سجیل به معنای گِل پخته اشاره به آیه‌ ای از قرآن دارد که در آن خداوند پرندگانی را فرستاد که با نوک خود سنگ‌ هایی از جنس گِل پخته حمل می‌ کردند. این پرندگان با این سنگ‌ ها متجاوزانی را که قصد هجوم به شهر مکه را داشتند، دفع کردند و در نتیجه، حتی فیل‌ ها نیز زیر این سنگ‌ ها مدفون شده و جان باختند.
کلمه سجیل سه بار در قرآن ذکر شده است؛ یک بار در سوره فیل و ماجرای اصحاب فیل، و دو بار در داستان قوم لوط در سوره‌ های هود و حجر. مفسران این واژه را به معنای سنگ گل تعبیر کرده‌اند که خداوند با آن قوم لوط و اصحاب فیل را مورد عذاب قرار داده است.
موشک بالستیک سجیل، یکی از سریع‌ ترین موشک‌ های بالستیک ساخت ایران به شمار می‌ رود. این موشک کوتاه‌ برد توسط سازمان صنایع پدافندی ایران طراحی و توسعه یافته است.
موشک سجیل نخستین‌ بار در 22 آبان 1387 در قالب پروژه‌ ای به نام عاشورا توسط سردار محمد نجار، وزیر دفاع وقت، معرفی شد. نیروی هوافضای سپاه روز شنبه 25 دی ماه، در دومین مرحله از رزمایش پیامبر اعظم 15، اقدام به شلیک موشک‌ های بالستیک کوتاه‌ برد کرد. این موشک‌ ها توسط سامانه‌ های پیشرفته نیروی هوافضای سپاه به سوی موقعیت ناوهای فرضی دشمن هدایت شده و موفق به انهدام آن‌ ها شدند. اهداف مورد نظر در شمال اقیانوس هند و در فاصله 1800 کیلومتری از ایران قرار داشتند.
در همین راستا، شبکه فاکس نیوز اعلام کرد که موشک‌ های ایرانی در فاصله‌ ای حدود ۱۰۰ مایلی از شمال ناو هواپیمابر نیمیتز آمریکا، در منطقه شمالی اقیانوس هند اصابت کرده‌ اند.
سپس در آذرماه سال 1388، نسخه ارتقا یافته آن، یعنی موشک سجیل 2، با موفقیت آزمایش‌ های نظامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را پشت سر گذاشت.
طرح اولیه این موشک در تاریخ 21 مرداد 1365 توسط امیر سرتیپ دوم خلبان عطالله بازرگان و سرهنگ خلبان فریدون‌ علی مازندرانی به معاونت جهاد خودکفایی نیروی هوایی ارتش پیشنهاد شد و سرانجام در 15 فروردین 1367 مورد تأیید قرار گرفت.
موشک‌ های سجیل نسخه‌ پیشرفته‌ ای از موشک‌ های شهاب 3 هستند و همچنان یکی از عناصر اصلی زرادخانه نظامی ایران در برنامه‌ های دفاعی محسوب می‌ شوند.
 

بررسی موشک سجیل به صورت اجمالی

موشک سجیل 2 نسخه بهینه‌ شده موشک سجیل یک است که زمان پرتاب کوتاه‌ تری دارد و در نتیجه از سرعت عملیاتی بالاتری برخوردار است. علاوه بر این، کلاهک آن نیز بهبود یافته است.
موشک بالستیک سجیل، به گفته کارشناسان نظامی، یکی از گزینه‌ های اصلی ایران برای مقابله با هرگونه حمله احتمالی اسرائیل محسوب می‌ شود. اهمیت این موضوع زمانی برجسته‌ تر می‌ شود که فاصله ایران تا اراضی اشغالی فلسطین تنها 1300 کیلومتر است و این موشک قادر است در مدت زمان کوتاه هفت تا ده دقیقه به تل‌ آویو برسد.
یک تحلیلگر نظامی اسرائیلی بر این باور است که در صورت شلیک موشک‌ های سجیل توسط ایران به سوی اراضی اشغالی فلسطین، به دلیل برخورداری این موشک‌ ها از سوخت جامد و سرعت بسیار بالا، سامانه‌ های ضد موشکی اسرائیل با چالش جدی در رهگیری آنها مواجه خواهند شد.
اسرائیل در حال حاضر سامانه‌ های دفاع موشکی بالستیک پیشرفته‌ ای را در اختیار دارد که جدیدترین آن‌ ها سامانه پیکان 3 محسوب می‌ شود. با این حال، لازم به یادآوری است که موشک سجیل توانایی عبور از سد این سامانه‌ ها را نیز دارد.
 
