افعال نماز از منظر اهل بیت

مقدمه:
نماز یک تکلیف الهی بوده که انجام آن بر تمام انسان های مکلف واجب گشته و تمام تکالیف و دستورهای خداوند، در راستای خوشبختی و به کمال رسیدن انسان است.

در این مطلب به افعال نماز از منظر اهل بیت علیه السلام  از جمله رکن نماز (نیت و..) و غیر رکن در نماز (قرائت و..) و شرایط نماز (قبله و ..)  و فلسفه و اهمیت نماز (حضور قلب و..) در روایات اشاره می کنیم.
 

افعال نماز از منظر اهل بیت علیهم السلام

رو به قبله ایستادن
قال الصادق - علیه السلام -:اذا استقبلت القبلة فانس من الدنیا و ما فیها و الخلق و ما هم فیه و استفرغ قلبک عن کل شاغل یشغلک عن الله .

هنگامى که براى نماز به جانب قبله ایستادى ، دنیا و آن چه در آن است را فراموش کن و قلب خود را از هر گونه سرگرم کننده اى که تو را از خدا بازدارد، فارغ ساز.(1)

نیت در نماز
قال الصادق - علیه السلام -:ان الله یحشر الناس على نیاتهم یوم القیامة ؛خداوند در روز قیامت ، مردم را بر نیتهایشان محشور مى کند.(2)

تاثیر تکبیرة الاحرام
قال الصادق - علیه السلام -:فاذا کبرت فاستصغر ما بین السموات العلى و الثرى دون کبریائه ؛هرگاه تکبیرة الاحرام گفتى ، همه چیز را از آن چه در آسمان و زمین است درمقابل خداى کبیر و متعال ، کوچک و ناچیز بشمار، مگر کبریایى و بزرگى خداوند متعال را.(3)

قرائت نماز
قلت لابى عبدالله - علیه السلام - الرجل یدخل فى الصلوة فیجود صلاته و یحسنها رجاء ان یستجر بعض من یراه الى هواه ؟قال : لیس هو من الریاء ؛

از امام صادق (ع ) پرسیدم اگر کسى نمازش را با قرائت زیبا و نیکو به جا آورد، به امید آن که حاضران که او را مى بینند مجذوب شده و راه او را در پیش گیرند (آیا به نمازش اشکال وارد مى شود؟) فرمود: این از مصادیق ریا نیست .(4)

تلاوت قرآن در نماز
قال الحسین - علیه السلام -:من قرا ایة من کتاب الله - عز و جل - فى صلاته قائما یکتب له بکل حرف مائة حسنة ؛کسى که آیه اى از قرآن را ایستاده در نماز خود بخواند، به هر حرفى صد حسنه براى او نوشته مى شود.(5)

رکوع کامل
قال الباقر - علیه السلام -:من اتم رکوعه لم یدخله وحشة القبر ؛هر که رکوعش تمام و کامل باشد دچار وحشت قبر نمى شود.(6)

رکوع در نماز
قال الصادق - علیه السلام -:لایرکع عبدلله رکوعا على الحقیقة ، الا زینة الله تعالى بنور بهائه و اظله فى ضلال کبریائه و کساه کسوة اصفیائه ؛

هیچ بنده اى براى خدا به حقیقت رکوع نکند، مگر آن که خداوند تعالى او را به نور جمال خود بیاراید و در سایه کبریایى اش جاى دهد و جامه برگزیدگانش بپوشاند.(7)

رکوع و سجده طولانى
قال الصادق - علیه السلام -:و علیکم بطول الرکوع و السجود فان احدکم اذا طال الرکوع و السجود یهتف ابلیس من خلفه ، فقال یا ویلتاه !اطاعوا و عصیت و سجدوا و ابیت ؛

بر شما باد به طول رکوع و سجده ، که هرگاه یکى از شما رکوع و سجده اش طول بکشد شیطان به دنبال او فریاد مى زند: واى بر من ! او اطاعت کرد و من معصیت کردم او سجده کرد و من سر باز زدم .(8)

سجده در نماز
قال على - علیه السلام -:لویعلم المصلى ما یغشاه من جلال الله ما سره ان یرفع راسه من السجود ؛اگر نمازگزار بداند چه اندازه مشمول جلال الهى است ، هرگز راضى نمى شود که سر از سجده بردارد.(9)

حق سجود
قال الصادق - علیه السلام -:ما خسر و الله من اتى بحقیقة السجود و لو کان فى العمر مرة واحدة ؛به خدا قسم کسى که حق سجود را به جاى آورد و سجده حقیقى کند به هیج عنوانى زیان متوجه او نشود، گرچه در تمام مدت عمر چنین سجودى را یک بار به جاى آورد.

