مهندسی ذهن و خلاقیت
مهندسی ذهن و خلاقیت
منبع:مجله پرسمان
ورود به دنیای ذهن و خلاقیت، در حقیقت نگاهی به اوجگاه هنرنمایی خداوند، در موجودی به نام انسان است. خداوند حكیم در خلقت انسان، هنرهایی رقم زده است كه گاه توسط پزشكان و گاه توسط كاوشگران روان و هنرمندان، كشف و عرضه و مورد اشاره و تحلیل قرار گرفته است .دنیای ذهن از این مقولههاست؛ قابل روءیت نیست؛ ولی قابل توصیف، تحلیل و شناسایی است و دنیای علم و كاروان اندیشه بشری، بعد از ایجاد رشتههای متعدد و متنوع، به آن دست یازیده كه یكی از این عوالم و دانشهای جدید، دنیای روانشناسی است. سعی شده است تا در این مقاله، به این بحث پرداخته شود.
1
واژههایی مانند معماری، مهندسی، ساختن، برآوردن، بنیان، ساخت، توسعه و رشد، نشان از حركت، بالندگی و تحول مثبت میباشند و آن گاه كه از طبیعت و جزئیات زمینی فراتر برویم، به معماری و مهندسی ذهن و روان میرسیم.
دكتر طوسی1 میگوید: «هر انسانی معمار ذهن خویش است؛ مصالح موجود است؛ همت و حركت فرد، عامل مهندسی و بارآوری ذهن است».
2
هندسه ذهنی افراد با هم متفاوت است؛ بعضی شكلی سهل و ساده دارند و به این جهت، از آرایههای قوی و لایههای متعدد ذهنی بیبهرهاند و برخی فیلترها و پیچیدگیهای زیادی در ذهن دارند. از این رو، ذهنی تحلیلگر و قوی دارند. روانشناسان، دوستی و ارتباط با افراد دارای ذهن هندسی، فعال، تحلیلگر و البته امیدوار و بالنده را توصیه میكنند.
3
هویت اجتماعی بسیاری از انسانها در ارتباط با دیگران و تأثیرپذیری از ذهنهای پیرامونی شكل میگیرد. روانشناسی به نام «تاجفل» مینویسد: «وقتی آدمها در گروه قرار میگیرند، دست به همانندسازی میزنند و از این ارتباط، تأثیرات ذهنی میپذیرند و اگر با اذهان پویا و مثبت در ارتباط باشند، صاحب خودانگاره مثبت میشوند».
4
یكی از راهكارهای مهمی كه دانشمندان در شناخت افراد دارای ذهن عالی نشان میدهند، شناخت دو چیز است كه ما نیز برای این كه این افراد را بشناسیم، لازم است كه این دو ویژگی را به خوبی بشناسیم؛ روانشناسان، این دو ویژگی افراد دارای ذهنی عالی را «قدرت تفكر» و «قدرت حل مسئله» میدانند.2
5
از طرفی نباید فراموش كنیم كه دو استوانه یا دو ستون اصلی سلامت فكر، بُعد نظر، قدرت تحلیل و اساساً مهندسی ذهن را این دو تشكیل میدهند كه امروزه به این دو قدرت و توان، «هوش» گفته میشود.
6
نكته دیگری كه در مهندسی ذهن مطرح است، این است كه یك فرد با ذهنی ساده یا كمتجربه، در ارتباطات مداوم با ذهنهای خلاق، اصطلاحاً موتورهای خاموشش روشن میشوند.3
7
یك نكته جالب دیگر این كه ما برای شناخت و فراشناخت خویش، میتوانیم دست به بررسی خویش بزنیم و رابطهای را كشف كنیم كه نشان میدهد هوش یا قوای ذهنی، در چه وضعیت كیفی در ما وجود دارد. در برخی مطالعات، به رابطه بین هوش و سرعت پردازش اطلاعات نیز اشاره شده است. محور اصلی این مطالعات نیز زمان واكنش بوده است. «ورنون» در سال 2000م. بر اساس این مطالعات، نتیجه میگیرد كه سرعت پردازش اطلاعات، یكی از جنبههای مهم هوش است.
