0
ویژه نامه ها

محمدرضا باطنی زبان‌شناس و فرهنگ‌نویس مطرح کشورمان درگذشت

محمدرضا باطنی زبان‌شناس و مترجم سرشناس کشور سه‌شنبه مورخ ۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۰ درگذشت.
محمدرضا باطنی زبان‌شناس و فرهنگ‌نویس مطرح کشورمان درگذشت
به گزارش راسخون؛ محمدرضا باطنی، چهره مطرح زبان‌شناسی، در سن ۸۷سالگی از دنیا رفت.

خانواده باطنی این خبر را تایید کرده‌ است. این نویسنده، مترجم و فرهنگ‌نویس در پی دوره‌ای بیماری ساعتی پیش (در روز سه‌شنبه، ۲۱ اردیبهشت‌ماه) درگذشت.

همچنین انتشارات فرهنگ معاصر، ناشر «فرهنگ معاصر پویا» (انگلیسی - فارسی) تالیف محمدرضا باطنی با اعلام خبر درگذشت او نوشته است: «یار دیرین سال‌های دور تا به امروزمان دکتر محمدرضا باطنی را از دست دادیم.

انتشارات فرهنگ معاصر فقدان ایشان را به اهل فرهنگ، جامعه‌ زبان‌شناسی و فرهنگ‌نویسی ایران و خانواده‌ محترم‌شان تسلیت عرض می‌کند. باشد که راهشان ادامه یابد.»

انجمن زبان‌شناسی ایران نیز در پیامی نوشته است: «با کمال تاسف و تاثر مطلع شدیم امروز استاد عزیزمان آقای دکتر محمدرضا باطنی دعوت حق را لبیک گفت. انجمن زبان‌شناسی ایران این ضایعه را به خانواده محترم ایشان، همسر ارجمندشان، اساتید، پژوهشگران و دانشجویان ارجمند و جامعه فرهنگی کشور ارجمند تسلیت می‌گوید.»

«اصطلاحات پویا انگلیسی – فارسی»، «فرهنگ معاصر: انگلیسی - فارسی کوچک»، «پیرامون زبان و زبانشناسی: مجموعه مقالات»، «توصیف دستوری زبان فارسی بر بنیاد یک نظریه عمومی زبان»، «چهار گفتار درباره زبان»، «نگاهی تازه به دستور زبان»، «مسائل زبان شناسی نوین» و… از جمله تالیفات این زبانشناس برجسته ایرانی است.
همچنین از میان ترجمه‌های منتشر شده باطنی می‌توان به این عناوین اشاره کرد: «انسان به روایت زیست‌شناسی» نوشته آنتونی بارنت، «آشنایی با فلسفه» اثر جوزف بوخنسکی، «مغز ما: چگونه از مغز خود بهتر استفاده کنیم» نوشته ماتیو مک‌دونالد و «زبان و زبانشناسی» اثر رابرت هال.


زندگینامه محمدرضا باطنی (۱۳۱۳-1400)

 
محمدرضا باطنی زبان‌شناس و فرهنگ‌نویس مطرح کشورمان درگذشت

محمدرضا باطنی، مترجم، استاد دانشگاه و زبان‌شناس نامی در سال ۱۳۱۳ در اصفهان به دنیا آمد.

دوران ابتدایی را در اصفهان به تحصیل مشغول شد و در تمام سال‌‌های ابتدایی شاگرد اول بود‌، اما زمانی که پدرش به دلیل بیماری لاعلاجی دچار شد، به دلیل فقر مالی در 12 سالگی از تحصیل دست شست و به کار پادویی در بازار اصفهان پرداخت.

پس از چند سال کار در بازار، شاگرد یک مغازه خرازی فروشی در چهار باغ اصفهان شد و این نقطه عطفی در زندگی‌اش به حساب آمد. از این زمان  ضمن کار در مغازه با شرکت در کلاس‌های شبانه در هیجده سالگی، سیکل اول دبیرستان را به پایان برد و وارد کار معلمی شد.

