احکام اعتکاف (1)
احکام اعتکاف (1)
احکام اعتکاف (1)
سخن اول
مساجد شهرهاى مقدس نجف و كربلا و كاظمين و سامرا و مشهد و قم و اصفهان و شيراز و بسيارى ديگر از شهرهاى شيعه،خاطره حضور پر نور نيايشگران و معتكفان«ايام البيض»ماه رجب و احيانا دهه آخر ماه رمضان را در سينه دارد.
اين عبادت كه قبل از پيروزى انقلاب اسلامى حالت فراگير و عمومى نداشت،در چند ساله اخير در ميان جمع كثيرى از صالحان و نيكان و خواهران و برادران دينى از اقشار گوناگون اجتماعى به ويژه دانشجويان و طلاب،متداول گرديده است و مساجد بسيارى از شهرهاى ايران و جهان اسلام پذيراى مهمانان خدا در ايام البيض ماه پر بركت رجب است.
از آنجا كه اشتغال انسان به كار و زندگى و مسؤوليتهاى اجتماعى،گاهى موجب غفلت مىشود،و توجه به كار،گاه از توجه به هدف باز مىدارد و سبب مىشود وظيفه بزرگ ياد خدا و توجه به خود سازى و مبدا و منتهاى هستى فراموش شود.
اعتكاف،آب حيات بخش در كوير غفلتهاست.
غفلت از«خود»و«خداى خود»،بستر مرگ ارزشهاى انسانى و نقطه سقوط از پايگاه بلند خردورزى و عشق عرفانى و عامل پيوستن به زندگى پست و حيوانى است.
اولئك كالانعام بل هم اضل اولئك هم الغافلون(اعراف/179)
اعتكاف،بستر مناسب انديشه و تفكر و خردورزى است.
اعتكاف،تلاشى استبراى اينكه انسانهاى فرو رفته در غرقاب روزمرهگىها از فضاى پر التهاب روزانه به سوى«خويش»و«خداى خويش»باز گردند.
اعتكاف زمينه توبه و بازگشت است.بازگشتبه قرآن و معنويت،بازگشتبه دعا و استمداد از عالم غيب،بازگشت از«خودمدارى»به«خداگرايى»آنها كه مسؤوليتهاى حساستر و بزرگترى دارند،بيش از ديگران به اعتكاف و خودسازى نياز دارند.
بىجهت نيست كه شخص رسول الله صلى الله عليه و آله پس از هجرت،همه ساله دهه اول يا دوم و گاه هر دو دهه و در سالهاى آخر زندگى به طور منظم دهه سوم ماه مبارك رمضان را به«اعتكاف»مىپردازد و به همه دستاندركاران و كارگزاران و رجال سياسى،اجتماعى درس معنويت گرايى و ذكر و نياش و روزه و تلاوت قرآن مىدهد.
اعتكاف،توقفى ناآگاهانه در مسجد نيست.صرف درنگ و مكث و«حبس خويشتن»در مسجد، بدون عشق به عبادت و قصد قربت نيست.
اعتكاف،لميدن خوابيدن و چرت زدن و احيانا وقت گذرانى بيكاران و گردهمايى تفريحى-سياحتى در مساجد بزرگ شهر نيست.
در اعتكاف كسانى كه كار دارند و زياد هم كار دارند،و غرق دنياى اقتصاد و سياست و هنر و مطبوعات و غيره هستند،بايد از توليد و توزيع و طرح و برنامههاى اقتصادى و سياسى و فرهنگى و نظامى و كار و زندگى فاصله بگيرند و به همآهنگى كار و تلاش و فعاليتها،با رضاى خدا و وظيفه مكتبى بيانديشند.تنظيم فكر و انديشه و عمل،با معيارهاى الهى را تمرين كنند.
كار براى امت و تامين حوائج نيازمندان،تشييع پيكر شهيدان و مؤمنان،عيادت بيماران و هر كارى كه در آن،خود مطرح نيست و انگيزه الهى دارد،با اعتكاف سازگار است و حتى در برخى احاديث قضاى حوايج مؤمنان از اعتكاف برتر شناخته شده است.
اعتكاف،دوره كوتاه مدت خود سازى است،كه حداقل سه روز طول مىكشد و انسان را از حاكميت غريزهها،عادتها و اشتغالات معمول زندگى آزاد مىسازد.
اعتكاف،محو خود خواهى در امواج بلند خداگرايى و خدمتبه امت اسلامى است.
اعتكاف،برون رفتن از خانه خويش و مصمم شدن بر حضور در خانه حضرت حق است. عبادتى مستحبى و تقرب جويانه و داوطلبانه است كه روزه روز سوم آن رنگ وجوب مىگيرد.