مشخصات فنی موشک سجیل
وزن بیش از 23 تن
طول 17.57 متر
قطر 1.25 متر
موتور سوخت جامد (دو مرحله ای)
برد 2000 تا 2500 کیلومتر
ارتفاع پرواز 450 تا 500 کیلومتر
پیشرانه موتور سوخت جامد ترکیبی در مرحله اول و دوم
سرعت فاز غواصی 11 تا 13 ماخ یا 3600 تا 4300 متر بر ثانیه
دقت حداکثر 50 متر
سکوی پرتاب سکوی پرتاب متحرک – سیلو پرتاب زیرزمینی
سیستم هدایت هدایت اینرسی

موشک بالستیک زمین به زمین سجیل از سه بخش اصلی شامل بلوک 1، بلوک 2 و کلاهک تشکیل شده است. این موشک که بیش از 23 تن وزن دارد، مجهز به موتور دو مرحله‌ ای با سوخت جامد است و توانایی ایجاد شتابی تا 4300 متر بر ثانیه را دارد. سجیل قادر است اهداف مشخص‌ شده را با دقت بسیار بالا مورد اصابت قرار دهد و منهدم کند.
سرعت ورود این موشک به جو حدود ۱۳ ماخ است که هر ماخ برابر با ۱۲۲۴ کیلومتر در ساعت، و برد نهایی آن به ۲۰۰۰ کیلومتر می‌ رسد که آن را به یکی از قدرتمندترین و هراس‌ انگیزترین موشک‌ های بالستیک ایران تبدیل کرده است. البته با استفاده از کلاهک سبک‌ تر، احتمال افزایش برد آن وجود دارد.
سجیل یک موشک دو مرحله‌ ای با قابلیت جداسازی کلاهک است که وزنی معادل 650 کیلوگرم دارد. این موشک با طولی در حدود 18 متر و قطری برابر با 125 سانتی‌ متر طراحی شده و امکان پرتاب از زوایای مختلف را فراهم می‌ کند.
موشک‌ های بالستیک به طور معمول از پایگاه‌ های ثابت یا پرتابگرهای متحرک، به صورت عمودی یا زاویه‌ دار بسته به برد و عملکردشان، شلیک می‌ شوند و مسیر خود را تا خارج از جو زمین ادامه می‌ دهند.
بر اساس نظر تحلیلگران نظامی، موشک سجیل به عنوان نسخه‌ ای پیشرفته‌ تر از موشک شهاب ۳ شناخته می‌ شود. سری موشک‌ های شهاب که از سوخت مایع بهره می‌ گیرند، اکنون بیشتر برای پرتاب موشک‌ های ماهواره‌ بر مورد استفاده قرار می‌ گیرند. با این حال، برخی کشورها همچنان از سوخت مایع در ساخت موشک‌ های بالستیک استفاده می‌ کنند.
در مقابل، سوخت‌ های جامد و جامد مرکب که امروزه از رایج‌ ترین نوع سوخت‌ ها هستند، ترکیبی از سوخت و اکسیدان را به شکل یک ماده متبلور ارائه می‌ دهند و فرآیند احتراق آنها به صورت پایدار ادامه پیدا می‌ کند.
یکی از مزایای اصلی سوخت‌ های جامد نسبت به سوخت‌ های مایع، دوام بالای آنهاست. سوخت‌ های مایع عمر محدودی دارند و پس از مدتی باید تعویض شوند، اما سوخت‌ های جامد قابلیت ماندگاری چندین ساله دارند و نگهداری از موشک‌ هایی که از این نوع سوخت استفاده می‌ کنند، به مراتب آسانتر است.
مهم‌ ترین ویژگی موشک سجیل به عنوان یک موشک بالستیک موفق، دقت بالا و سیستم ناوبری پیشرفته و منحصر‌ به‌ فرد آن است که در میان موشک‌ های بالستیک جهان کمتر مشاهده می‌ شود.
به کارگیری رنگ خاص، مواد ویژه در ساخت بدنه و قابلیت‌ های دقیق ناوبری باعث شده این موشک بتواند از بسیاری از سامانه‌ های ضد موشک بالستیک جهان عبور کرده و با اطمینان به هدف برخورد کند.
همچنین لازم به ذکر است موشک سجیل در هنگام بازگشت به جو، سرعتی در حدود 4459 متر بر ثانیه را ثبت می‌ کند که این ویژگی رهگیری آن را برای سامانه‌ های دفاعی به شدت دشوار می‌ کند.
 

