بيماري ماهيان آكواريومي
بيماري ماهيان آكواريومي
بيماري ماهيان آكواريومي
نويسنده: مجيد شكاري
فاكتورهاي موثر در بيماري:
علائم ظاهري بيماري درماهيان قزل آلاي پرورشي:
- تجمع گله های ماهی در محل ورودی ، خروجی و کنارهای استخر
- کاهش اشتها و میل ماهیان به غذا
- حرکات غیر طبیعی شنا به صورت چرخشی ، یکطرفه و غیره
- پوسیدگی باله های پشتی و دمی در بیش از 20 در صد گله ماهی
- تیره شدن باله های پشتی و دمی در 20 درصد گله ماهی
- وجود زخم های غیر عادی و قارچ زدگی در سطح بدن
- تیره یا بی رنگ شدن ماهیان
- ریزش پولک در بیش از 20 درصد گله ماهی
- خونریزی گسترده زیر پوستی در ناحیه شکم و پهلو
- بیرون زدگی و بروز حباب گازی در ناحیه چشم
: لذا ضروری است
رفتار شناگری ماهیان را بصورت روزانه مورد توجه قرار دهید. در صورت بروز علایم فوق سریعا با کارشناسان شیلات تماس حاصل نمایید.
اجرای عملیات درمانی و شیمی درمانی در این استخرها باید تحت نظر کارشناسان شیلات انجام پذیرد.
نشانه هاي عمومي بيماريهاي ماهيان آكواريومي عفونتهاي باكتريايي:
كم تحركي ، رنگ پريدگي ، تخریب باله ها ، پف كردگي بدن ، تيرگي چشمها ، گوشه گیری ، ظهور رگه های قرمز در طول بدن ، قرمزی یا التهاب پوست ، باله ها یا اندامهای داخلی ، اشکال در تنفس.
عفونتهای قارچی:
شنای نامنظم و سرگردان ، حرکات تند ، خاراندن بدن ، تظاهرات ریشدار پنبه مانند بر روی پوست یا چشم یا دهان.
بیماریهای انگلی:
نحوه ي شناسايي ماهي بيمار به طور کلی رفتار و وضع ظاهری ماهی بیمار از ماهی ها سلم متمایز است
بنابراین به آسانی می توان در یک آکواریوم بین تعدادی ماهی می توان ماهی بیمار را تشخیص داد.
عوامل ظاهری که در شناسائی ماهی بیمار موثر است عبارتند از:
1- بیحال شدن ماهی
2- فرار نکردن در اثر تحریک یا ترساندن
3- شنای غیر طبیعی
4- جدا شدن از سایر ماهی ها و کناره گیری کردن از آنها
5- ماندن در سطح آب
6- باز نگهداشتن دهان
7- مالیدن بدن به دیواره ها و کف آکواریوم
8- پریدن از آب
9- سریع شدن تنفس و افزایش تعداد آن در دقیقه
10- کمرنگ شدن سطح بدن
11- خونریزی جلدی
12- سخت شدن یا پاره شدن باله ها
13- تا خوردن باله
14- ظاهر شدن لکه های سفید یا قرمز بر روی بدن
15- پیدا شدن لکه های ابر مانند بر روی بدن
16- غیر طبیعی بودن تغذیه
هر ماهی می تواند یک یا چند مورد از موارد بالا را بروز دهد و اگر برای شناسایی یا کنترل ماهی بیمار کاری انجام ندین هم سایر ماهی ها بیمار میشوند هم اینکه بیماری قابل کنترل نخواهد بود.
تشخیص بیماری از علائم ظاهری ماهیان آکواریومی
عفونتهاي باكتريايي:
عفونتهای قارچی: (غالبا به عنوان عامل ثانویه در بیماریهای دیگر بروز میکند)
شنای نامنظم و سرگردان ، حرکات تند ، خاراندن بدن ، تظاهرات ریشدار پنبه مانند بر روی پوست یا چشم یا دهان.