8
نباید فراموش كنیم كه هوش یك توانایی عمومی است كه خود به چند توانایی تقسیم میشوند. بر این اساس، نباید در قضاوت خود نسبت به خویشتن یا دیگران دچار اشتباه شویم. برخی جنبهها در برخی افراد متفاوتتر، قویتر یا ضعیفترند.
9
10
این نكته مهمی است كه گاهی فرد در موارد متعدد و مختلفی، دارای استعدادهای نهفته، دستنخورده، زنده، ولی ثابت و غیرمتحول و به طور كلی استعدادهای ایستا و متوقف باشد و ظهور نیافتن آنها، دلیل عدم آنها یا خلاء آنها نیست؛ بلكه ناشی از عدم توجه به آنها یا به حركت در نیاوردن آنهاست.
به راستی چرا برخی استعدادهای نهفته ما به حركت درنمیآیند؟
11
شاید یكی از دلایل مهم توقف استعدادهای نهفته، تعدد مشغلهها یا توجه بیش از حد به برخی جنبهها و پر كردن اوقات و داشتن علایق و مشغولیتها در ظرف زمان است؛ چون زمان، فرصت محدودی است كه در فعالیتهای مختلف توزیع و تقسیم میشود.
12
یكی از دلایل دیگر، عدم وجود یك محرك یا عامل رغبتساز ذهنی، محیطی، درونی، اجتماعی، فرهنگی، ارتقایی و تشویقگر یا حتی كاشف این حالت یا استعداد در وجود ماست.
13
آدمهای خوششانس، از جهت قوای ذهنی و تكنولوژی فكر یا بارآوری هوش و استعدادهای خویش، سه دستهاند؛
1. آدمهای خود كاشف: آدمهایی كه لذت كشف خود را از طریق تأمل در خویش، مطالعه خویش و یادداشت عادتها و روحیات خویش بررسی میكنند و حتی با مطالعات منابع ارزشمند، به ارجمندیهای خود پی میبرند و متوجه میشوند كه یادگیریشان سریع است؛ قدرت تحلیل دارند؛ خوب مسائل را میفهمند و سرعت استدلال دارند یا برعكس.
14
2. آدمهای كشف شونده: این نوع آدمها شاید دارای استعدادها و توانمندیهای زیادی هم باشند؛ اما خود متوجه نمیشوند یا این كه خود را مانند بسیاری از افراد دیگر (عادی) تلقی میكنند؛ اما در یك شرایط خاص یا كنترل شده، توسط دیگران كشف میشوند. اغلب استعدادهای هنری، دانشگاهی، علمی، تخصصی، جسمی، مهارتی، ذهنی، خلاقیتها و سینمایی، این گونه كشف میشوند.
15
3. كشف محیطی: افرادی كه برخی محیطها آنها را كشف میكنند؛ یعنی این كه برخی محیطها آبستن شرایطی است كه اگر فرد در آن محیط قرار گیرد، هم برای خودش و هم در نزد دیگران شناخته میشود.
تفاوت كشف محیطی با دو كشف قبلی این است كه در دو مورد قبل، فرد شناخت شخصی (خودشناسی) مستقل انجام میدهد و در دیگری، فرد توسط فرد پیرامونی شناخته میشود؛ اما در كشف محیطی، با شرایط یا فرصتهایی كه در اختیار فرد گذاشته میشود، علاوه بر دیگران، خود او متوجه این ظهور، خلاقیت یا قدرت ذهنی و هوشی و استعداد خود میشود.
16
گر چه نباید فراموش كنیم كه پیرامون ما و در خود ما استعدادهای بستهبندی شده و راكد فراوانی بایگانی است و كسی یا حتی خود ما این كمد حجیم و سنگین تواناییها را به علل مختلف باز و به آن توجه نكرده و چه بسا آنها را نابود كرده است.
فرصت تأمل در خویش،
قرار گرفتن در فرصتهای محیطی
و اجازه به افراد فرهیخته، جهت نقد و بررسی ما، یا نصایح صادقانه،
سه راهكار مهم ظهور استعدادها و قوای ذهنی و فكری و تواناییهاست.
1
واژههایی مانند معماری، مهندسی، ساختن، برآوردن، بنیان، ساخت، توسعه و رشد، نشان از حركت، بالندگی و تحول مثبت میباشند و آن گاه كه از طبیعت و جزئیات زمینی فراتر برویم، به معماری و مهندسی ذهن و روان میرسیم.
