خاكشى

گياهى است علفى، يك ساله يا دوساله تا ارتفاع ۸۰ سانتى متر كه به طور خودرو در كنار جاده ها و اماكن غيرزراعى و نسبتاً مرطوب مى رويد. ساقه از سطح زمين و يا از قسمت هاى بالاتر منشعب است. برگ هاى ساقه اى از لب هاى دراز يا كشيده تشكيل شده و بنابراين داراى بريدگى هاى زيادى است. برگ هاى طوقه اى داراى دمبرگ هاى دراز، منقسم، برگ هاى ساقه اى با دمبرگ هاى كوتاه و لب هاى خطى يا كشيده است. گل ها كوچك و به رنگ زرد روشن هستند.
دانه خاكشى در ميوه هاى خورجين و باريك قرار دارد. دانه خاكشى ريز و به رنگ زرد تيره يا قهوه اى روشن است كه سطحى ناصاف به شكل بيضى كشيده دارد كه يك رأس آن بريده و داراى حلقه اى قهوه اى رنگ و شفاف است. دانه هاى خاكشى را پس از به ميوه نشستن گياه عموماً در مرداد و شهريورماه محصول بردارى مى كنند. دانه خاكشى حاوى اسيدهاى چرب پالميتيك، لينولنيك، اولئيك و استئاريك است. دانه خاكشى به طور عمده به عنوان ملين و كاهش دهنده دماى بدن به صورت مخلوط با كمى آب سرد مورد استفاده قرار مى گيرد. در طب گذشته خاكشى به عنوان اشتهاآور، مقوى معده، ضدتب و ملين و در درمان سوءهاضمه مورد مصرف قرار مى گرفته است. بايد دور از نور، در جاى خنك، غيرمرطوب و در ظروف بسته نگهدارى شود. اين گياه بومى آمريكاى شمالى است ولى در مناطق معتدل هيماليا، سراسر اروپا، آفريقا و اغلب نواحى ايران هم مى رويد. در ايران در نواحى هراز، آمل، تبريز، سنندج، كرمان، شيراز، تهران، يزد، اصفهان و... مى رويد.