اعتكاف،گريز از لذت گرايى و هر گونه التذاذ جنسى و مهار حس خود محورى و برترى جوئى و بازگشت از قبله ديناگرايان به سمت و سوى قلب و قبله هستى است. خود سازى،محاسبه نفس،توبه و نيايش،نماز و تلاوت قرآن و استمداد از آستان قدس ربوبى از ديگر بركات«اعتكاف»است.
از آنجا كه گرد آورى احكام و استفتائات مربوط به اعتكاف،كارى است كه مؤمنان را در انجام اين وظيفه الهى يارى مىدهد،ستاد هماهنگى اعتكاف شهر مقدس قم كه از دير باز از حافظان و مروجان اين سنتحسنه اسلامى است.از برادر بزرگوار جناب حجت الاسلام محمد حسين فلاحزاده،در خواست كرد،احكام و مسائل اين عبادت اسلامى را در ابعاد مختلف واجبات-محرمات،مبطلات و احيانا مكروهات و مباحات گرد آورى كنند،تا عاكفان خانه دوست فرمان الهى را بهتر بشناسند و با عمل به احكام دين،از فيض ثواب و ارزش معنوى مورد نظر از انجام اعتكاف،بهرهمند شوند.
در پايان از همه عاكفان حضرت دوست و مؤمنان معتكف در مساجد ميهن اسلامى صميمانه مىخواهيم،براى زلال شدن درياى قلبها و صاف شدن آسمان انديشه مسلمين و تحكيم دوستى بين ياران و دوستان انقلاب اسلامى و ظهور مصلح كل حضرت بقيت الله الاعظم عليه السلام دعا كنند و عزت و عظمت فرزندان امام خمينى قدس سره را همراه با سلامت و موفقيت رهبر بزرگوار انقلاب-حضرت آيت الله العظمى خامنهاى و مراجع عظيم الشان جهان تشيع از خداى بزرگ تمنا كنند.
مايه سپاس است اگر نظرات اصلاحى و تكميلى خود را به نشانى-قم،صندوق پستى 316-37185 ستاد مركزى اعتكاف بفرستيد.
پيشگفتار
از آنجا كه پس از پيروزى انقلاب اسلامى در ايران،سنت اعتكاف حيات ديگرى يافته و جمع زيادى از مشتاقان به ويژه جوانان بدان روى آوردهاند و چون در سابق،كمتر مورد توجه بوده، احكام آن در اكثر رسالههاى توضيح المسائل يافت نمىشود،لذا بر آن شديم كه احكام اعتكاف را به مقدارى كه مورد ابتلاء و نياز است،با استفاده از منابع معتبر فقهى و استفتاءآت جديد،مطابق با فتاواى مراجع معظم تقليد آماده كنيم،كه دفتر حاضر حاصل اين تلاش است. اميدواريم راه گشاى بندگان خالص خداوند باشد و مورد قبول حضرت حق قرار بگيرد.
ياد آورى:
فتاواى ساير مراجع معظم تقليد نيز با استفاده از تعليقات آن بزرگواران بر كتاب«عروت»و استفتاءاتى كه توسط معاونت فرهنگى مسجد مقدس جمكران و ستاد مركزى اعتكاف قم در اختيار گذاشتند،آورده شده است.
آشنايى با اعتكاف
تعريف اعتكاف
2- انسان مىتواند،در حال اعتكاف،بنشيند،بايستد،بخوابد،يا راه برود.
اقسام اعتكاف
نذر،عهد يا قسم،مثلا انسان نذر كند يا با خداى خود عهد كند يا قسم بخورد كه اگر در فلان كار موفق شد،يا از فلان بيمارى شفا پيدا كرد چند روز در مسجد معتكف شود.(در بحثهاى آينده خواهد آمد كه حداقل مدت اعتكاف سه روز است.)
شرط ضمن عقد،مثلا هنگام قرار داد اجاره منزل،صاحب خانه شرط مىكند كه مستاجر هر سال پنج روز در مسجد معتكف شود و مستاجر نيز اين شرط را مىپذيرد.
اجاره،مثلا شخصى اجير مىشود كه با دريافت مزد-يا بدون دريافت مزد-از طرف ميت در مسجد معتكف شود.(مانند نماز استيجارى)
زمان اعتكاف
5- س:آيا اعتكاف نذرى را مىتوان در ماه رمضان انجام داد؟
آيت الله بهجت:مانعى ندارد.
آيت الله مكارم:مانعى ندارد،مگر اينكه نيت او غير ماه رمضان باشد.
آيت الله صافى:اگر نذر مطلق يا مقيد به ماه رمضان باشد اشكال ندارد.
6- س:افضل اوقات اعتكاف چه زمانى است؟آيا ايام البيض ماه رجب فضيلتخاصى براى اعتكاف دارد؟ (ايام البيض سيزدهم و چهاردهم و پانزدهم.)
