خاطره هايي پراکنده از داد

سالياني است نام سيف الله داد برايم با خاطره اي از روزهاي تدوين فيلم «بازمانده »و چهره خندان زنده ياد سيد ابراهيم اصغر زاده پيوند خورده است ،هنرمندي که اگر آن پرواز بي بازگشت نبود ،حتماً امروز از نيروهاي حرفه اي و خوش فکرسينماي مان مي بود.نقطه مشترک هردو اين سفرکرده ها ،کارهايي است که فرصت نشد براي سينما انجام دهند و اما آن خاطره که سرآغاز آشنايي ام با اين دو هنرمند بود .
سربالايي تند خيابان دربند ،برايم نفسي باقي نگذاشته بود ،دردلم براي مردي که در ميدان تجريش گفت «عروج فيلم»کمي بالاتر است و پياده هم مي تواني بروي ،دندان قروچه مي کردم و البته براي خودم که داوطلب اين مصاحبه شده بودم ،اواخر پاييز سال 1373بود ،مي خواستيم براي ويژه نامه جشنواره فيلم فجربا فيلم سازان مطرحي که درجشنواره فيلم داشتند و تعدادشان هم آن روزها کم نبود گفت و گو کنيم و قرعه بازمانده وسيف الله داد هم به نام من افتاد .خيلي درباره فيلم نمي دانستم فقط خلاصه داستان را خوانده بودم و مي دانستم به وقايع سال 1948فلسطين برمي گردد و ازسيف الله داد هم کارگرداني «کاني مانگا »يک فيلم خوش ساخت جنگي و حادثه اي درذهن داشتم و يک مکالمه کوتاه تلفني که قراراين گفت و گو را گذاشته بوديم .به عروج فيلم که رسيدم به اتاقي نسبتاً بزرگ راهنمايي شدم و سيف الله داد را به همراه زنده ياد اصغر زاده منشي صحنه بازمانده ديدم. که چهره اش به دليل تماشاي چندين و چند باره فيلم «مهاجر»برايم آشنا بود. درحضور دو آدمي که تا بحال با آن ها هم کلام نشده بودم خيلي راحت نبودم .اما سيف الله داد به هنگام قطع پزيتيوها و چسباندن آن ها وديدن پياپي تصاويريک صحنه روي مونيتورکوچک ميز موويلا،برايم از خاطره هاي فيلم برداري در سوريه گفت و بعد هم صحبت به ادبيات مدرن عرب کشيد و مصاحبه از همين جا شروع شد و فضاي سرد شکست .فکرمي کنم دو ساعتي يپش آن ها بودم ووقتي عزم رفتن کردم هر دو به ناهاري که از خانه آورده بودند تعارفم کردند و سيد ابراهيم به خنده ،سبزي خوردن و تربچه را هم در کنار ناهارش تبليغ کرد اما من بايد مي رفتم،تشکرکردم و خداحافظي و آن دو با احترام تا دم درخروجي همراهي ام کردند . به مجله که رسيدم کلي در وصف سيف الله داد حرف زدم و گفتم برخلاف نقل قول ها اصلاً هم آدم بداخلاقي نبود و خلاصه اين که با يک آدم حرفه اي ،محترم ،اهل فکر و جدي گفت و گو کرده ام .ازاين ماجرا چند سالي گذشت،آشنايي ام با اصغر زاده به واسطه همکاري اش با ابراهيم حاتمي کيا و رفت و آمدهايم به پشت صحنه فيلم هاي او وپيگري خبرها و کارهايش و تقريباً هم نسلي مان مستمرشد وکمي دوستانه تراما سيف الله داد ؛اويکي دو سالي بعد ازکارگرداني بازمانده وارد هيات مديره خانه سينما شد و کارهاي اجرايي و صنفي.