اهميت تربيت در رشد انسان
اهميت تربيت در رشد انسان
اهميت تربيت در رشد انسان
متن برنامه ی درس هایی از قرآن کریم حجت الاسلام قرائتی به همراه پاسخ سوالات مسابقه
بسم الله الرحمن الرحيم / الهي انطقني بالهدي و الهمني التقوي
رمضان 89 بحث تربيت. همهي ما به اين مسئله نياز داريم. در بچگي ، در بزرگي ، همه نياز داريم. نه همهي انسانها ، كل هستي نياز به تربيت دارد. بگذاريد قرآن بخوانم. اعوذ بالله من الشيطان الرجيم. «رَبُّ كُلِّ شَيْءٍ» (انعام/164) نه «قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ» (ناس/1) «ناس» يعني چه؟ مردم مربي ميخواهند. «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمين» (فاتحه/2) عالمين، تمام جهانيان. «رَبُّ السَّماواتِ» (ص/66) «بِرَبِّ الْمَشارِقِ وَ الْمَغارِب» (معارج/40) «رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ» (الرحمن/17) يعني كل هستي در حال رشد است.
1- ارزش هر موجودي، به تربيت آن است
بحث اول اينكه تربيت چيست؟ بعد اهداف تربيت، بعد مباني تربيت، بعد ابعاد تربيت، بعد شيوههاي تربيت، بعد موانع تربيت. تا آخر ماه رمضان 89 اين خط را دنبال ميكنيم. شايد هم بعد به صورت يك سيدي در اختيار افرادي قرار بگيرد. سعي هم ميكنيم همهي حرفها، يعني انشاءالله نيّت من اين است كه طوري بحث كنيم كه هر يك دقيقه يك نكته در آن باشد. يعني دو دقيقه انشاءالله تلف نشود.
2- ميوهي علم ، عبوديّت و بندگي خدا
به ثمر رساندن. «ثمرة العلم العبوديه» تربيت يعني در خط قرار گرفتن. در خط قرار گرفتن. تربيت يعني مهار غرايز. عصباني شد. خودش را نگه دارد. خوشش آمد. خود را نگه دار. پولدار شد، بد مستي نكند. فقر به او فشار آورد، نبرد. خودش را نگه دارد.
تربيت يعني نظارت بر خود. نظارت بر خود. شما ساختمان كه ميسازيد، دائم سر ميزنيد كه اين بنّا چه كرد؟ كارگر چه كرد؟ نميخواهي خودت نظر كني؟ امروز چه كرديم؟ در اين هفته چه كرديم؟
هدف بعثت: تربيت هدف بعثت انبياست، «بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ مَكَارِمَ الْأَخْلَاقِ» (بحارالانوار،ج67،ص372) اصلاً تربيت هدف آفرينش است. بالاتر از بعثت، هدف هستي! چون قرآن ميگويد: «خَلَقَ لَكُم» (بقره/29)، «سَخَّرَ لَكُم» (ابراهيم/32) «مَتاعاً لَكُمْ» (مائده/96) «لَكُم، لَكُم» يعني ابر و باد به خاطر تو. به خاطر تو آسمان، به خاطر تو خورشيد، «سَخَّرَ لَكُمُ الشَّمْسَ وَ الْقَمَر» (ابراهيم/33) شمس و قمر كه ميدانيد چيست؟ «سَخَّرَ لَكُمُ الشَّمْسَ» يعني، «سَخَّرَ لَكُمُ القَمَر»، «سَخَّرَ لَكُمُ الْأَنْهارَ» (ابراهيم/32) رودخانهها، دائم ميگويد: ابر و باد و مه و خورشيد براي تو است. اين براي چه؟ همه براي تو. مال انسان. هستي براي انسان! انسان براي چه؟ ميگويد: انسان را آفريدم تا رنگ الهي پيدا كند. «صِبْغَةَ اللَّه» (بقره/138) «وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلاَّ لِيَعْبُدُونِ» (ذاريات/56) انسان را آفريدم تا رنگ الهي پيدا كند. عبادت يعني رنگ خدايي. يعني قصد قربت. هستي براي بشر، بشر براي چه؟ خدايي شود. هستي يعني خدايي شدن.