آيت الله مكارم:بهترين اوقات اعتكاف،ماه مبارك رمضان و از همه بهتر دهه آخر آن است.
آيت الله بهجت:افضل اوقات ماه رمضان استخصوصا در دهه آخر آن و ايام البيض رجب نيز تاكيد شده است.
شرايط اعتكاف
شرايط معتكف:
2- ايمان (1) .(از غير مؤمن صحيح نيست)
3- قصد قربت.(هر گونه ريا و خود نمايى،اعتكاف را باطل مىكند).
4- روزه دارى در ايام اعتكاف.
5- اجازه گرفتن از كسى كه اجازه او لازم است.
شرايط اعتكاف:
2- در مسجد جامع باشد.(مكان)
3- ادامه ماندن در مسجد و خارج نشدن از آن.
نيت اعتكاف
9- در نيت اعتكاف،قصد وجه شرط نيست،يعنى لازم نيست قصد كند كه اعتكاف واجب استيا مستحب.
10- كسى كه بخواهد در نيت اعتكاف،قصد وجه كند،در اعتكاف واجب نيت وجوب و در اعتكاف مستحب،نيت استحباب مىكند و واجب بودن اعتكاف در روز سوم ضررى ندارد،هر چند بهتر است كه از روز سوم نيت وجوب كند.
11- از آغاز تا پايان اعتكاف،بايد با نيت و قصد قربتباشد،بنابر اين اگر به همين قصد،اعتكاف را شروع كند صحيح است،همچنين اگر به قصد اينكه فردا معتكف شود به مسجد برود و از اول وقت(طلوع فجر)در آنجا باشد صحيح است.
12- س:زمان نيت اعتكاف چه وقتى مىباشد؟و آيا اول شب مىشود نيت كرد؟
آيت الله تبريزى:زمان نيت اعتكاف،وقتشروع اعتكاف است كه طلوع فجر مىباشد و با استمرار نيت اول شب هم مانعى ندارد.
13- س:آيا در اعتكاف نيازى به قصد نمودن عبادات ديگر هم هست؟
آيت الله صافى:احتياط مستحب است.
آيت الله مكارم:قصد عبادت ديگرى در آن شرط نيست. آيت الله بهجت:ظاهرا معتبر است در اعتكاف منضم شدن قصد عبادت ديگرى كه خارج از اوست.
14- س:آيا تجديد نيت در روز سوم اعتكاف مستحب لازم است؟
آيت الله صافى:بهتر است كه تجديد نيت وجوب نمايد.
آيت الله بهجت:تجديد نيت در روز سوم لازم نيست،گر چه احوط است.
آيت الله مكارم:تجديد نيت لازم نيست.
نيابت در اعتكاف
16- اعتكاف به نيابت ميتبىاشكال است ولى به نيابت از انسان زنده،بنابر احتياط به قصد رجاء،اشكال ندارد (2) .پس به طور خلاصه مىتوان در اين بخش اعتكاف را اينگونه تقسيم كرد:
اعتكاف:
2- براى ديگران:
1- به نيابت از ميت
2- به نيابت از زنده
ياد آورى:
17- اعتكاف به نيابت از دو يا چند نفر،صحيح نيست،ولى مىتواند اعتكاف را به نيتخود بجا آورد و ثواب آن را به ديگران اهدا كند،خواه يك نفر باشد يا چند نفر،زنده يا مرده.
18- س:آيا اعتكاف را به نيابت از كسى كه مرده است و يا به نيابت از كسى كه زنده است مىتوان انجام داد؟
آيت الله تبريزى:به نيابت از ميت مانعى ندارد ولى به نيابت از حى[زنده]اشكال دارد.
عدول از نيت اعتكاف
20- عدول از نيابتشخصى به نيابت از شخص ديگر جايز نيست،مثلا دو روز به نيابت«على»معتكف بوده و روز سوم به نيابت از«حسن»اعتكاف كند.
21- اگر قصد داشته كه اعتكاف را براى خودش انجام دهد،پس از شروع نمىتواند نيت را برگرداند،و به نيابت از ديگرى به اتمام برساند،همچنانكه عكس اين نيز جايز نيست.
روزه اعتكاف
23- مسافر و مريض اگر معتكف شوند صحيح نيست ولى زن حايض يا نفساء نه تنها اعتكافش صحيح نيستبلكه به جهت توقف در مسجد گناه كار است.
24- اعتكاف در روز عيد فطر و قربان يا دو روز قبل از عيد به طورى كه روز سوم آن عيد باشد صحيح نيست.
25- لازم نيست كه روزه،مخصوص به اعتكاف باشد،بلكه هر روزهاى باشد صحيح است،مثلا در ايام اعتكاف،روزه قضا يا نذرى يا استيجارى (3) بجا آورد.
