چرا دستهایم می‏لرزد؟

این سؤالی است که اغلب بیماران مراجعه کننده به درمانگاه از ما می‏پرسند. آنها می‏گویند: مدتی است که دیگر نمی‏توانم به راحتی یک استکان چای بنوشم، دیگر نمی‏توانم به راحتی بنویسم، می‏گویند از آثار پیری است، خجالت می‏کشم! فکر می‏کنم همه دارند به من نگاه می‏کنند. چکار کنم؟ چرا دستهایم می‏لرزد؟ در پاسخ این بیماران باید بگوییم که لرزش انواع مختلفی دارد و به علل مختلف نیز به وجود می‏آید. لرزش یا Tremor به مجموعه‏ای از حرکات ریتمیک کم و بیش منظم گفته می‏شود. این لرزش در اثر انقباض متناوب عضلات گروههای مخالف ایجاد می‏شود. این انقباضات در عضلات بازکننده و عضلات مخالف آنها یعنی عضلات جمع‏کننده به طور متناوب اتفاق می‏افتد و باعث لرزش می‏شود. این حرکات غیر ارادی در دستها به ویژه انگشتان دست و در پاها و یا در سر مشاهده می‏شوند. حال ببینیم لرزش چند نوع است؟ به طور کلی لرزش به دو گروه تقسیم می‏شود. اگر لرزش در موقع استراحت در دست و پا ایجاد شود یعنی وقتی که دست و پا در حال حرکت نیستند ایجاد شود آن را لرزش استراحت یا استاتیک می‏گویند. اما اگر لرزش در حال حرکت و یا انجام حرکات ارادی به وجود آید آن را لرزش ارادی یا کنینبک می‏گویند. این نوع لرزشها خوش‏خیم هستند. علت لرزش خوش‏خیم که به آن لرزش فامیلی هم گفته می‏شود به درستی روشن نیست اما گاهی اوقات به صورت یک صفت ارثی اتوزومال غالب منتقل می‏شود. این لرزش فامیلی در هر سنی ممکن است شروع شود لیکن در اثر استرس و فشارهای عصبی شدت پیدا می‏کند و در سنین بالاتر معمولاً بیشتر مشهود است. لرزش معمولاً یک یا هر دو دست و سر و یا دستها و سر را به صورت همزمان در بر می‏گیرد. در حالی که پاها معمولاً از لرزش معاف هستند و گرفتار لرزش نمی‏شوند. هرچند با گذشت زمان و افزایش سن، این لرزش آشکارتر می‏شود اما موضوعی که باید به شخص مبتلا و اطرافیانش بگوییم این است که این لرزش معلولیتی برایشان ایجاد نمی‏کند و نگران نباشند. شخصی که دچار این نوع لرزش است باید بداند که هر چقدر آرامش خود را حفظ کند و بر اعصاب خود مسلط باشد و از هیجانات زیاد بپرهیزد و از برابر فشارهای عصبی و زندگی، آسانتر بگذرد و هرچه بیشتر خودش را با شرایط سازگارتر نماید، مسلما با این اقدامات و همراه با دارو به احتمال زیاد از شدت لرزش کاسته خواهد شد. این گونه لرزشها به جز اینکه از نظر اجتماعی و ظاهری ممکن است برای بیمار ناراحتی و مشکلاتی ایجاد کند نگرانی و اشکال دیگری به وجود نمی‏آورد. بنابراین اگر شخص دچار لرزش، بتواند بر هیجاناتش مسلط شود و در مقابل شرایط سخت و استرس‏آور حداقل آسیب را متحمل شود؛ یعنی حالت آرامش و اطمینان خاطرش را به نوعی حفظ کند که با وجود مشکلات و دشواریها تمرین و عادت کند تا دائما در وضعیت انبساط خاطر به سر برد، در این صورت این نوع لرزش واقعا نیاز به درمان ندارد. اما مشکل این است که اکثر مردم نمی‏خواهند یا نمی‏توانند انبساط خاطر خود را که در واقع یک انبساط عضلانی را هم شامل می‏شود حفظ نمایند. در این صورت شخص دچار لرزش اغلب در انجام کارهای روزانه و مهارتهای دستی مثل نوشتن و سایر کارهای دستی دچار مشکل می‏شود و یا اینکه عضلات حنجره‏اش نیز گرفتار لرزش می‏شوند و تکلم بیمار نیز مختل می‏گردد. در چنین شرایطی باید دارو تجویز نمود. دارویی که بیش از همه مؤثر است «قرص پروپرانولول» می‏باشد که تا حد زیادی مؤثر است. قرص پروپرانولول باید به طور روزانه و مستمر به میزان 240 ـ 60 میلی‏گرم در روز مصرف شود و حتما باید فشار خون بیمار در کنترل باشد. گاهی پروپرانولول مؤثر نیست؛ در این صورت ممکن است تجویز «پریمیدون» مفید و مؤثر باشد. نوع دیگری از لرزش، لرزش پارکینسونی است. این لرزش اصولاً در بین بیماران مبتلا به بیمارای پارکینسون دیده می‏شود. این نوع لرزش در دستها بیشتر دیده می‏شود و در مراحل بعد که بیماری شدت می‏گیرد لرزش در پاها نیز ایجاد می‏شود و بالاخره در مراحل بعد، لرزش در سر و تنه پیدا می‏شود. لرزش پارکینسونی در دستها بیشتر در مفاصل کوچک که انگشتان را به کف دست متصل می‏کنند و در مچ دست اتفاق می‏افتد. لرزش پارکینسونی، سختی و عدم نرمش بدن، کندی حرکات از خصوصیات اصلی این بیماری هستند. لرزش پارکینسونی دارای تواتر 6 ـ 4 بار در ثانیه و گاهی تندتر است و در حالت استراحت واضح‏تر می‏باشد. این لرزش در اثر هیجانات شدت می‏یابد و در موقع انجام حرکات ارادی اغلب شدت کمتری دارد. لرزش پارکینسونی سرانجام همه اندامها را در بر می‏گیرد اما معمولاً به یک اندام یا اندامهای یک طرف بدن محدود می‏شود و ماهها یا سالها وقت لازم است تا همه بدن را بگیرد. در لرزش پارکینسونی مثل این است که بیمار مشغول شمردن دانه‏های تسبیح است.

