ضرورت بازاندیشی نهاد وقف

سرزمین پهناور خراسان از دیرباز مهد علم، هنر، ادبیات، عرفان، دلاوری و فداکاری و خاستگاه بسیاری از فرهیختگان، دانشمندان، فقیهان، مفسران، منجمان و مورخان برجسته‏ی جهان اسلام بوده است.

گذشته از همه‏ی این مفاخر آنچه خراسان را رشک بهشت و کعبه‏ی آمال و مشرق آفتاب معرفت ساخته بارگاه ملکوتی هشتمین امام معصوم علی بن موسی علیهما آلاف التحیة و الثنا است. جاذبه‏ی معنوی حضرت رضا (ع) و خصلت نوع دوستی مردم آن سامان زمینه‏ای را فراهم آورده است.

تا بسیاری از انسانهای مخلص و فداکار آثار خیر و عام‏المنفعه‏ی فراوانی را در جهت خدمت به زائران آن حضرت و یا رفاه حال محرومان از خود برجای گذارند.

وجود دهها درمانگاه خیریه، مدرسه‏ی علمیه، گرمابه و آب انبار، رباط و کاروانسرای بین راهی، مراکز تربیتی و پرورشی سفره‏ی پربرکت و رنگینی است که به دست واقفان نیک‏اندیش در سراسر آن استان گسترده شده است.

خراسان به لحاظ این قداست معنوی و با وسعت جغرافیایی و اهمیت تاریخی و سوق‏الجیشی که دارد می‏تواند نمونه‏ای عالی برای بررسی و تحقیق در مورد تبعات و آثار وقف در تاریخ گذشته و معاصر ما باشد. ما بر این باوریم که وقف و فرهنگ توجه به امور خیریه می‏تواند جوابگوی بسیاری از معضلات اجتماعی ما باشد.

با مطالعه‏ ی این ویژه‏نامه که تنها بخش کوچکی از آثار گرانبهای وقف را ارائه کرده است، به خوبی می‏توان دریافت که نقش اوقاف کشور در حال حاضر گرچه ارزنده و مفید است، اما نسبت به آنچه در گذشته بوده و امروز می‏تواند و باید بر عهده‏ی اوقاف باشد بسیار اندک است.

بویژه با توجه به نیازهای جدید و مشکلات خاصی که زائیده‏ی تحولات صنعتی و اجتماعی زمان ماست و به ناچار چاره‏اندیشی‏ها و وقف‏های جدید و متفاوتی را می‏طلبد،

و این نیازمند حرکتی مردمی با حمایت جدی دستگاه‏های اجرایی و قانونگذاری و قضایی است که با اتخاذ شیوه‏های درست و یافتن راهکارهای متناسب با شرایط روز تحولی اساسی در این بخش مهم اجتماعی - فرهنگی ایجاد شود.

اما این غفلت ناشی از چه امری است؟ شاید بتوان گفت یکی از دلایل عمده‏ی آن بی‏اطلاعی و یا کم‏اطلاعی از کارکرد فرهنگی و اقتصادی نهاد وقف و اصولا غفلت از کارآیی مفاهیم و اصول اسلامی است .

که کمابیش گریبانگیر برخی افراد از جمله در بدنه‏ی برنامه‏ریزی کلان کشور است. این غفلت موجب شده امر وقف آنگونه که باید مورد توجه قرار نگیرد. توجه دست‏اندرکاران را به این نکته جلب می‏کنیم که رونق وقف، رونق کشور و جامعه‏ی اسلامی است.

و عواید آن مستقیم و غیر مستقیم شامل حال آحاد مردم و همه‏ی کشور می‏گردد. در واقع احیای وقف احیای ارزشهای متعالی انسانی و تقویت بنیانهای عاطفی و همبستگی ملی است.

به هر حال آنچه در این شماره‏ی میراث جاویدان به عنوان «ویژه‏نامه‏ی خراسان» آمده است، پاسداشتی است از واقفان و نیکوکاران استان خراسان و آثار خیر آنان، که سعی شده است تا با ارائه‏ی نمونه‏هایی از موقوفات متنوع آن استان همراه با اطلاعات صحیح و تحلیل‏های منطقی، زمینه‏ی بررسی‏ها و برنامه‏ریزی‏های سازنده هر چه بیشتر فراهم آید.