بیماریهای انگلی:
نشانه هاي هاي كلينيكي( قابل مشاهده) :
(VNN )علائم كلينيكي و يافته هاي كالبد گشايي:
انواع بيماري هاي ماهي: بیماری نکروز عصبی
درروند معمول بیماری ، با شروع اولين علائم بالینی ، مرگ و مير قابل توجهي در ماهيان رخ مي دهد . با وجود آنكه بيماري در ماهيان جوان در برخي گونه ها بندرت اتفاق مي افتد ولي مرگ و مير در ساير گونه ها اغلب در سنين پايين و ماهيان جوان رخ مي دهد كه معمولاً به حد 100 % نمي رسد . اين موضوع بيانگر وابسته به سن بودن و حساسيت ماهیان جوان به بيماري است . مرگ و مير قابل توجهي از ماهيان گونه Sea bass اروپايي و هامور ( grouper ) در سنین بازاري گزارش شده است ولي در اين گونه ها نيز مرگ و مير بيشتر در ماهيان جوان مشاهده شده است . انتقال عمودي عامل مسببه بيماري در گونه P.dentex به اثبات رسيده است و اين حقيقت با رخداد زودرس چهره باليني بيماري در ماهيان جوان مشخص شده است .اين نتایج منجر به كنترل بيماري در بچه ماهيان جنس Striped Jack به نحو موفقيت آميزی شده است كه اين عمل به كمك آزمون تشخیصی RT – PCR و به منظور تشخيص مولدين حامل ويروس و نیز ضد عفوني تخمهاي بارور به وسيله گاز ازن صورت گرفته است.
همچنين بر خلاف انتظار ، آلودگي مايعات تخمداني نيز در گونه D. Labrax اين در حالي است كه بطور معمول بيماري دراین گونه معمولاً سي روز پس از بارور نمودن تخمها مشاهده مي شود .
درخصوص راه انتقال و معرفي ويروس به محيط به غير از انتقال از طريق سلول هاي جنسي و همزيستي ماهيان با هم تاكنون راه ديگري به اثبات نرسيده است ولي احتمالاتي همچون آبهاي جاری ، ماهيان جواني كه در يك مكان نگهداري مي شوند ، ظروف حمل ماهيان و كشتي ها نيزدر انتقال بیماری مطرح مي باشند . اين موضوع به اثبات رسیده است كه اينگونه ويروس هاي كوچك نسبت به شرايط محيطي كاملاً مقاوم بوده لذا می توانند به سهولت توسط فعاليت هاي تجاري در جهان منتشر گردند.
نكرو پسي ( يافته هاي كالبد گشائي)
تشخيص و درمان
پيشگيري :
انواع استرپتوكوكوس هاي بيماريزادر ماهيان : بسياري از انواع استرپتوكوكوس ها ميتوانند سبب بيماري درماهيان گردند وبيشتر آنها هنوز شناسائي ومشخص نشده است . تعيين وشناسائي همگي آنها كه باعث بيماري در پستانداران وماهيان ميگردند نيز غالبا" قابل اجرا نمي باشد.بعضي از انواع استرپها كه براي ماهيان پاتوژن هستند درمحيط نيز يافت شده وميتواند علت اندميك شدن بيماري درمزرعه گردد. اطلاعات جامع وكامل براي تعيين گونه هائي كه براي ماهي بيماريزا هستند ، در دسترس نمي باشد.بعنوان مثال انواعي كه درماهيان ايجاد بيماري ميكنند شامل استرپتوكوكوس ديفيسيليس S.difficilis كه درماهيان اسرائيل و استرپتوكوكوس پارابريس از ماهيان توربوت درشمال اسپانيا واسترپتوكوكوس ميلري S.milleri از كليه ماهيان Koi كه داراي زخمهاي سطحي بودند جدا شده است.استرپتوكوكوس اينياي S. iniaeيكي ديگر از گونه هائي است كه از ماهيان وپستانداران جداشده وبحث آن در مبحث بعدي خواهد شد. ساير باكتريهاي گرم مثبت كه داراي ارتباط با استرپتوكوكوس بوده وبيماريهاي مشابه ايجاد مي نمايند شامل لاكتوكوكوس گارويه كه از مار ماهي مهاجر وگيش دم زرد درژاپن ، لاكتوكوكوس پيسيوم و واگوكوكوس سالمونيناروم از ماهيان قزل آلاي رنگين كمان جداشده است.