لرزش مخچه ‏ای:

این لرزش موقع استراحت وجود ندارد ولی وقتی می‏خواهد کاری را با دست انجام دهد دچار لرزش می‏شود. به همین دلیل به آن لرزش ارادی یا لرزش در حال حرکت می‏گویند. بیماری که دچار لرزش مخچه‏ای است اگر از او بخواهیم که با دستش لیوان آبی را بردارد، در شروع حرکت برای برداشتن لیوان آب کمی لرزش مشاهده می‏شود ولی هرچه که بیمار دستش به لیوان نزدیکتر شود لرزشش بیشتر می‏شود به طوری که گاهی قادر به انجام این کار نخواهد شد. در لرزش فامیلیان که علت خاصی برای آن شناسایی نشده است گاهی به صورت تک نفر یا «اسپورادیک» و بیشتر به صورت خانوادگی و یا در سنین پیری دیده می‏شود. لرزش فامیلیان معمولاً در هنگام استراحت وجود نداشته و در موقع حرکت ارادی پیدا می‏شود و با استرس و هیجانات و تحریکات روانی تشدید می‏شود. لرزشی وجود دارد که مربوط به ضایعاتی است که در هسته قرمز در مغز به وجود می‏آید. البته این نوع لرزش به ندرت دیده می‏شود و با انجام حرکات ارادی شدت می‏یابد. در انسفالوپاتی کبدی که از نارسایی حاد یا مزمن کبد ناشی شده باشد نیز لرزش دیده می‏شود که بیشتر در دستها مشهود است. در نارسایی کلیه نیز بیماران مبتلا ممکن است در نهایت دچار نوعی لرزش شوند. تفاوت این لرزش با سایر لرزشها در این است که در این بیماری وقتی دست بیمار را گرفته و آن را از ناحیه مچ به طرف بالا خم نماییم و در همان وضعیت نگهداریم بعد از چند ثانیه حرکات خم و راست شدن انگشتان به صورت لرزش دیده می‏شود. نوع دیگری از لرزش وجود دارد که لرزش متابولیک یا سمی نامیده می‏شود. این نوع لرزش در حالاتی مثل هیپرتروئیدی یا پرکاری تیروئید، لرزش ریتمیک و سریعی در انگشتان دست، لبها و گاهی زبان پیدا می‏شود. در بیماران مبتلا به الکل نیز لرزش خشن‏تری مشاهده می‏گردد. در معتادین به کوکائین و باربیتوراتها و در مسمومیت با جیوه هم چنین لرزشی ایجاد می‏شود. یک لرزش نادر و کمیاب دیگری وجود دارد که لرزشی شبیه بال زدن است که به آن Wing _ beatingمی‏گویند. این لرزش در مبتلایان به بیماری ویلسون دیده می‏شود. گاهی اوقات هم در بیماران لرزشی دیده می‏شود که معمولاً واقعی نیست. این لرزش خشن است که مانند سایر پدیده‏های هیستریک یا نمایشی کم و زیاد می‏شود و بیماران به طور غیر عمد اقدام به این حرکات می‏کنند و در مواقعی که بیمار دقتش به موضوع دیگری معطوف می‏شود کاهش یافته یا فراموش می‏شود. و بالاخره لرزش دیگری به نام لرزش فیزیولوژیک وجود دارد که به عنوان یک عکس‏العمل طبیعی شناخته می‏شود. این لرزش در مواقع استرس و فشارهای روانی اجتماعی ـ ترس و اضطراب و مواجهه با صحنه‏های تکان‏دهنده و مصاحبه و امتحان دیده می‏شود. بنابراین لرزش می‏تواند علل طبیعی داشته باشد و یا اینکه به علت بیماری ایجاد شود و تشخیص علت و درمان به موقع و مناسب آن اهمیت ویژه‏ای دارد
منبع: ماهنامه پیام زن