3- تربيت ، يعني خدايي شدن
تربيت در بيرون از مكتب معناي ديگر دارد. يعني آسايش، نظم، مراعات بهداشت، حفظ مقررات، تربيت در دنياي ديگر را قبول داريم. ما يك چيز اضافه داريم. هنر ما هميشه اين است كه يك چيز اضافه داريم. رييس جمهور را كه همهي دنيا دارند. هنر ما اين است كه يك مجتهد عادل بالاي سر ما است، به نام ولايت فقيه! اين ارزش است. همهي كرهي زمين تقليد ميكنند. يعني از معمار، از مهندس تقليد ميكند. از دكتر تقليد ميكند. ميگويد: اين قرص را چهار ساعت، اين كپسول را 6 ساعت، اين شربت را 24 ساعت. ميگويد چشم! تقليد يعني از كارشناس بپرس، عمل كن. كل كرهي زمين از كارشناس پيروي ميكنند. اما هنر ما اين است كه ميگوييم: آن كارشناس بايد 1- مجتهد باشد. 2- اعلم باشد. يعني باسوادترين باشد. 3- عادل باشد. 4- هوس هم نداشته باشد. ما هر كارشناسي را قبول نداريم. يعني ما بر دنيا امتياز داريم. ما از همهي عاقلهاي كرهي زمين عاقلتر هستيم. چون عاقلها به كارشناس رجوع ميكنند. ما هم به كارشناس رجوع ميكنيم. منتها ما يك دقت اضافه هم داريم. همهي مسلمانها پشت سر هم نماز ميخوانند، اما شيعه ميگويد: بايد پيشنماز عادل باشد. اگر يك خلاف از او ببينيد حق نداريد پشت سرش نماز بخوانيد. يعني ما جماعت را قبول داريم، منتها مي گوييم: بايد عادل باشد. يك چيز اضافه!
خوب، امروز دنيا بمباران اطلاعات است. اما يك آدم هم هست، مثلاً در همهي جيبها تلفن همراه و موبايل هست، اما اين براي او اس ام اس مي فرستد. او براي اينجك ميفرستد. او براي او طنز ميفرستد. او براي او عكس ميفرستد. او براي او، چه ميگويند؟ بلوتوث رد و بدل ميكنند. يعني با جك با مسخره، اصلاً تلفن به هم ميكنند، فحش ميدهند. دروغ به هم ميگويند. اين آدم بهتر نشده است. ابزار ارتباطش زياد شده است. اما يك سؤال ميكنم شما جواب بدهيد. تعصّب هم نداشته باشيد. لازم نيست تعصّب داشته باشيد. تعصّب را كنار بگذاريد. آيا تلفن موبايل زياد شده است، دروغ هم كم شده است؟ غيبت كم شده؟ مسخره زياد نشده است؟ پس اين تكنولوژي پيشرفت كرده است ولي آدم تربيت نشده است. شما اگر در يك اتاق بنشيني پانصد تا، دو هزار تا كامپيوتر دورت باشد، آدم نميشوي. ولي اگر ده دقيقه نزد يك مرد خدا بنشيني، تربيت ميشوي. يعني تماس و اين نفس مرد خدا، آدم را تربيت ميكند. ولي دو هزار تا كامپيوتر آدم را درست نميكند. ميليونها موبايل است. ميليونها هم دروغ و فحش و غيبت است. نميگويم موبايل نباشد. ميخواهم بگويم: دنيا، تكنولوژي، انسان را پيشبرد صنعتي كرد، ولي آدم، آدم نشد!