بيماري درانسان : بيماري زائي استرپتوكوكوس اينياي S.iniae در ماهي و پستانداران وانسان مشخص شده است . اولين بار اين باكتري در سال 1970 در رودخانه آمازون از دلفين جدا گرديده ودر سال 1994 بعنوان عامل بيماري در هيبريد تيلاپيا بوده ، هرچند كه بعدا" مشخص گرديد كه با S.shiloi كه بار اول در سال 1984 از تيلاپيا و در اسرائيل ايزوله شده ، يكي بوده است . اولين گزارش بيماريزاي اين باكتري در انسان در سال 1991 و در تگزاس بوده و در سال 1994 دومين مورد بيماري در اتاواي كانادا اتفاق افتاد و ضمنا" منشاٌ عفونت براي هيچكدام مشخص نگرديد.در سال 1995 گروهي از پزشكان كانادائي ، بيماري را در 4 نفر از پرورش دهندگان مسن پيگيري نموده و اين اشخاص داراي بيماريهاي مزمن شامل ديابت و رمانيسم قلبي بودند. آنها مي دانستند كه اگردستانشان زخم باشد بعد از صيد و فرآوري بويژه تيلاپيا قطعا" بيمار ميشوند . در تعداد 8 نفر از 11 نفر بيمار عارضه سلوليت ( عفونت دربافت هاي همبند) در دست و تب مشاهده شد . يكي از بيماران كه داراي بيماري قلبي كليوي ، ديابت و آرتريت بود ، عفونت شديد در بدنش گسترده شد . كليه بيماران با آنتي بيوتيك درمان گرديده و بهبودي كامل حاصل نمودند. جالب توجه است كه بدانيم افراد مسن با ميانگين سن 69 سال در حين دستكاري با تيلاپيا مبتلا به بيماري ميگردند. همچنين اشخاص ضعيف و يا افراد با سيستم ايمني تضعيف شده نيز به بيماري حساس ميباشند اغلب انسانهاي بيمار شده داري زخم در دست ها و يا بريدگي بوده اند. كارشناسان بهداشت ماهي كه در چندين ايالت كار مي كردند ، مشكلا ت منتج به بيماري در كارگراني كه با تيلاپيا كار ميكردند مشاهده و گزارش ننموده اند. اشخاصي كه داراي سيستم ايمني ضعيف شده هستند اختصاصا" اگراز بريدگي ويا زخم در دستها رنج مي برند نسبت به بيماري بسيار حساسند و مي بايد احتياطات ويژه اي را درحين كار با ماهيان بكار ببرند مانند پوشيدن دستكش و استفاده از صابونهاي آنتي باكتريال همچنين براي كارگراني كه سيستم ايمني بدنشان تضعيف شده بسيار مهم است كه اطلاعات بهداشتي كافي كسب نمايند چرا كه استرپتوكوكوس برايشان بيماريزا است و بطور طبيعي اشخاص سالم احتمال بسيار كمي دارد كه بيماري را از ماهيان آلوده كسب نمايند. عفونت استرپتوكوكي چيست؟
هفت سال قبل درست زماني كه وينستن و همكارانش در خانه مشغول بررسي عامل انتقال باكتري استرپتوكوك آبزيان به تعدادي از كارگران مزارع پرورش ماهي بودند، غياثي ، كارشناس موسسه تحقيقات شيلات ايران اين باكتري را براي نخستين بار از قزلآلاي رنگينكمان در مازندران جدا كرد.
به گزارش دفتر بهداشت و بيماريهاي آبزيان در موسسه تحقيقات شيلات ايران جنس استرپتوكوكوس از جمله باكتريهاي كوكسي گرم مثبت است كه در تعدادي از موجودات قادر است بيماريهاي جدي ايجاد كند.