عادت به نماز
قال الصادق - علیه السلام -:لاتنظروا الى طول رکوع الرجل و سجوده ، فان ذلک شى ء اعتاده فلو ترکه استوحش لذلک و لکن انظروا الى صدق حدیثه و اداء امانتة ؛

به رکوع و سجده هاى طولانى افراد نگاه نکنید، زیرا ممکن است به آن عادت کرده باشند و براى او یک امر عادى شده باشد ؛ و اگر آن را ترک کنند وحشت کنند، بلکه راستگویى و امانتدارى او رابنگر.(11)

تشهد
قال الصادق - علیه السلام -:التشهد، ثناء على الله تعالى ؛تشهد، ستایش خداوند بلند مرتبه است .(12)

تسبیحات چهارگانه
قال على - علیه السلام -:ان الانسان کان فى الصلوة فان جسده و ثیابه و کل شى ء حوله یسبح ؛هنگامى که انسان مشغول نماز است ، و بدن و لباس و هرچه پیرامون اوست خدا را تسبیح مى گویند.(13)

سلام در نماز
قال الصادق - علیه السلام -:معنى السلام فى کل صلوة ، الامان ، اى من ادى امر الله و سنة نبیه - صلى الله علیه و آله - خاشعا منه قلبه فله الامان من بلاء الدنیا و برائة من عذاب الاخرة ؛

معنى « سلام » در پایان نماز، امان است ، یعنى هر کس که امر خدا و سنت پیامبرش را با خشوع قلب به جاى آورد، از بلاى دنیا در امان ، و از عذاب آخرت بر کنار است .(14)

نماز موجب بخشش گناهان
امام علی (ع):ما اهمنی ذنب امهلت بعده حتی اصلی رکعتین و اسأل الله العافیهگناهی که پس از ارتکاب آن فرصت یافته ام که دو رکعت نماز بخوانم و ازخدای بزرگ آمرزش بخواهم مرا غمگین نساخته است.(15)

تقرب به وسیله نماز
امام علی (ع): تعاهدوا امر الصلاه و حافظوا علیها، واستکثروا منه، و تقربوا بها فانها کانت علی المؤمنین کتابا موقوتا:

امر نماز رامراعات کنید و آن را محافظت نمایید و بسیار به جا آورید و با آن به خدا تقرب جویید، زیرا نماز “فریضه ای است که بر مومنین نوشته شده و وقت آن تعیین گردیده است “(16)

عامل ورود بهشت نماز واقعی است
امام صادق (ع): ان ربکم لرحیم یشکرالقلیل، ان العبد لیصلی الرکعتین یرید بها وجه الله فیدخله الله به الجنه:

هماناپروردگار شما مهربان است، عمل کم را تقدیر می کند، هر آینه انسان دو رکعت نمازمحض خدا به جای آورد، خداوند به سبب آن نماز، او را وارد بهشت می کند.(17)

ملاقات پروردگار
امام صادق (ع): هذه الصلوات الخمس المفروضات من أقامهن و حافظ علی مواقیتهن لقی الله یوم القیامه:کسی که این نمازهای پنج گانه را به پا دارد و محافظت از اوقات آن نماید، پروردگار را روز قیامت ملاقات می کند.(18)

تمسک و استعانت از نماز
امام صادق (ع): کان علی – علیه السلام – اذااماله امر فزع قام الی الصلاه ثم تلا هذه الایه “واستعینوا بالصبر والصلاه “شیوه علی (ع) چنان بود که چون مشکل مهمی برای او پیش می آمد، به نماز می ایستاد و این آیه را می خواند: “… واستعینوا بالصبر و الصلاه “.(19)

طالب خشنودی خدا
پیامبر (ص): لیست الصلاه قیامک وقعودک، انما الصلاه اخلاصک و ان ترید بها الله وحده:نماز برخاستن و نشستن تو نیست، جز این نیست که نماز خالص قرار دادن توست و اینکه به آن خشنودی تنها خدا را بخواهی.(20)

نماز و برطرف شدن اندوه
امام صادق (ع): ما یمنع احدکم اذا دخل علیه غم من غموم الدنیا ان یتوضأ ثم یدخل المسجد فیرکع رکعتین یدعو الله فیهما، اما سمعت الله تعالی یقول: “واستعینوا بالصبر و الصلاه “