دكتر طوسی1 میگوید: «هر انسانی معمار ذهن خویش است؛ مصالح موجود است؛ همت و حركت فرد، عامل مهندسی و بارآوری ذهن است».
2
هندسه ذهنی افراد با هم متفاوت است؛ بعضی شكلی سهل و ساده دارند و به این جهت، از آرایههای قوی و لایههای متعدد ذهنی بیبهرهاند و برخی فیلترها و پیچیدگیهای زیادی در ذهن دارند. از این رو، ذهنی تحلیلگر و قوی دارند. روانشناسان، دوستی و ارتباط با افراد دارای ذهن هندسی، فعال، تحلیلگر و البته امیدوار و بالنده را توصیه میكنند.
3
هویت اجتماعی بسیاری از انسانها در ارتباط با دیگران و تأثیرپذیری از ذهنهای پیرامونی شكل میگیرد. روانشناسی به نام «تاجفل» مینویسد: «وقتی آدمها در گروه قرار میگیرند، دست به همانندسازی میزنند و از این ارتباط، تأثیرات ذهنی میپذیرند و اگر با اذهان پویا و مثبت در ارتباط باشند، صاحب خودانگاره مثبت میشوند».
4
یكی از راهكارهای مهمی كه دانشمندان در شناخت افراد دارای ذهن عالی نشان میدهند، شناخت دو چیز است كه ما نیز برای این كه این افراد را بشناسیم، لازم است كه این دو ویژگی را به خوبی بشناسیم؛ روانشناسان، این دو ویژگی افراد دارای ذهنی عالی را «قدرت تفكر» و «قدرت حل مسئله» میدانند.2
5
از طرفی نباید فراموش كنیم كه دو استوانه یا دو ستون اصلی سلامت فكر، بُعد نظر، قدرت تحلیل و اساساً مهندسی ذهن را این دو تشكیل میدهند كه امروزه به این دو قدرت و توان، «هوش» گفته میشود.
6
نكته دیگری كه در مهندسی ذهن مطرح است، این است كه یك فرد با ذهنی ساده یا كمتجربه، در ارتباطات مداوم با ذهنهای خلاق، اصطلاحاً موتورهای خاموشش روشن میشوند.3
7
یك نكته جالب دیگر این كه ما برای شناخت و فراشناخت خویش، میتوانیم دست به بررسی خویش بزنیم و رابطهای را كشف كنیم كه نشان میدهد هوش یا قوای ذهنی، در چه وضعیت كیفی در ما وجود دارد. در برخی مطالعات، به رابطه بین هوش و سرعت پردازش اطلاعات نیز اشاره شده است. محور اصلی این مطالعات نیز زمان واكنش بوده است. «ورنون» در سال 2000م. بر اساس این مطالعات، نتیجه میگیرد كه سرعت پردازش اطلاعات، یكی از جنبههای مهم هوش است.
8
نباید فراموش كنیم كه هوش یك توانایی عمومی است كه خود به چند توانایی تقسیم میشوند. بر این اساس، نباید در قضاوت خود نسبت به خویشتن یا دیگران دچار اشتباه شویم. برخی جنبهها در برخی افراد متفاوتتر، قویتر یا ضعیفترند.
9
نظریه هوش هشتگانه گاردنر
فرض كنید یك نفر مهارتهای موسیقیایی بالایی دارد؛ ولی در ریاضی یا زبان انگلیسی عملكرد خوبی ندارد؛ لودویك فون بتهوون، آهنگساز مشهور، چنین آدمی بود. آیا بتهوون از لحاظ قوای ذهنی و هوش، آدمی كمهوش یا دارای ذهنی سطحی بوده است؟ هرگز! بلكه وی در برخی موارد، با هوشتر و در برخی موارد، كم استعدادتر یا شاید بیاستعداد باشد؛ ولی علاقه، حضور كمرنگی داشته باشد.10
این نكته مهمی است كه گاهی فرد در موارد متعدد و مختلفی، دارای استعدادهای نهفته، دستنخورده، زنده، ولی ثابت و غیرمتحول و به طور كلی استعدادهای ایستا و متوقف باشد و ظهور نیافتن آنها، دلیل عدم آنها یا خلاء آنها نیست؛ بلكه ناشی از عدم توجه به آنها یا به حركت در نیاوردن آنهاست.
