليهاالسلام را همان سال بعثت پيامبر صلى اللَّه عليه و آله دانسته است. [ تاريخ يعقوبى: ج 2، ص 20. ] علّامه ى مجلسى قدس سُره مى نويسد:

«روزى عبداللّه بن حسن بر هشام بن عبدالملك وارد شد در حالى كه كلبى نيز در آن مجلس حضور داشت. هشام به عبداللّه گفت: فاطمه ى زهرا عليهاالسلام چند سال عمر كرد، عبداللّه در پاسخ گفت: سى سال.

سپس همين سئوال را از كلبى نمود او در جواب گفت: سى و پنج سال. هشام رو به عبداللّه نمود و گفت: آيا سخن كلبى را شنيدى؟ اطلاعات كلبى در علم انسان خوب است. عبداللّه گفت: يا اميرالمؤمنين احوال مادر مرا از من بايد پرسيد و احوال مادر كلبى را از او. [ بحار الأنوار: ج 43، ص 213- 215. ] اما اكثر علماى اماميه مانند ابن شهر اشوب در «مناقب» [ المناقب: ج 3، ص 357. ] و كُلينى در «كافى» [ اصول كافى: ج 1، ص 458. ] و مجلسى در «بحار» [ بحار الأنوار: ج 43، ص 6. ] و على بن عيساى اربلى در «كشف الغُمّة» [ كشف الغُمة: ج 2، ص 75. ] طبرى در «دلائل الإمامة» [ دلائل الإمامة: ص 10. ] و فيض كاشانى در «وافى» [ وافى: ج 1، ص 173. ] و گروه ديگر نوشته اند كه فاطمه عليهاالسلام پنج سال بعد از بعثت تولد يافت. [ مصباح كفعمى: ص 512- روضةالواعظين: ص 173. ] مدرك علماى شيعه احاديثى است كه در اينباره از ائمه ى اطهار عليهم السلام نقل شده است.

ابو بصير روايت كرده كه امام صادق عليه السلام فرمود: فاطمه در بيستم ماه جمادى الثانى در هنگامى كه پيغمبر 45 ساله بود، به دنيا آمد و هشت سال با پدرش در مكه بود و ده سال در مدينه با او زندگى كرد و بعد از پدر بزرگوارش 75 روز زنده ماند و در روز سوم جمادى الثانى در سال يازدهم هجرى وفات نمود. [ دلائل الإمامة: ص 10. ] حبيب سجستانى مى گويد: از امام صادق عليه السلام شنيدم كه مى فرمود: فاطمه دختر محمد صلى اللَّه عليه و آله پنج سال بعد از بعثت رسول خدا تولد يافت و در هنگام وفات 18 سال و 75 روز از عمر شريفش گذشته بود. [ اصول كافى: ج 1، ص 457. ] از امثال اين احاديث استفاده مى شود كه تولد فاطمه عليهاالسلام بعد از بعثت رسول اكرم صلى اللَّه عليه و آله واقع شده است.

صاحب كتاب «كشف الغُمّة» روايتى نقل كرده كه در خود آن حديث تناقض وجود دارد.

طبق آن حديث امام محمد باقر عليه السلام فرمود: فاطمه پنج سال بعد از بعثت به دنيا آمد، در همان سالى كه قريش مشغول ساختن خانه ى كعبه بودند و در هنگام وفات 18 سال و 75 روز از عمر شريفش گذشته بود. [ كشف الغمّة: ج 2، ص 75. ] در خود اين حديث تناقض است زيرا از يك طرف مى گويد فاطمه پنج سال بعد از بعثت به دنيا آمد و در هنگام وفات 18 ساله بود. از طرف ديگر مى گويد در هنگام تولد آن حضرت، قريش مشغول ساختن كعبه بودند، در صورتى كه اين دو جريان قابل جمع نيستند زيرا خانه ى خدا پنج سال قبل از بعثت تجديد بنا شد نه بعد از بعثت.

مگر اين كه بگوئيم فاطمه ى زهرا عليهاالسلام بنا بر حادثه ى خرابى كعبه سال پنجم بعثت بود و اين تعمير و عمران غير از تعمير و بنا و بجا گذاشتن «حجر الأسود» است كه پنج سال قبل از بعثت بود دليل بر اين گفتار همان روايتى است كه صاحب «كشف الغمّة» از امام باقر عليه السلام نقل كرده است و از اين روايت استفاده مى شود تعمير كعبه به فاصله ى ده سال دوبار انجام يافته يكى قبل از اسلام و بعثت خاتم پيامبران و يكى پس از بعثت.

به نوشته ى كفعمى در «مصباح»: فاطمه عليهاالسلام در روز جمعه ى 20 جمادى الثانى سال دوم بعثت به دنيا آمد. [ به نقل بحار الأنوار: ج 43، ص 9. ] به نوشته ى شيخ طوسى قدس سُره در «مصباح المتهجّد» تولد وى سال اول بعثت بوده است. [ جلد 43، ص 7. ] نوشته هاى شيخ طوسى و كفعمى با قول مشهور شيعه مخالف است. چنان كه مى بينيم در بين علماى اسلام درباره ى تاريخ تولد حضرت زهرا عليهاالسلام اختلاف شديدى وجود دارد ولى از آنجائى كه اهل بيت عليهم السلام تولد آن حضرت را پنج سال بعد از بعثت دانسته اند قولشان بر اقوال مورخان عامّه مقدم است، زيرا ائمه ى اطهار عليهم السلام و اهل بيت پيامبر صلى اللَّه عليه و آله بهتر از ديگران از تولد مادرشان خبر دارند.

البته قرائن و شواهد قابل توجه و قوى در روايات محدثان شيعه دارد و نشان دهنده ى اين است كه ولادت دختر پيغمبر پس از بعثت بوده است. چنانكه در روايات معراج، رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله فرموده است: در شب معراج سيب بهشتى به من دادند و نطفه ى دخترم زهرا از آن سيب تكوين يافت. [ بحار الأنوار: ج 43، ص 5. ] اگر تاريخ معراج به طور دقيق معلوم بود، مشكل حل مى شد اما باز اين سئوال پيش مى آيد كه معراج رسول اكرم صلى اللَّه عليه و آله در چه سالى بوده است؟ پاسخ اين سئوال نيز دقيقاً معلوم نيست.

ابن سعد به روايتى آن را 18 ماه پيش از هجرت به مدينه و به روايتى يك سال پيش از هجرت [ طبقات ابن سعد: ج 1، ص 143. ] و ابن اثير سه سال و به روايتى يك سال پيش از هجرت دانسته است [ الكامل فى التاريخ: ج 2، ص 51. ] در حالى كه محدثان شيعه معراج را از دو سال بعد از بعثت تا شش ماه پيش از هجرت نوشته اند و چون اختلاف روايات را ديده اند، گفته اند: اين اختلا