يك چيزي ميخواهم بگويم وحشت نكنيد. هيچكس تا به حال نتوانسته اين را ثابت كند كه بگوييم: هر كشوري، تحصيلاتش، تحصيل كردههايش بيشتر هستند، آمار جنايتش كمتر است. هيچكس نتوانسته اين را بگويد. بگويد: هر كشوري تحصيل كردگانش بيشتر هستند، آمار فسادش كمتر است. اين پيداست كه علم از تربيت جداست. ممكن است، باسواد باشد. تحصيل كردهي بيادب! تحصيل كرده حرفهاي بدي ميزند. تحصيل كرده نميتواند خودش را نگه دارد. غذايش را داغ نكني، شيشه را ميشكند. انگار مادرش كلفتش است. انگار پدرش نوكرش است. حاضر نيست با پدرش راه برود. ميگويد: آخر من تحصيل كرده هستم. اين پدرم آدم عوامي است. من نزد رفيقهايم عارم ميشود. اِ... عارت ميشود! نان مفت به تو داد خوردي، باسواد شدي. حالا عارت ميشوي با او راه بروي؟ تحصيل كرده هست، اما نسبت به پدر و مادرش متكبّر است. ميگويد: تو كنار من راه نرو. اصلاً وقتي مهمان ميآيد، پدر و مادر را يك خانهي ديگر ميفرستد. ميگويد: خانهي خاله برو. اصلاً مادرش را سوار ميكند، خانهي خواهرش ميبرد. ميگويد: من يك مشت مهمان سوپردولوكس دارم. اين مادر من عوام است. اين را امشب نگه دار، مهمانهاي من بيايند. اين چه تحصيلي است كه آدم... چه كسي بعد از خدا به اندازهي پدر و مادر به آدم احترام ميكند؟ خدا را كنار ميگذارد. حالا روبروي مهمانها، حالا باشد نماز را بعد ميخوانيم. حالا آخر اينجا، حالا بگذار. يعني ما مشكل داريم.
4- تربيت ، يعني خروج از ظلمات
بعد از اينكه معناي تربيت را شنيديد، اهميتش را بگويم. يك صلوات ختم كنيد.
در قرآن بيشترين كلمه دربارهي خدا «الله» است. «الله» را ميگويند: اسمي است كه همهي كمالات در آن است. مثل كلمه مايع، مايع كه گفتيد، همهي مايعات در آن است. يعني شير هم جزء مايعات است. آب هم جزء مايعات است. نميدانم شربت هم جزء مايعات است. يعني همه ديگر، جزء مايعات ميشود. گلاب هم جزء مايعات است. عرق كاسني، عرق بيدمشك، وقتي مايعات گفتيم، همه ميشود. چطور كلمهي مايع شامل همه ميشود؟بلا تشبيه، بلاتشبيه، كلمهي «الله» هم شامل همه ميشود، وقتي گفتي: «الله» رحمان هم هست. رحيم هم هست. صمد هم هست. حي و قيوم و خالق و باري و همهي كمالات هست.
5- خداوند ، ربّ العالمين است
اگر حق را كنار بگذاريم. حق دنبال هوس برود، يعني ديگر حق نباشد. ببيند هوسها چه ميگويد. خوشم ميآيد. اين را دوست دارم. اين را خوشم ميآيد. نميخواهم درس بخوانم. ميخواهم درس بخوانم. اين غذا خيلي هم خوب است، ميخواهم بخورم. ميخواهم او را بزنم. ميخواهم خراب كنم. من ميخواهم مثل صدام سردار قادسيه شوم. ميخواهم قهرمان عرب شوم. خوب حالا به چه قيمت؟ عراق را خراب كند. ايران را خراب كند. كويت را خراب كند. چرا؟ چون سردار است. يك مملكت را آتش بزند. چه خبر است؟ من ميخواهم رييس شوم. آبروي همه را بريزد، بگويد: من ميخواهم به فلان پست برسم. اگر حق پيرو هوس باشد، «لَفَسَدَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْض» اگر تربيت نباشد، كل هستي فاسد ميشود...