پنج سال در روستاها و دهات استان اصفهان به شغل معلمی سرگرم بود. در این ایام به دلیل روح حقیقت جویش مدام با برخی مدیرانی که در پی سوء استفاده‌های مالی از دانش آموزان روستایی بودند درگیر می‌شد و همین امر سبب شد در این مدت به چند روستا انتقالش دهند که ‌ْآخرینش روستای دولت آباد بود.
در این جا بود که بار دیگر شروع کرد به درس خواندن کرد. می‌خواست دیپلم ریاضی بگیرد اما لازمه‌اش این بود که به طور مرتب کلاس برود و او نمی‌توانست. ناچار به فکر دیپلم ادبی افتاد چون نیاز به حضور مرتب در کلاس نداشت و می‌توانست درس‌ها را پیش خودش بخواند و امتحان بدهد.

 باطنی دیپلم ادبی‌اش را در تابستان ۱۳۳۶ گرفت، زمانی که بیست و سه ساله بود. بعد از آن برای رفتن به سربازی عازم تهران می‌شود اما اتفاقی تصادفی وی را از سربازی معاف می‌کند. بعد از آن وی در رشته اقتصاد دانشگاه حقوق قبول می‌شود  اما به دلیل تنگنای مالی بعد از چند ماه به رغم آنکه در امتحان ورودی آن جا هم پذیرفته شده بود ترجیح داد با دریافت کمک هزینهً تحصیلی (ماهی ۱۵۰ تومان) در رشتهً زبان و ادبیات انگلیسی به تحصیل ادامه دهد.

در آن زمان شاگردان اول رشته های مختلف دانشگاهی را برای ادامهً تحصیل به خارج اعزام می‌کردند و او آن طور که خود می‌گوید  به رغم آنکه در هیچ یک از سه سال شاگرد اول نشده بود، اما برآیند معدل سه ساله وی در بالاترین مرتبه قرار داشت و بدین ترتیب باطنی  شاگرد اول شد.

در سال ۱۳۳۹ به استخدام دانشسرای عالی درآمد و در سال ۱۳۴۰ به انگلستان اعزام شد. دانشگاه لیدز او را به طور مشروط پذیرفت چون لیسانس زبان انگلیسی را از دانشگاه‌های ایران قبول نداشتند. اما در لیدز درجه ممتاز آورد و فوق لیسانس‌اش را همان جا گذراند. سپس از لیدز به لندن رفت چون می‌خواست با مایکل هالیدی که بزرگترین استاد زبانشناسی آن روز انگلستان بود کارکند.

دو سال با هالیدی کار کرد اما نتوانست رساله‌اش را به پایان برساند، حدودهشت ماه برایش وقت باقی مانده بود که از سفارت خواست بورس‌اش را تمدید کنند که به دلیل برخی گزارش‌ها از فعالیت‌های ضد رژیمش دولت وقت این کار را انجام نمی‌دهد و وی به تهران می‌آید و در همان فرودگاه بازداشت و تحت بازجویی قرار می‌گیرد. یکی از اتهاماتش این بود که در ماجرای ترور شاه در کاخ مرمر دست داشته است.

چندی بعد همان رساله‌ای را که قرار بود در لندن از آن دفاع کند، با جرح و تعدیل‌هایی به فارسی برگرداند و با عنوان «توصیف ساختمان دستوری زبان فارسی» در دورهً تازه تأسیس دکترای زبانشناسی دانشگاه تهران از آن دفاع کرد و دکترایش را گرفت.

از این رو بهتر دید خود را به دانشگاه تهران که تازه رشتهً زبان شناسی دایر کرده بود منتقل کند. در این زمان دکتر محمد مقدم رئیس دپارتمان زبان شناسی دانشگاه بود و هم او بود که زمینه انتقال محمدرضا باطنی را به دانشگاه تهران فراهم کرد. از همان روز اول که پا در دانشگاه تهران رشته زبان شناسی گذاشت، متوجه شد، تقریبا هیچ کس نمی‌داند زبان شناسی یعنی چه. همه فکر می‌کردند زبان شناس کسی است که چندین زبان خارجی می‌داند، یا دربارهً ریشهً لغات اطلاعات وسیعی دارد. افراد دانشگاهی ایران هم از زبان شناسی تصور فیلولوژی یا فقه اللغه داشتند.

