- رک به کتاب زندگی نامه بانوی مظلومه فصل 12 ص 163
3. بحارالانوار ج21ص 105
4. فییء در لغت به معنای بازگشت است ومقصود از آن سرزمین هایی است که بدون جنگ وخونریزی به تصرف حکومت اسلامی در می آید.
5. سوره حشر آیات 3-1
6. سوره حشر آیه ی 26
7. فروغ ولایت به نقل از قاموس الرجال ج 10 ص 85
8. برای دستیابی به احادیث مربوطه از محدثین شیعه وسنی وآدرس دقیق آنها می توانید به الدر المنثور ج 4 ص 177 و فروغ کافی مراجعه کنید.
9. ظاهراً اهل تسنن نیز چنین می گویند – رک به زندگی نامه بانوی مظلومه – نوشته مرتضی باقریان ص 163
10. برای تحقیق بیشتر به علوم قرآنی آیت اله معرفت رجوع شود. ص 145
11. از کتاب اسرار فدک ص 23 به نقل از شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید ج 16 ص 263فدک رمز خلافت (2)

نویسنده : سید اسماعیل حسینی
منبع : راسخون

نگاهی اجمالی به ماجرای فدک از دیدگاه تاریخی وحقوقی
فصل دوم : اسرار غصب فدک ودفاع از آن

• انگیزه های غصب فدک
هواداریِ گروهی از یاران پیامبر در ماجرای سقیفه ازخلافت وجانشینی ابوبکر، نخستین پل پیروزی اوبود. ولی این پیروزی نسبی در مدینه کافی نبود و به حمایت نیاز داشت . ولی بنی امیه ودر رأس آنها، ابوسفیان ، خلافت ابوبکر را به رسمیت شناخته و ابوسفیان پس از ورود به مدینه به خانه ی امام علی (علیه السّلام) وعباس رفت وهردو را برای قیام مسلحانه علیه حکومت دعوت کرد . ابوبکر برای ساکت کردن ابوسفیان پسر وی یزیدبن معاویه (برادر معاویه) را برای حکومت شام انتخاب کرد.(12) تعداد افرادی که می بایست همچون ابوسفیان ، عقاید آنان خریداری شود، بسیار زیاد بودند و حتی ابوبکر نه تنها برای خریدن مردان اکتفا نکرد بلکه به خرید برخی زنان نیز اقدام کرد.(13) هم چنین پیامبر در دوران بیماری خود هر چه در اختیار داشت همه را تقسیم کرد وبیت المال تهی بود. نمایندگان وی پس از درگذشت آن حضرت با اموال مختصر وارد مدینه شدند. از طرف دیگر قبایل اطراف، پرچم مخالفت برافراشته وازدادن زکات به مأموران خلیفه خودداری می کردند وازاین ناحیه نیز ضربت شکننده ای بر اقتصاد وحاکمیت وارد آمد.
از این جهت رئیس حزب حاکم چاره ای جز این نداشت که برای ترسیم بودجه ی حکومت اسلامی، اموالی را مصادره کند ودر این میان چیزی بهتر از فدک برای تصرف نبود! عمر به گونه ای به این حقیقت اعتراف می کند وبه ابوبکر چنین گفت : «فردا به درآمدِ فدک ، نیاز شدیدی پیدا خواهی کرد . زیرا اگر مشرکان عرب بر ضد مسلمانان قیام کنند از کجا هزینه ی جنگی آنها تأمین خواهدشد.»
عامل دیگری که در مورد انگیزه ی غصب فدک می توان مطرح کرد، ترس دستگاه خلافت از قدرت اقتصادی امیرالمؤمنین (علیه السّلام) بود. امام که همه ی شرایط رهبری را دارا بود از جمله : علم وتقوا وسوابق درخشان وقرابت با پیامبر وتوصیه های حضرت در حق ایشان و... هرگاه فردی با این شرایط وزمینه ها ، قدرت مالی هم داشته باشد وبخواهد با دستگاه متزلزل خلافت رقابت کنداین دستگاه با خطر بزرگی روبه رو می شود.(14) این ها می توانند انگیزه های قوی در خلیفه ایجاد کند که فدک را غصب کند.
همه ی دلایل وانگیزه ها وبغض وکینه ای که غاصبان ولایت نسبت به اهل بیت پیامبر داشتند. سبب شد که به غصب فدک تحریک شوند وبالاخره به دستور ابوبکر ، کارگران فاطمه (علیها السّلام) از فدک اخراج شدند. در این جا بود که زهرای قرآن دیگر سکوت را جایز ندانست وبرای دفاع از مُلک شخصی خود به سراغ ابوبکر رفت.