خود شما هم همينطور هستي. شما اگر يك سفرهاي بچيني، زحمت بكشي، سوپها، غذاها، مرباها، نميدانم سبزيها، لبنيّات، نان، يك سفرهي مجلل، اما دو آدم بيتربيت در اين مهماني باشد، آن دو آدم بيتربيت مهماني شما را به هم ميزند. ميرود از بالاي پشت بام برق را خاموش مي كند، همه به هم ميريزد. در تاريكي همه چيز را ميشكنند، غذا ميريزد. صاحبخانه خجالت ميكشد. يعني يك آدم بيتربيت كه برق را خاموش كند كافي است كه كل مهماني شما را به هم بزند. اصلاً يك آدم بيتربيت در جلسهي من بيايد، راست من بنشيند، چنين كند. اصلاً من ديگر نميتوانم حرف بزنم. بابا من دارم براي ميليونها حرف ميزنم. يك آدم بيتربيت ميآيد همه را بر هم ميزند. مسئلهي تربيت خيلي مسئلهي مهمي است. دنيا به علم توجه دارد. به تربيت توجه ندارد.
به چه دليل آمريكا در افغانستان ميآيد؟ به چه دليل آمريكا در عراق آمده است؟ به چه دليل آنجا را بمباران ميكنند؟ به چه دليل حق و ناحق ميكنند؟ بيتربيتيها، بيتربيتيهاي فردي نيست. حكومتها بيتربيت هستند. رييس جمهورها بيتربيت هستند. بنابراين مسئلهي تربيت مسئلهي مهمي است. يك الّا بگويم براي اينكه بالاخره در شرق، در غرب، در هر صنفي يك آدم با تربيت، چند تا آدم باتربيت پيدا ميشود. ولي الآن مشكل كرهي زمين مشكل انرژي هستهاي نيست. مثلاً ميگويد: چرا ايران انرژي هستهاي داشته باشد؟ اسرائيل داشته باشد، ايران نداشته باشد. خوب اين عدالت است كه او داشته باشد و ما نداشته باشيم؟ نه، من از ايران بدم ميآيد، ميخواهم ايران... ميگوييم: خوب ايرانيها خودشان، ميگويد: نميخواهم، خودشان هم بفهمند. ميگوييم: بابا خودش فهميد. ميگويد: نميخواهم بفهمد.
آنوقت حالا حضرت عباسي اين ماهوارهها، اينترنتها، اين سيديها، اين تبليغات، اين تلويزيونهاي غربي، اينها در راه تربيت ما است، يا در راه بيتربيتي ما است؟ يعني بچههاي ما را غيرتمند ميكنند يا معتاد؟ عياش ميكنند يا فعّال؟ فعال ميكنند يا منفعل؟ يعني كسي نيست اين را بفهمد. چون اگر نسل بيتربيت باشد، نه كار به خدا دارد. نه كار به پدر دارد. نه كار به استاد دارد. دانشجو از كنار استاد رد ميشود، سلام نميكند. ميگوييم: ايشان استاد شما نبود؟ ميگويد: چرا. اين ترم با او درس ندارم! اِ... چون اين ترم با او درس ندارد، سلامش نميكند. آخر اين شد تربيت. ما الآن هيچ مشكلي نداريم. مشكل نفت و دلار و اينها همه فرعي است. مشكل اصلي مشكل اين است كه علم و تكنولوژي و سواد و ماهواره و اينترنت پيشرفته است. هرچه اينها پيش ميرود، تربيت خوب پيش نرفته است. مشكل ما همين است.