باطنی برای زدودن چنین تصویر اشتباهی تلاش‌های فراوانی صورت داد و از همان ابتدا  اولین مقاله را با این عنوان نوشت که «زبان شناسی چیست؟». از آن پس مقاله‌های بسیاری نوشت و کتاب های متعددی در زمینه زبان شناسی از او به چاپ رسید که پاره‌ای از آن‌ها بارها و بارها تجدید چاپ شده است.

دکتر باطنی در زمان ریاست عالیخانی بر دانشگاه تهران یک سال به عنوان مأمور خدمت، ریاست اداره آموزش دانشسرای عالی را بر عهده گرفت و به وضعیت آن جا سر و سامانی داد. در آن یک سال به قدری موفق بود که پس از پایان ماموریت، دکتر عالیخانی از او خواست که ریاست اداره آموزش دانشگاه تهران را برعهده گیرد. دکتر باطنی قبول این پیشنهاد را مشروط به اجرای بی چون و چرای برنامه خود و اجرای مقررات و آئین نامه آموزشی کرد.

اما بسامان کردن امور آموزش، و اجرای آیین نامه، همان گونه که دکتر باطنی پیش بینی کرده بود، سبب بروز تنش هایی در دانشگاه شد. تنش ها بالا گرفت و انعکاس آن به کنفرانس انقلاب آموزشی که هر سال با حضور شاه در رامسر برگزار می شد، رسید. پس از کنفرانس رامسر، عالیخانی را از ریاست دانشگاه تهران برداشتند و آنطور که دکتر باطنی می‌گوید همه چیز به سرجای اولش برگشت و از کوشش های یک ساله او برای بسامان کردن وضعیت دانشگاه و اجرای آئین نامه چیزی برجا نماند.

باطنی به تدریس برگشت اما ساواک دیگر چنین استادانی را در محیط دانشگاه تحمل نمی‌کرد. حسین کاظم زاده وزیر وقت علوم او را صدا کرد و از او خواست به وزارت علوم منتقل شود. به وی گفت که ساواک نسبت به او حساس شده و بهتر است چندی در دانشگاه نباشد تا آبها از آسیاب بیفتد.

با وساطت کاظم زاده یک حکم مأموریت مطالعاتی یک ساله برای فرانسه گرفت. برای سال بعد هم یک بورس تحقیقاتی فولبرایت داشت. راهی فرانسه و سپس دانشگاه برکلی در آمریکا شد.

بدین ترتیب دو سال گذشت اما هنوز اوضاع برای بازگشت به دانشگاه تهران مساعد نبود. نامه‌ای به نوأم چامسکی در ام. آی. تی در ماساچوست نوشت و ضمن تشریح وضع خود تقاضای بورس کرد. اگر چه بورسی دریافت نکرد اما توانست مدتی به عنوان استاد مهمان در ام. آی. تی بماند. اوضاع که عادی شد، به ایران و به کار تدریس در دانشگاه تهران بازگشت.

دکتر باطنی در فرصت مطالعاتی خارج از کشور به سر می‌برد که انقلاب شد. سال ۵۸ به ایران بازگشت، زمانی که ادارهً امور دانشگاه و دانشکده ها شورایی شده بود. او نیز به عنوان نمایندهً انتخابی استادان عضو شورای سرپرستی دانشکدهً ادبیات شد. 

نزدیک به یک سال این وضع ادامه داشت تا آن که انقلاب فرهنگی شد. باطنی سپس به ترجمه روی آورد که کتاب فلسفه بوخنسکی یادگار این دوران است.