بيماري استرپتوكوكوزيس در ماهيان به عنوان يك بيماري رايج مطرح نيست اگر چه در موارد ابتلا ميتواند تلفات قابل ملاحظهاي را به همراه داشته باشد. برخي از استرپتوكوكهاي دريايي در شرايط خاص ميتوانند در انسان بيماريزا باشند. البته اينگونهها معمولا قادر به ايجاد بيماري در افراد سالم نيستند.
علاوه بر جنس استرپتوكوك ،گروههاي ديگري از باكتريهاي مرتبط با اين دسته وجود دارد كه ميتوانند عوارض و بيماريهاي مشابهي را ايجاد كنند از جمله: لاكتوكوكوسها (Lactococcus)، انتروكوكوسها (Entrococcus) و واگوكوکوسها .(Vagococcus)معمولا تمامي بيماريهاي ايجاد شده توسط باكتريهاي مذكور به عنوان بيماري استرپتوكوكوزيس تلقي ميشوند. بيماري استرپتوكوكوزيس نخستين بار در سال 1957 از قزلآلاهاي پرورشي در ژاپن گزارش شد (Hoshina et al1958) به دنبال آن گونههاي ديگري از ماهيان از جمله آزاد ماهيان ، كفال ، تيلاپيا ، قزلآلاي دريايي ، ماهيان خاوياري ، باس مخطط ، مارماهي و تعدادي از ماهيان زينتي نسبت به بيماري حساس تشخيص داده شدند.
بيماري در بيش از 24 گونه از ماهيان آب شيرين و دريايي و همچنين ماهيان پرورشي و وحشي گزارش شده است. مطالعات اخير نشان ميدهد كه اغلب گونههاي استرپتوكوك كه ميتوانند ماهي را آلوده كنند قابل سرايت به انسان هم هستند، ولي گونه غالب بيماريزاي مشترك بين انسان و آبزيان ، گونه اينايي است . عفونتهاي استرپتوكوكي در ماهيها اغلب با تعدادي از انواع استرسهاي زيستمحيطي همراه است. اين بيماري در صورت مناسب نبودن شرايط محيطي در سيستمهاي مداربسته هم امكان وقوع خواهد داشت.
قياسي و همكاران در سال 1379 طي گشتهاي تحقيقاتي در استان مازندران اين باكتري را از تعدادي از ماهيان مولد جداسازي و گزارش كردند.
پس از آن اخلاقي وهمكاران در سال 1380 روي وقوع استرپتوكوكوزيس در مزارع پرورشي ماهيان قزلآلا در استان فارس تحقيق كردند و حساسيت گونههاي جدا شده نسبت به آنتيبيوتيك آنتروفلاكاسين در مقايسه با گونههاي اينيايي و لاكتوكوكوس را مورد مطالعه قرار دارند.
اين گروه در سال 1996 روي ايمنسازي ماهي ضد استرپتوكوكوزيس مطالعاتي را انجام داده است. در سال 2005 نيز سلطاني و همكاران روي مشخصات بيوفيزيكي و بيماريزايي عامل بيماري استرپتوكوكوزيس در ماهي قزلآلا شروع به مطالعه كردند.
عفونتهاي استرپتوكوكوسي ميتواند منجر به تلفات بالايي (كمتر از 50 درصد) طي مدت سه تا هفت روز شود. معمولا در بسياري از موارد مزمن شيوع بيماري در طبيعت،تلفات طي چندهفته اتفاق افتاده و شامل تعداد تلفات كمي از ماهيان، طي يك روز ميشود.
براساس گزارشهاي ارائه شده حركات شناي غيرعادي در ماهيان مبتلا به چشم ميخورد بنابراين در مواردي كه شرايط محيطي فراهم باشد با مشاهده حركات نامتعادل شنا ميتوان به استرپتوكوكوزيس مشكوك بود.
البته اين علائم در تمامي ماهيان مبتلا ديده نميشود. از اين رو توجه به نكات ذيل به عنوان كليد اقدامات پيشگيري از وقوع بيماري حائزاهميت است.