6- نقش مشكلات و سختيها در تربيت انسان
بعضي بلاها ترمزي است. خيلي عياش است. سرمست، يك نوار گرفته، در ماشينش گذاشته است. اوه... تا چهل متري صدايش ميرود. به يك نوار بند است. يك موتور خريده است، چرخش را بالا ميكند. حالا دو تا مو دارد، اين مو را در صورتش ميريزد. يعني مشكل دارد. يا موهاي سرش را، يا موهاي روي گيسش را، يا ريشش را، اينقدر ريش ميخواهي چه كني؟ دستش به يك چيزي ميرسد، بد مستي ميكند. اينها يك بلا كه پيش ميآيد، جا ميخورد. ميگويد: اِ... پس بعضي بلاها آدم را وادار ميكند كه انسان خلافهايش را كنار بگذارد. بعضي بلاها وادار ميكند كه آدم كارهاي خوب را انجام بدهد. آن مشكلاتي كه پيش ميآيد، آدم تصميم ميگيرد كار خوب انجام دهد، گازي است. آن سختيهايي كه باعث ميشود انسان دست از فساد بردارد، ترمزي است.
بعضي بلاها كارواشي است. ميدهند ماشينها را شيلنگ ميگيرند. يك سري سختيها به آدم شيلنگ ميگيرد. ادم را اصلاح ميكند. اصلاح ميكند. مثل كارواش!
بعضي جاها آدم ميفهمد كه اين كار غلط است، بلا پيش ميآيد ميفهمد كه مثلاً اين كار... بمباران كه ميشوند، مثلاً ميگويند: سنگر بسازيد. زلزله كه پيش ميآيد، ميگويد: خانههاي ضد زلزله بسازيد. يعني يك سري بلاها باعث ميشود كه انسان در ساخت ماشين و ساخت خانه، تجديد نظر كند.
بعضي بلاها هم اسقاطي است. مثل قوم لوط كه زير و رو شد. بلا كه آمد رفتند كه رفتند كه رفتند. فرعون غرق شد كه رفت كه رفت. قارون در گل فرو رفت كه رفت كه رفت. بلاها نقش تربيتي دارد. همين روزهي ماه رمضان نقش تربيتي دارد. گرسنگي را بچش. بداني گرسنههاي مملكت چه مشكلي دارند. تشنگي را بچش. همهي كارها نشان دارد. روزه تنها عبادتي است كه پيدا نيست. آدم نماز ميخواند، پيدا است. حج ميرود، پيدا است. خمس ميدهد، بالاخره يكي پول ميگيرد، پيداست. جبهه ميرود، پيداست. تنها عبادتي كه پيدا نيست، روزه است. پيدا نيست. ميخواهد يك عبادتي انجام دهد كه پيدا نباشد. قرآن كتاب تربيت است. من راجع به قرآن صحبت خواهم كرد. در ابزار تربيت.
7- آفات و آسيبهاي دوري از تربيت
اصلاً كاري به حلال و حرام هم نداريم. گيرم نگاه حلال، گيرم بيحجابي حلال! حلال هم باشد، ببينم آيا اين چشمچرانيها و اين ولنگ و واريها، اينها ضربهي علمي به دانشجو ميزند يا نه؟ اگر كسي عقلش را دوست دارد بايد خودش را نگه دارد. مسئولين هم يك برنامهريزي بكنند. اگر انسان تربيت نشده باشد، چشم دارد، «لا يُبْصِرُونَ» (بقره/17) قلب دارد «كَالْحِجارَة» (بقره/74) اينها كه ميگويم، همه قرآن است. «كَالْحِجارَة» عربيهايش قرآن است. «لا يَعْقِلُون» عقل دارد، از عقلش استفاده نميكند. چشم دارد، حق را نميبيند. قلب دارد، قساوت دارد. شكمش «كَما تَأْكُلُ الْأَنْعامُ» (محمد/12) ميخورد! از كجاست و از چيست؟