از اواسط دهه شصت از سوی انتشارات فرهنگ معاصر برای راه اندازی ومدیریت واحد پژوهش این انتشاراتی سرگرم کار شد  که تا به امروز هم این همکاری ادامه دارد که حاصل آن انتشار عناوین مهمی در فرهنگ‌های دو زبانه است که آخرین آن فرهنگ پویا و فرهنگ افعال گروهی است.[فرهنگ پویای دکتر باطنی دربازار کتاب]

دکتر باطنی علاوه بر تدریس و تحقیق در رشته زبان‌شناسی کار با مطبوعات و نوشتن مقاله‌هایی در زمینه‌های مختلف اجتماعی و فرهنگی را هم پی گرفته است.
 
محمدرضا باطنی زبان‌شناس و فرهنگ‌نویس مطرح کشورمان درگذشت

آثار دکتر باطنی عبارتند از :

تألیف در زمینۀ زبان شناسی
۱ - توصیف ساختمان دستوری زبان فارسی، انتشارات امیرکبیر
۲ - مسائل زبان شناسی نوین، انتشارات آگاه
۳ - نگاهی تازه به دستور زبان، انتشارات آگاه
۴ - چهار گفتار دربارۀ زبان، انتشارات آگاه
۵ - دربارۀ زبان، انتشارات آگاه
۶- زبان و تفکر، فرهنگ معاصر
۷ - پیرامون زبان و زبان شناسی، فرهنگ معاصر
ترجمه در زمینۀ زبان شناسی
۸ - زبان و زبان شناسی، رابرت هال، انتشارات امیرکبیر
۹ - زبان شناسی جدید، مانفرد بی یرویش، انتشارات آگاه
 
ترجمه‌های غیر زبان شناسی
۱۰- درآمدی بر فلسفه، بوخینسکی، انتشارات البرز
۱۱ - انسان به روایت زیست شناسی، آنتونی بارنت، با خانم نفرآبادی، نشر نو
۱۲- دانشنامۀ مصور، انتشارات آگاه
۱۳ - ساخت و کار ذهن، بلیک مور، فرهنگ معاصر
۱۴- خواب، یان اوزوالد، فرهنگ معاصر
۱۵ - مغز و رفتار، فرانک کمپ بل، فرهنگ معاصر
 
فرهنگ‌ها
۱۶ - فرهنگ انگلیسی – فارسی با دستیاری فاطمه آذرمهر، فرهنگ معاصر (ویراست اول)
۱۷ - فرهنگ معاصر انگلیسی – فارسی با دستیاری فاطمه آذرمهر، مهران مهاجر، محمد نبوی، فرهنگ معاصر ( ویراست دوم )
۱۸ - فرهنگ دوجلدی انگلیسی- فارسی پویا، با دستیاری زهرا احمدی نیا، فاطمه محمدی، سپیده رضوی، فرهنگ معاصر (ویراست سوم) [فرهنگ پویا؛دکتر باطنی زبانشناس و فرهنگ‌نویس]
۱۹ – فرهنگ فعل های گروهی پویا (phrasal verbs) انگلیسی – فارسی با دستیاری سپیده رضوی، زهرا احمدی نیا، روزبه افتخاری، فرهنگ معاصر
۲۰ - واژه نامه روان شناسی با دکتر محمد نقی براهنی و دیگران، فرهنگ معاصر.

این نویسنده، مترجم و فرهنگ‌نویس پس از تحمل دوره‌ای بیماری، (سه‌شنبه ۲۱ اردیبهشت‌ماه) درگذشت.


منبع
1. ایسنا/ محمدرضا باطنی درگذشت
2. همهری آنلاین/ زندگینامه: محمدرضا باطنی (۱۳۱۳-)
3. باشگاه خبرنگاران جوان/ محمدرضا باطنی درگذشت
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
دستاوردهای تعامل پویای میان اشتغال و جهش تولید
دستاوردهای تعامل پویای میان اشتغال و جهش تولید