چه مانعی دارد که چون یکی از شماغم و اندوهی از غمهای دنیا بر او درآمد، وضو بگیرد و به مسجد برود و دو رکعت نماز بخواند و برای رفع اندوه خود خدا را بخواند. مگر نشنیده ای که خدا می فرماید: “واستعینوا بالصبر و الصلاه “.(21)

توجه ملک الموت به نمازگزار
امام باقر (ع): ان ملک الموت قال لرسول الله – صلی الله علیه و اله -: ما من اهل بیت مدر و لا شعر فی بر و لا بحر الا وانا اتصفحهم فی کل یوم خمس مرات عند مواقیت الصلاه:

همانا، ملک الموت به رسول خدا (ص) گفت: هیچ اهل خانه ای و صاحب جامه ای در خشکی و دریا نیست، مگراین که من در هر روز پنج بار هنگام نماز از آنها می گذرم.(22)

نماز همراه زکات، باعث تقرب
امام علی (ع): ان الزکاه جعلت مع الصلاه قربانا لاهل الاسلام:همانا زکات همراه نماز مایه تقرب مسلمانان به خداوند است.(23)

نشانه قبولی نماز
امام صادق (ع): من احب ان یعلم اقبلت صلاته ام لم تقبل فلینظر هل منعته صلاته عن الفحشاءو المنکر فبقدر ما منعته قبلت منه:

هرکس دوست دارد بداند نمازش قبول شده یا نه، ببیند که آیا نمازش او را از گناه و زشتی باز داشته یا نه؟ پس به هر قدر که نمازش او را از گناه باز داشته به همان اندازه نمازش قبول شده است.(24)

رهایی از گرما، با نماز
پیامبر (ص): اذا اشتد الحر فابردوا بالصلاه فان الحر من فیح جهنم:هر وقت گرما و شدت آن بر شما سخت گرفت، توسطنماز آن راخنک کنید، زیرا گرما و حرارت از جوشش جهنم است.(25)

التجا به نماز در سختیها
پیامبر (ص): اذا حزنه امر فزع الی الصلاه:شیوه رسول خدا (ص) چنان بود که چنانچه مشکلی برای او پیش می آمد، به نماز پناه می برد و از آن استعانت می جست.(26)

جبران ناراحتی با نماز
ابوعبدالله (ع): کان علی – علیه السلام – اذا هاله شی ء، فزع الی الصلاه، ثم تلی هذه الآیه “واستعینوا بالصبر و الصلاه “

هنگامی که برای امیرالمؤمنین (ع) مشکلی پیش می آمد، به نماز پناه می برد (ناراختی خود را به طریق نماز جبران می کرد) و آیه “ واستعینوا بالصبر و الصلاه ” را تلاوت می نمود.(27)

استقبال خدا از نمازگزار
امام باقر (ع): اذا استقبل المصلی القبله استقبل الرحمن بوجهه:آنگاه که نمازگزار رو به قبله نماید، خداوند رحمان به صورتش رو می آورد.(28)

عبور از صراط
پیامبر (ص): الصلاه جواز علی الصراط:نماز جواز عبور ازصراط است.(29)

اثر کار نیک برای میت
امام صادق (ع): یدخل علی المیت فی قبره الصلاه و الصوم و الحج و الصدقه و البر و الدعاء، و یکتب اجره للذی یفعله و للمیت:

نماز و روزه و صدقه و نیکی و دعا برای میت در قبر او داخل می شود، و اجر و پاداش این امور برای میت و آن کسی که آن را انجام می دهد، نوشته می شود.(30)

نماز پاسدار انسان
امام علی (ع): و عن ذلک ما حرس الله عباده المؤمنین بالصلوات و الزکوات:و از اینجاست که خداوند با نمازها و زکاتها و سختکوشی درنماز، از بندگان با ایمانش پاسداری می کند.(31)

حایل آتش دوزخ
پیامبر (ص): و تکون صلاه العبد عند المحشر تاجا علی رأسه و نورا علی وجهه و لباسا علی بدنه و سترا بینه و بین النار:نماز بنده در محشرتاجی است بر سر او، و موجب نورانیت صورتش، لباس
برای بدن وی، و ساتر و حایل بین او و آتش جهنم است.(32)

شفیع نمازگزار
پیامبر (ص): الصلاه شفیع بینه و بین ملک الموت:نمازشفیع نمازگزار در نزد ملک الموت است.(33)

نماز محبوب پارسایان
امام علی (ع): الصلاه قربان کل تقی، و الحج جهاد کل ضعیف، و لکل شی ء زکاه و زکاه البدن الصیام، و جهاد المرأه حسن التبعل