طي سال هايي که در مطبوعات گذرانده ام با سينما گراني روبه رو شده ام که بعد ازقبول يک پست اجرايي و نشستن پشت ميزمديرعاملي و رياست شکل روابطشان کاملاً تغييرمي کند و اگرتا پيش ازآن به راحتي تلفن هايشان را جواب مي دادند و قرارگفت و گو مي گذاشتند حالا بايد براي يک مکالمه کوتاه تلفني هفت خوان رستم بگذراني و سوالات را فاکس کني و هزار دردسر ديگر که راستش خيلي هم به شلوغ شدن سرشان ارتباطي نداردو گمان مي کردم سيف الله داد هم چنين باشد .به خصوص که او را بعد ازگفت و گوي فيلم بازمانده ،دو سه باري بيشتر نديده بودم .اما اولين باري که بعداز حضورش در خانه سينما و رياست هيات مديره با او تماس گرفتم ،خانم منشي فوري تلفن را وصل کردو او با همان صداي مهربان اما جدي جواب سوال هايم را داد و به راحتي قرار يک گفت و گو را گذاشت و بعد ازآن هم هر وقت نيازي به پاسخ گويي خود او داشتم، بدون درد سر در دسترس بود.حتي يک بار به ياد دارم ،جلسه اي مهم درخانه سينما داشتند و مجله آماده چاپ بود و خبر را حتماً صبح بايد مي رساندم ،ساعت حدود10شب با خانه اش تماس گرفتم ،آن زمان هنوزتلفن همراه تا اين اندازه همه گير نشده بود،اما او به خانه نرسيده بود و همسرش گفت شايد دو،سه ساعت ديگربيايد و با عذرخواهي فراوان گفتم حتماً امشب بايد با آقاي داد صحبت کنم قرارشد دوباره تماس بگيرم .ماجرا به ساعت يک بامداد کشيد که بالاخره سيف الله داد گوشي تلفن رابرداشت،اول گفت «مگه تو خواب نداري ؟»راستش کمي خجالت کشيدم اما بعد با صدايي خسته سوال هايم را جواب داد و اين خصلت درسال هاي بعدي هم با او همراه بود ،حتي دردوره حضور نه چندان بلند مدتش درمعاونت سينمايي .
سيف الله داد در صحبت هايش پيش و پس از آن که به ساختمان بهارستان و وزارت ارشاد برود،هميشه تاکيدش رسيدن به يک سينماي استاندارد بود و به فضاي باز و اعتماد به اهل سينما و فرهنگ اعتقاد داشت. وقتي هم که برصندلي معاونت سينمايي نشست با حذف تصويب فيلم نامه و پيش شرط نمايش فيلم درجشنواره فيلم فجربراي اکران عمومي به بخشي ازاعتقاداتش عمل کرد و همين پافشاري کناره گيري اش از اين سمت را موجب شد.درآن سال ها و بعد از آن هم با متانتي مثال زدني با هجمه هايي که به سينماي آن دوران مي شد ،برخورد کرد و تا آخرپاي تصميم هايش ايستاد، حتماً نامه مفصل و مستدل او را در پاسخ به صحبت هاي مجيد مجيدي درباره نتايج سينماي ايران بعد از دوم خرداد به ياد داريد.
سيف الله داد بعد از بازمانده فرصت فيلم سازي نيافت،اگرچه در تمامي اين سال ها در کنار سينماي ايران ماند و فيلم کوتاه و مستند ساخت و تدوين کرد و به قول خودش به اندازه تمام عمرش کتاب خواند تا ذهنش پرشود ازايده هايي تازه. درشماره گذشته مطلبي کوتاه داشتيم دررثاي دو نويسنده تواناي کشورمان ،اسماعيل فصيح و مهدي آذريزدي و برپيشاني مطلب نوشتيم ،«نويسندگاني که سينما ازخود دريغ کرد »رفتن بي هنگام سيف الله داد،ياد آورمان کرد ،دراين سالها سينما گران بسيارهم از سينماي ايران دريغ شدند .
منبع:نشريه سينماي پويا،شماره20
/ن