26- اگر شخصى نذر كند كه در ايام معينى معتكف شود (4) و در همان ايام روزه نذرى يا استيجارى بر عهده او باشد،مىتواند در همان اعتكاف،روزه نذرى يا اجارهاى خود را بجا آورد. ولى اگر نذر اعتكاف بدين گونه بوده است كه روزه براى اعتكاف يا به خاطر اعتكاف باشد، كفايت از روزه نذرى يا اجارهاى نمىكند (5) .
27- انسان مىتواند نذر كند،در سفر روزه بگيرد و به نظر برخى مراجع معظم تقليد،حتى هنگام سفر هم مىتواند نذر كند كه روزه بگيرد و در اين صورت اعتكافش صحيح است.به يك استفتاء توجه كنيد:
28- س:آيا در مسافرت مىشود روزه در سفر را نذر كند؟
آيات عظام خامنهاى،سيستانى،بهجت:مىتواند.
آيت الله مكارم:اشكال دارد ولى اگر نذر كرد،احتياط آن است كه به نذر خود عمل كند.
آيت الله فاضل:خير.
29- س:آيا هر گونه روزه،و لو استيجارى و...براى اعتكاف كافى است؟
آيت الله فاضل:خير،بلكه روزه اعتكاف بايد به نيت كسى باشد،كه اعتكاف به نيت او انجام مىگيرد،لذا كفايت روزه استيجارى و غيره براى كسى كه در نيتخود اعتكاف نموده محل تامل و اشكال است.
آيت الله مكارم:كفايت روزه استيجارى براى اعتكاف مشكل است.
آيت الله بهجت:كافى است.
اجازه اعتكاف
زن بدون اجازه شوهرش، (6) در صورتى كه اعتكاف موجب از بين رفتن حق او باشد،بنابر احتياط واجب (7) اجازه او لازم است.
فرزند بدون اجازه والدين، (8) در صورتى كه اعتكاف او موجب اذيت و آزار آنان باشد و اگر موجب اذيت و آزار آنان باشد و اگر موجب اذيت و آزار آنها هم نباشد احتياط مستحب (9) است اجازه بگيرد.
كسى كه در استخدام ديگرى است،مانند برخى از كارگران و كارمندان،در صورتى كه قرار داد اجاره به گونهاى است كه منفعت اعتكاف را نيز در بر مىگيرد،يعنى اعتكاف با عمل به اجاره منافات دارد.
31- در اعتكاف،بلوغ شرط نيست،بنابر اين اگر كودك مميز معتكف شود،صحيح است.
مدت اعتكاف
33- اين سه روز از طلوع فجر روز اول تا مغرب (10) روز سوم است،بنابر اين اگر بعد از طلوع فجر،و لو با چند دقيقه تاخير به مسجد برسد آن روز جزو اعتكاف به حساب نمىآيد و چنانچه قبل از مغرب روز سوم،اعتكاف را قطع كند،افزون بر آنكه كار حرامى كرده،اعتكاف نيز باطل است.
34- سه روز اعتكاف با شبهاى آن است كه حداقل سه روز و دو شب در وسط است،بنابر اين نمىتواند شبها را از مسجد خارج شود،يا نذر كند كه سه روز بدون شبها در مسجد معتكف شود.
35- اگر انسان نذر كند كه دو روز معتكف شود نه بيشتر از آن،اينگونه نذر باطل است (11) ولى اگر مقيد نكرده كه بيشتر نباشد نذر صحيح است و واجب است كه روز سوم را نيز بماند.
36- س:منظور از روز در اعتكاف چيست؟
آيات عظام تبريزى،بهجت،مكارم:منظور از روز طلوع فجر است تا غروب آفتاب چنانچه در احكام نماز ذكر شده است.
37- س:اگر كسى نذر كند،سه روز منفصل اعتكاف كند آيا نذرش منعقد مىشود؟نذر اعتكاف كمتر از سه روز چه؟
آيت الله بهجت:منعقد نمىشود.
آيت الله صافى:الف:منعقد نمىشود ب:اگر مقيد به كمتر از سه روز باشد منعقد نمىشود.
38- س:آيا بيشتر از سه روز مىتوان اعتكاف كرد به طورى كه آن زياده،قسمتى از يك روز يا قسمتى از يك شب باشد.
آيت الله تبريزى:مانعى ندارد.
39- س:كسى كه پنج روز در اعتكاف بوده:آيا روز ششم بر او واجب است؟
آيت الله تبريزى:واجب است.
منبع: http://www.hawzah.net
/خ
تازه های مقالات
ارسال نظر
در ارسال نظر شما خطایی رخ داده است
کاربر گرامی، ضمن تشکر از شما نظر شما با موفقیت ثبت گردید. و پس از تائید در فهرست نظرات نمایش داده می شود
نام :
ایمیل :
نظرات کاربران
{{Fullname}} {{Creationdate}}
{{Body}}