نمازوسیله تقرب و نزدیک شدن هر پارسایی به خداست، و حج، جهاد افراد ناتوان است.هر چیزی زکات دارد و زکات و پاک کردن بدن، روزه گرفتن است. جهاد زن هم خوب شوهرداری کردن می باشد.(34)

اجر نماز
پیامبر (ص): الصلاه… مفتاحا للجنه و مهورا لحورالعین و ثمناللجنه :نماز موجب فتح و گشایش ابواب جنت برای او می باشد و مهریه حورالعین وثمن و بهای بهشت است.(35)

حق نماز را چه کسانی می شناسند؟
امام علی (ع): و قد عرف حقها (الصلوه) رجال من المؤمنین الذین لا تشغلهم عنها زینه متاع، و لا قره عین من ولد و لا مال، یقول الله سبحانه: “رجال لا تلهیهم تجاره و لا بیع عن ذکر الله و اقام الصلاه وایتاء الزکوه “

حق نماز را مؤمنین شناخته اند که نه زینت های دنیا، نه نور چشمی هااز فرزند و نه مال، آنان را از عبادت پروردگارشان باز نمی دارد، زیرا که خداوندسبحان می گوید: “مردانی هستند که تجارت و داد و ستد آنان را از یاد خدا و برپاداشتن نماز و پرداخت زکات باز نمی دارد“.(36)

تأثیر قنوت و سجده طولانی
امام علی (ع): طول القنوت و السجود ینجی من عذاب النار:قنوت و سجده طولانی در نماز، نمازگزار را از عذاب آتش نجات می دهد.(37)

پی نو.شت:
1.(میزان الحکمه ، ج 5، ص 396)
2.(بحارالانوار، ج 70، ص 209)
3.(مصباح الشریعه ، ص 91)
4.(وسائل الشیعه ، ج 1، ص 56)
5.(الکافى ، ج 2، ص 447)
6.(مواعظ العددیه ، ص 243)
7.(مصباح الشریعه ، ص 14)
8.(بحارالانوار، ج 78، ص 199، مواعظ العددیه ، ص 242)
9.(بحارالانوار، ج 82، ص 207.میزان الحکمه ، ج 5، ص 379)
10.(بحارالانوار، ج 85، ص 136)
11.(تفسیر نورالثقلین ، ج 1، ص 496، اصول کافى ج 2، ص 105)
12.(مصباح الشریعه ، باب هفتم )
13.(بحارالانوار، ج 82، ص 213)
14.(مصباح الشریعه ، باب سلام )
15.(نهج البلاغه کلمات قصار، ۲۹۹)
16.(نهج البلاغه، خطبه ۱۹۹)
17.(مستدرک الوسائل، ج ۳، ص ۳۱۶)
18.(ثواب الاعمال، ص ۷۰)
19.(تفسیر درالمنثور، ج ۱، ص ۶۷)
20.(اصول وافی، ج ۲، ص .۱۰۹ شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج ۱، ص ۳۲۵)
21.(مجمع البیان، ج ۱، ص .۱۰۰ وسائل الشیعه، ج ۵، ص ۲۶۳)
22.(وسائل الشیعه، ج ۳، ص ۷۹)
23.(نهج البلاغه، ص ۱۹۹)
24.(بحار الانوار، ج ,۸۲ ص ۱۹۸)
25.(بحار الانوار، ج ,۸۰ ص ۱۵)
26.(تفسیر درالمنثور، ج ۱، ص ۶۷)
27.(وسائل الشیعه، ج ۵، ص ۲۶۳)
28.(اصول وافی، ج ۲، ص ۵۸)
29.(بحار الانوار، ج ,۹۸ ص ۱۶۸)
30.(بحار الانوار، ج ,۸۲ ص ۶۲)
31(نهج البلاغه، فیض الاسلام، ص ۷۹۸)
32.(بحار الانوار، ج ,۸۲ ص ۲۳۱)
33.(بحار الانوار، ج ,۸۲ ص ۲۳۲)
34.(نهج البلاغه، فیض الاسلام، ص ۱۱۵۲)
35.(بحار الانوار، ج ,۸۲ ص ۲۳۱)
36.(نهج البلاغه، خطبه ۱۹۹)
37.(تصنیف غرر الحکم، ص ,۱۷۵ حدیث ۳۳۵۳)

منبع:
https://etratona.ir/2166/
سایت اندیشه قم
* این مقاله در تاریخ 1401/8/1 بروز رسانی شده است