علم دارد، قرآن ميگويد: علمي كه مفيد نباشد، مثل الاغي است كه كتاب بار كند. «كَمَثَلِ الْحِمارِ يَحْمِلُ أَسْفاراً» (جمعه/5) دانشمندي كه علمش او را به جايي نرساند، نه به مدرك، به انسانيت نرساندش، ميگويد: «كَمَثَلِ الْحِمارِ» مثل الاغ است. «يَحْمِلُ أَسْفاراً» كه كتاب بار كرده است. كار ميكند، اما طغيان، كارهايش همه تجاوز است. عمر دارد، اما «إِنَّ الْإِنْسانَ لَفي خُسْرٍ» (عصر/2) عمرش را هدر ميدهد. اميد دارد ولي اميدش اين است كه قارون شود. «يا لَيْتَ لَنا مِثْلَ ما» (قصص/79) كاش ما هم مثل قارون بوديم. كي شود چنين ماشيني، كي شود چنين خانهاي؟ كي شود، مثل من كه من مثل او اينقدر خدمت كنم. خوشا به حال او! نميگويد: چه وقت ميشود خدمت كنم؟ چه وقت ميشود سواد من بيشتر شود؟ ميگويد: چه وقت ميشود خانه و ماشينم به او برسد؟ دلخوشي است، به مدركش دلخوش دارد. اينهايي كه به مدركشان دلخوش دارند، ميگويد: فارغالتحصيل شدم، قرآن ميگويد: «ِفَرِحُوا بِما عِنْدَهُمْ مِنَ الْعِلْم» (غافر/83) آيهي قرآن است. «فَرِحُوا» شاد هستند «ِبما عِنْدَهُمْ» به يك مدرك دلش خوش است. ميگويد: فارغالتحصيل شدم.
خدا در قرآن به پيغمبر ميگويد: فارغالتحصيل نيستي. «وَ قُلْ رَبِّ زِدْني عِلْماً» (طه/114) تابستان است، مدرسه و دانشگاه تعطيل است. خود شما نميتواني مطالعه كني؟ انسان هيچوقت از تحصيل فارغ نيست. به خصوص مناطقي كه هوايش خنك است، مثل آذربايجان غربي، شرقي، اهواز، همدان، نميدانم سنندج، دماوند، خيلي از روستاها و شهرهايي كه هوايش خنك است، اينها بايد تحصيل كردهها بيشتر مطالعه كنند. خوب اگر بنا باشد، تحصيل كردههاي قم و اراك يكطور باشد. خوب پس هواي خوب اراك شكرش چيست؟ به شكرانهي اينكه اينجا هوايش تابستان خنكتر از قم است، پس بايد تحصيل كردههايش مطالعه بيشتري بكنند. اگر بنا باشد، همدان و بندرعباس يكطور باشد. بوشهر و ملاير يكطور باشد. به هر حال به اين قانع نشويم. انسان منهاي تربيت اينگونه است. پرواز نكند براي بمباران. كنفرانس دارد براي توطئه. انگور ميكارد براي شراب. عقل دارد براي حيله. ثروت دارد براي عياشي. قدرت دارد براي ظلم. علم دارد براي خودنمايي. اين انسان منهاي تربيت است.
خدايا به ما توفيق آنگونه تربيتي كه ما را به تو نزديك كند، مرحمت بفرما.
« والسلام عليكم و رحمة الله و بركاته »
« پاسخ سؤالات مسابقه »
1) الله
2 ) ربّ *
1) تحصيل علم و دانش
2) خدمت به محرومان
3) بندگي خدا *
2) رشد اخلاق و تربيت *
3) رشد سرمايه و ثروت
1) فساد زمين و آسمانها *
3) هلاكت اهل ايمان
1) فطرت
2) تربيت *
لینک شرکت در مسابقه : www.gharaati.ir/quiz/index.php
منبع: پایگاه اطلاعات قرآنی و مذهبی
/ن
تازه های مقالات
ارسال نظر
در ارسال نظر شما خطایی رخ داده است
کاربر گرامی، ضمن تشکر از شما نظر شما با موفقیت ثبت گردید. و پس از تائید در فهرست نظرات نمایش داده می شود
نام :
ایمیل :
نظرات کاربران
{{Fullname}} {{Creationdate}}
{{Body}}