به راستی چرا برخی استعدادهای نهفته ما به حركت درنمیآیند؟
11
شاید یكی از دلایل مهم توقف استعدادهای نهفته، تعدد مشغلهها یا توجه بیش از حد به برخی جنبهها و پر كردن اوقات و داشتن علایق و مشغولیتها در ظرف زمان است؛ چون زمان، فرصت محدودی است كه در فعالیتهای مختلف توزیع و تقسیم میشود.
12
یكی از دلایل دیگر، عدم وجود یك محرك یا عامل رغبتساز ذهنی، محیطی، درونی، اجتماعی، فرهنگی، ارتقایی و تشویقگر یا حتی كاشف این حالت یا استعداد در وجود ماست.
13
آدمهای خوششانس، از جهت قوای ذهنی و تكنولوژی فكر یا بارآوری هوش و استعدادهای خویش، سه دستهاند؛
1. آدمهای خود كاشف: آدمهایی كه لذت كشف خود را از طریق تأمل در خویش، مطالعه خویش و یادداشت عادتها و روحیات خویش بررسی میكنند و حتی با مطالعات منابع ارزشمند، به ارجمندیهای خود پی میبرند و متوجه میشوند كه یادگیریشان سریع است؛ قدرت تحلیل دارند؛ خوب مسائل را میفهمند و سرعت استدلال دارند یا برعكس.
14
2. آدمهای كشف شونده: این نوع آدمها شاید دارای استعدادها و توانمندیهای زیادی هم باشند؛ اما خود متوجه نمیشوند یا این كه خود را مانند بسیاری از افراد دیگر (عادی) تلقی میكنند؛ اما در یك شرایط خاص یا كنترل شده، توسط دیگران كشف میشوند. اغلب استعدادهای هنری، دانشگاهی، علمی، تخصصی، جسمی، مهارتی، ذهنی، خلاقیتها و سینمایی، این گونه كشف میشوند.
15
3. كشف محیطی: افرادی كه برخی محیطها آنها را كشف میكنند؛ یعنی این كه برخی محیطها آبستن شرایطی است كه اگر فرد در آن محیط قرار گیرد، هم برای خودش و هم در نزد دیگران شناخته میشود.
تفاوت كشف محیطی با دو كشف قبلی این است كه در دو مورد قبل، فرد شناخت شخصی (خودشناسی) مستقل انجام میدهد و در دیگری، فرد توسط فرد پیرامونی شناخته میشود؛ اما در كشف محیطی، با شرایط یا فرصتهایی كه در اختیار فرد گذاشته میشود، علاوه بر دیگران، خود او متوجه این ظهور، خلاقیت یا قدرت ذهنی و هوشی و استعداد خود میشود.
16
گر چه نباید فراموش كنیم كه پیرامون ما و در خود ما استعدادهای بستهبندی شده و راكد فراوانی بایگانی است و كسی یا حتی خود ما این كمد حجیم و سنگین تواناییها را به علل مختلف باز و به آن توجه نكرده و چه بسا آنها را نابود كرده است.
فرصت تأمل در خویش،
قرار گرفتن در فرصتهای محیطی
و اجازه به افراد فرهیخته، جهت نقد و بررسی ما، یا نصایح صادقانه،
سه راهكار مهم ظهور استعدادها و قوای ذهنی و فكری و تواناییهاست.
پینوشت
1. محمد علی طوسی، سیاستگذاری در نظامهای آموزشی، دوره دكترا، علوم و تحقیقات، تهران 1379، ص 18.
2. Santrock, John w. Context Psychology,7th ed ,c 2003
3. نادرقلی قورچیان، برنامهریزی پیشرفته، دوره دكترا، علوم و تحقیقات، تهران 1378، ص 12.
تازه های مقالات
ارسال نظر
در ارسال نظر شما خطایی رخ داده است
کاربر گرامی، ضمن تشکر از شما نظر شما با موفقیت ثبت گردید. و پس از تائید در فهرست نظرات نمایش داده می شود
نام :
ایمیل :
نظرات کاربران
{{Fullname}} {{Creationdate}}
{{Body}}