• هدف فاطمه (علیها السّلام) از طلب فدک وایراد خطبه
گاهی بحث می شود که چرا فاطمه (علیها السّلام) با آن همه زُهد وتقوا وبی علاقگی نسبت به دنیا ومال ومنال وجاه ومقام ، به مسجدرفت وایراد سخن نمود وطلب فدک کرد؟!در جواب می توان مطالبی را عنوان کرد ازجمله:
1- هرکسی وظیفه دارد از حق غصب شده ی خویش دفاع کند واین یک امر طبیعی است که هر انسانی از حق خود دفاع کند وحضرت فاطمه (علیها السّلام) نیز از این امر مستثنی نیست.
2- هیئت حاکمه روی همه ی حقوق سیاسی ، اقتصادی ، مذهبی واجتماعی بنی هاشم دست گذاشته بود وامتیازات خاصه ی آنها را زیر پا گذاشته بود. لذا حضرت فاطمه (علیها السّلام) با در نظر گرفتن شَرَف وقُربش به رسول خدا برای احقاق ، حقوق بنی هاشم قیام کرد.
3- با پیگیری در استرداد فدک فرصتی برای شوهرش پیدا می شد و او می توانست حق از دست رفته ی خود را باز پس گیرد ودر واقع فدک وسیله ی خلافت بود وعنوان فدک ، عنوان خلافت بود.(15)
4- با منازعه ومباحثه خواست مردم را بیدار کند وپرده از روی حقایق بردارد.
5- با ایراد این خطبه ی آتشین ، شخصیت والای علمی خود به اضافه ی مظلومیت خودش، شوهرش وفرزندانش را اعلام کند.
گزیده ای از خطابه ی آتشین حضرت فاطمه زهرا (علیها السّلام)
«یَابن أَبی قُحافه أَفی کِتابِ اللهِ أَن تَرثَ أَباکَ ولا اَرِثَ أَبی ؟لَقَد جِئتَ شَیئاً فَریّاً. أَفعلی عَمهٍ تَرَکتُم کِتابَ اللهِ فَنَبَذتُموهُ وَراءَ ظًهورکُم و....... وَزَعَمتُم أَن لا حظوهً لی وَ لا اَرثُ مِن أَبی وَلا رَحِمش بَینَنا؟ أَفَخَصَّکُمُ اللهُ بِآیهٍ أَخرَجَ أبی مِنها أَم هَل تَقولونَ:اِنَّ أَهلَ مِلَّتینِ لایَتَوارثانِ؟ أَوَلَستُ أَنا وَأَبی مِن أَهل مِلَّهِ واحدهٍ أَم أَنتُم أَعلَمُ بِخصوصِ القُرآنِ وَعُمومُه مِن أَبی وابنِ عَمّی ؟ فَدونکَها مُخطومهً مَرحولهً تَلقاکَ یومَ حَشرِکَ فَنِعمَ الحَکَمُ اللهُ والزَّعیمُ مُحمَّدٌ وَالموعِدُ القِیامه وعِندَالسّاعه یَخسِرُالمُبطلونَ».
ای پسر ابی قحافه !آیا در کتاب الهی تو از پدرت ارث ببری ومن از پدرم ارث نبرم؟ امر عجیبی آوردی! آیا عمداً کتاب خدا را ترک کردید وآن را پشتِ سر انداختید وتصّور کردید که من از ترکه ی پدرم ارث نمی برم وپیوند رحمی میان من و او نیست ؟ آیا خداوند در این موضوع آیه ی مخصوصی برای شما نازل کرده ودرآن آیه پدرم از قانون ارث خارج ساخته است، یا اینکه می گویید پیروان دوکیش از یکدیگر ارث نمی برند؟ آیا من وپدرم پیرو آیین واحدی نیستیم ؟ آیا شما به عموم وخصوص قرآن از پدرم وپسر عمویم آگاهترید؟
بگیر این مَرکب مهار و زین شده را که روز رستاخیز با تو روبه رو می شود.

فصل سوم : بررسی فدک از دیدگاه حقوقی

• بازسازی پرونده ی فدک
از رحلت پیامبر (صلّی الله علیه و آله و سلّم) ده روز نگذشته بود که به حضرت زهرا (علیها السّلام) خبر رسید که مأموران خلیفه ، کارگران او را از سرزمین فدک بیرون کرده اند . از این رو حضرت زهرا (علیها السّلام) به قصد باز پس گیری حق خویش به نزد خلیفه رفت وگفتگویی به شرح ذیل میان او و خلیفه انجام گرفت.(16)
فاطمه (علیها السّلام): چرا کارگران مرا از سرزمین فدک اخراج کردی و چرا مرا از حق خویش بازداشتی؟
ابوبکر : من از پدرت شنیده ام که پیامبران از خود چیزی را به ارث نمی گذارند!.
فاطمه(علیها السّلام): فدک را پدرم در حال حیات خود به من بخشیده ومن در زمان حیات پدرم مالک آن بودم.
ابوبکر: آیا برای این مطلب گواهانی داری؟
فاطمه (علیها السّلام): آری دارم. گواهان من عبار