الف) حفظ كيفيت مناسب آب كارگاه
ب) استفاده از موادغذايي سالم و كنترل شده
ج) پاكيزه نگهداشتن محيط و رعايت بهداشت كارگاه و پرسنل
د) در قرنطينه نگهداشتن ماهيان جديدالورود به كارگاه
ه) شناسايي گونههاي حساس، اقدام سريع به شناسايي و تشخيص و درمان در صورت بروز بيماري
اغلب عوامل بيماريهاي عفوني در ماهيان را ميكروارگانيسمهاي فرصتطلب تشكيل ميدهند. اين بدان معني است كه حضور عوامل پاتوژن در محيطزيست ماهي جهت وقوع بيماري كفايت نميكند.
لذا عوامل ديگري بايستي وجود داشته باشد كه زمينه بيماريزايي عامل پاتوژن و غلبه آن بر سيستم ايمني ماهي را فراهم سازد. به طور كلي اين عوامل مستعدكننده را تحت عنوان «استرس» ميشناسيم. تعدادي از عوامل استرسزا كه در وقوع بيماري استرپتوكوكوزيس موثر هستند، عبارتند از:
الف) بالا رفتن درجه حرارت آب (به خصوص در فصل تابستان)
ب) بالا بودن تراكم ماهيان پرورشي
ج) دستكاري و برداشت محصول از استخر
د) پايين بودن كيفيت آب (بالا بودن آمونياك يا نيتريت و......)
ه) رويش شديد گياهي در منابع تامين آب
با توجه به دستهبندي فوق به نظر نميرسد كه باكتري استرپتوكوكوس يك پاتوژن فرصتطلب واقعي باشد و در پارهاي از موارد مشاهده شده كه ميتواند به عنوان يك باكتري مهاجم عمل كند.
طي يك مطالعه (Ferguson et al.1994) تعدادي از ماهيان Minnow,Zebra با غلظت بالايي از باكتري مواجه داده شدند. در اين مطالعه تلفاتي حدود صددرصد طي دو تا چهار روز در ماهيان تحت آزمايش مشاهده شد.
لذا توجه به تشخيص سريع بيماري و مديريت آن در جهت جلوگيري از بروز خسارات حائزاهميت است. متاسفانه عدم توجه به انتخاب محل مناسب در گذشته زمينه بروز چنين مواردي را فراهم ساخته است. بالا بودن درجه حرارت آب خود زمينه بروز استرس دائمي و شيوع بيماريهايي از قبيل استرپتوكوكوزيس است.
در خصوص رويشهاي گياهي هم به همين صورت. با توجه به اينكه اين عوامل بستر مناسب براي كلونيزاسيون و تكثير باكتري هستند نقش مهمي در حفظ عامل بيماريزا داشته و مداخلات پيشگيرانهاي از قبيل واكسيناسيون را نيز با توجه به استمرار حضور عامل در محيط تضعيف ميكند.
رواج نادرست تهيه غذاهاي ساختگي در مزارع نيز از عوامل تاثيرگذار در بروز اين بيماري است به طوري كه استفاده از شگ ماهيان جنوب يا ساير عناصر غذايي كه ميتوانند داراي بار آلودگي مختلفي باشند در شيوع و گسترش بيماري ميتواند موثر باشند.
به اين علائم توجه كنيد!
البته در برخي از موارد ابتلا اين امكان وجود دارد كه ماهيها تا زمان مرگ هيچگونه علائم كلينيكي نشان ندهند. از ميان علائم فوقالذكر ، خونريزي ، بيرون زدن چشمها ، شناي نامنظم و مرگومير سريع از علائم شاخص بيماري محسوب ميشود.
منبع:پايگاه شيلات استان خوزستان
/ن
تازه های مقالات
ارسال نظر
در ارسال نظر شما خطایی رخ داده است
کاربر گرامی، ضمن تشکر از شما نظر شما با موفقیت ثبت گردید. و پس از تائید در فهرست نظرات نمایش داده می شود
نام :
ایمیل :
نظرات کاربران
{{Fullname}} {{Creationdate}}
{{Body}}