معرفی انجبار و خواص درمانی آن

نام علمی:

Polygonum Bistorta L.، نام فرانسه Bistorte و نام انگلیسی آن Serpentary می‌باشد. نام‌های دیگر آن به فارسی، عربی و در کتب طب سنتی، انجبار، انگبار، انارف و اناریف نامیده شده است.

تیره گیاه:

علف هفت بند Polygonaceae

نوع گیاه:

بوته

مشخصات ظاهری:

گیاهی است چند ساله به ارتفاع حدود 30 سانتی‌متر که گاهی موارد ارتفاع آن به یک متر هم می‌رسد. ساقه گیاه قائم، بدون شاخه و خط‌دار است. برگ‌های آن متناوب، کناره برگ‌ها موجدار، سطح فوقانی پهنک برگ سبز شفاف و سطح تحتانی پهنک برگ‌ها به رنگ سبز مایل به سفید می‌باشد. برگ‌های قسمت پایین ساقه، بزرگ، نوک تیز، دارای دمبرگی دراز و برگ‌های قسمت انتهایی ساقه، کوچکتر و بدون دمبرگ هستند. آمیدون، مواد آلبومینوئیدی، اکسالات کلسیم، اسید گالیک، قندهای مختلف، اکسی میتل آنتراکینون، یک ماده‌ی رنگی به نام قرمز انجبار، تانن و نشاسته در آن تشخیص داده شده است. در انتهای ساقه، گل دهنده، گل‌های آن به صورت سنبله، رنگ گلها قرمز و گاهی موارد به ندرت سفید می‌باشد. میوه‌اش فندقه، بیضوی، سه گوش، شفاف و محتوی یک دانه است. ساقه‌ی زیرزمینی (ریزوم انجبار)، ضخیم، استوانه‌ای، بهم چسبیده و اطراف سطح خارجی آن را ریشک‌های فراوانی فراگرفته است. قسمت مورد استفاده این گیاه ریزوم آن است که گاهی مواقع به اشتباه ریشه خوانده می‌شود.  

طبیعت انجبار:

طبق نظر حکمای طب سنتی طبیعت آن سرد و خشک است.

رویش جغرافیایی:

در نواحی معتدله کوهستانی ایران و اغلب کشورها خصوصاً در کشورهای آسیایی و اروپایی انتشار دارد.

ترکیبات شیمیایی و مواد موجود در ریزوم انجبار:

آمیدون، مواد آلبومینوئیدی، اکسالات کلسیم، اسید گالیک، قندهای مختلف، اکسی میتل آنتراکینون، یک ماده‌ی رنگی به نام قرمز انجبار، تانن و نشاسته در آن تشخیص داده شده است.

بخش مورد استفاده:

ریزوم (ساقه‌ی زیرزمینی)

نحوه مصرف:

معمولاً به صورت دم کرده یا جوشانده استفاده می‌کنند و در طب سنتی برای درمان بیماری‌ها نحوه و مقدار مصرف آن را پزشک تشخیص داده و تجویز می‌کند.

خواص درمانی:

بندآورنده‌ی خونریزی و کاهنده تب، قبض کننده قوی و تقویت کننده، رفع کننده ترشحات مخاطی و تحلیل برنده ورم مجاری ادراری، تقویت کننده مخاط و بافت‌های دهان و مفید برای نزله‌های مزمن، قطع کننده خون در ادرار و مفید برای ضعف اشتها می‌باشد. در ضمن برای رفع اسهال، بی‌اختیاری دفع ادرار، کنترل انزال منی و تب نوبه نیز مفید است. در استعمال خارجی جوشانده‌ی ریزوم انجبار برطرف کننده ترشحات سفید مهبل می‌باشد. جوشانده‌ی ریزوم انجبار به صورت غرغره، التیام‌بخش زخم مخاط دهان و لثه‌ها و رفع کننده گلودرد، آنژین و ورم لوزتین و به صورت تنقیه، التیام‌بخش خراش‌های ناحیه مقعد است.
منبع مقاله :
صانعی، صمصام؛ (1395)، طبّ الصمصام -آشنایی با بیش از 400 نوع از گیاهان دارویی- (جلد دوم)، تهران: انتشارات حافظ نوین، چاپ اول.