دستاوردهای تعامل پویای میان اشتغال و جهش تولید

صبحانه و تغذیه کودکان/ دکتر خیراندیش
صبحانه و تغذیه کودکان/ دکتر خیراندیش

صبحانه و تغذیه کودکان/ دکتر خیراندیش

هل الدین الا الحب/ سیدرضا نریمانی
هل الدین الا الحب/ سیدرضا نریمانی

هل الدین الا الحب/ سیدرضا نریمانی

فراز زیبای آیه 81 سوره یس/ وحید نظریان
فراز زیبای آیه 81 سوره یس/ وحید نظریان

فراز زیبای آیه 81 سوره یس/ وحید نظریان

شکارچی پهباد
شکارچی پهباد

شکارچی پهباد

آب و غذای کمکی دادن به نوزاد از چند ماهگی باید شروع شود
آب و غذای کمکی دادن به نوزاد از چند ماهگی باید شروع شود

آب و غذای کمکی دادن به نوزاد از چند ماهگی باید شروع شود

اولین عمل جراحی از راه دور با دستگاه تمام ایرانی
اولین عمل جراحی از راه دور با دستگاه تمام ایرانی

اولین عمل جراحی از راه دور با دستگاه تمام ایرانی

وعده‌های دروغ فساد در زمین است
وعده‌های دروغ فساد در زمین است

وعده‌های دروغ فساد در زمین است

مرگ مشکوک آلا صدیق از فعالان حقوق بشر اماراتی!
مرگ مشکوک آلا صدیق از فعالان حقوق بشر اماراتی!

مرگ مشکوک آلا صدیق از فعالان حقوق بشر اماراتی!

شوخی شهاب حسینی با مهمان «همرفیق»
شوخی شهاب حسینی با مهمان «همرفیق»

شوخی شهاب حسینی با مهمان «همرفیق»

سوتی جنجالی حامد آهنگی
سوتی جنجالی حامد آهنگی

سوتی جنجالی حامد آهنگی

مراحل تولید پیکان لوکس!
مراحل تولید پیکان لوکس!

مراحل تولید پیکان لوکس!

سرو فرش زیر پای یار میکنم/ سیدرضا نریمانی
سرو فرش زیر پای یار میکنم/ سیدرضا نریمانی

سرو فرش زیر پای یار میکنم/ سیدرضا نریمانی

تصویربرداری ۳۶۰ درجه جدید از مریخ
تصویربرداری ۳۶۰ درجه جدید از مریخ

تصویربرداری ۳۶۰ درجه جدید از مریخ

تلاوت آیه 36 سوره اسراء/ حامد شاکرنژاد
تلاوت آیه 36 سوره اسراء/ حامد شاکرنژاد

تلاوت آیه 36 سوره اسراء/ حامد شاکرنژاد

تلاوت آیه 57 سوره انعام توسط محمود شحات انور
تلاوت آیه 57 سوره انعام توسط محمود شحات انور

تلاوت آیه 57 سوره انعام توسط محمود شحات انور

گاهی دل پژمرده است.../ آیت الله جوادی آملی
گاهی دل پژمرده است.../ آیت الله جوادی آملی

گاهی دل پژمرده است.../ آیت الله جوادی آملی

چقدر به حرف فرزندمان گوش بدیم/ دکتر همتی
چقدر به حرف فرزندمان گوش بدیم/ دکتر همتی

چقدر به حرف فرزندمان گوش بدیم/ دکتر همتی

من موتور میخوام!/ دکتر همتی
من موتور میخوام!/ دکتر همتی

من موتور میخوام!/ دکتر همتی

یورو 2021| آلمان از یک قدمی حذف گریخت/ رونالدو بالاخره به رکورد علی دایی رسید+ واکنش ها
یورو 2021| آلمان از یک قدمی حذف گریخت/ رونالدو بالاخره به رکورد علی دایی رسید+ واکنش ها

یورو 2021| آلمان از یک قدمی حذف گریخت/ رونالدو بالاخره به رکورد علی دایی رسید+ واکنش ها

حکمت | به سمت خدا فرار کن! / استاد میرباقری
حکمت | به سمت خدا فرار کن! / استاد میرباقری

حکمت | به سمت خدا فرار کن! / استاد میرباقری