موشک سجیل چگونه عمل می کند؟

موشک سجیل دارای ویژگی‌ های عملیاتی برجسته‌ ای است که آن را به یکی از پیشرفته‌ ترین موشک‌ های بالستیک تبدیل کرده است. این موشک دو مرحله‌ای با سوخت جامد طراحی شده و به دلیل استفاده از این نوع سوخت، سرعت آماده‌ سازی و شلیک آن نسبت به موشک‌ های با سوخت مایع بسیار بالاتر است. برد بلند سجیل، امکان هدف‌ گیری نقاط دوردست را فراهم می‌ کند و از دقت بالایی برخوردار است. همچنین، استفاده از فناوری پیشرفته در طراحی آن باعث شده تا مقاومت بالایی در برابر اقدامات اختلالی و جنگ الکترونیک داشته باشد. قابلیت حمل کلاهک‌ های مختلف نیز انعطاف‌ پذیری آن را در مقابله با تهدیدات گوناگون افزایش داده است.
یکی از عوامل کلیدی در طراحی موشک‌ ها، سرعت آماده‌ سازی آنها پیش از شلیک است. مهندسان نظامی ایران با در نظر گرفتن این ویژگی، موشک سجیل را طراحی و تولید کرده‌ اند.
موشک سجیل، نخستین موشک دوربرد سوخت جامد ایران، قابلیت آماده‌ سازی و شلیک در عرض چند دقیقه را دارد. پس از پرتاب، سکوی پرتاب آن به‌ سرعت از محل شلیک خارج می‌ شود که این ویژگی احتمال انهدام موشک قبل از پرتاب را به حداقل می‌ رساند.افزون بر این، به دلیل شتاب بالای موشک، احتمال هدف قرار گرفتن آن در هوا بسیار اندک است.
 عملکرد موشک سجیل به گونه‌ ای است که پس از خروج از جو زمین، وارد مرحله حرکت افقی می‌ شود و در خارج از جو مسیر خود را ادامه می‌ دهد. زمانی که به محدوده هدف نزدیک می‌ شود، مجدداً وارد جو شده و از نیروی جاذبه بهره می‌ برد تا با دقت بالا به هدف قفل شود و سپس با سرعت بسیار زیاد روی آن شیرجه بزند.
سرعت بازگشت سجیل به جو و برخورد آن با هدف حدود ۱۳ ماخ است که این مقدار، امکان انهدام موشک توسط سامانه‌ های پدافند هوایی موجود را عملاً غیر ممکن می‌ سازد.
این موشک مجهز به سیستم ناوبری پیشرفته و حسگرهای بسیار پیچیده‌ ای است که دقت عملکرد آن را به طرز چشمگیری افزایش داده و کار ردیابی آن را برای پیشرفته‌ ترین رادارهای جهان دشوار کرده است.
طراحی سجیل به‌گونه‌ ای است که توانایی عبور از سامانه‌ های پدافند هوایی و ضد موشکی نظیر پاتریوت آمریکایی و سامانه ضد موشکی پیکان ۳ اسرائیل را دارد و آنها قادر به انهدام آن نیستند.
موشک سجیل با پوشش‌ های ضد رادار پیشرفته به کمک تلاش متخصصان دفاعی و دانشگاهیان ایران طراحی و تولید شده است. ویژگی‌ هایی مانند رنگ خاص، جنس بدنه و بهره‌ گیری از سامانه‌ های الکترونیکی ویژه، از جمله عوامل رادارگریزی این موشک به شمار می‌ رود. در تمامی این زمینه‌ ها، متخصصان ایرانی موفق شده‌ اند به سطح بالایی از فناوری دست یابند و از نوآوری‌ های چشمگیری استفاده کنند.
در نسخه سجیل 2، سرجنگی موشک تغییر یافته و بلوک‌ های هدایت‌ کننده به آن افزوده شده است. این تغییرات سبب شده تا دقت موشک به میزان چشمگیری افزایش یابد و خطای هدف‌ گیری آن به کمتر از 50 متر کاهش پیدا کند.
سجیل 2 همچنین به سامانه ناوبری جدید و حسگرهای دقیق‌ تر و پیشرفته‌ تری نسبت به سجیل 1 مجهز شده است. سیستم هدایت این نسخه احتمالاً ترکیبی از فناوری هدایت اینرسی و GPS است که قابلیت‌ های آن را ارتقا داده است.
 

اهمیت موشک سجیل در بازدارندگی نظامی

اهمیت موشک سجیل در بازدارندگی نظامی ناشی از قابلیت‌ های پیشرفته و ویژگی‌ های منحصر به فرد آن است. این موشک بالستیک نقطه‌ زن که به سوخت جامد مجهز شده، نه تنها امکان شلیک سریع‌ تر را فراهم می‌ آورد، بلکه با برد بلند خود می‌ تواند اهداف دوردست را نیز با دقت بالا مورد هدف قرار دهد.
چنین قابلیت‌ هایی به‌ طور چشمگیری توان دفاعی را تقویت کرده و سبب افزایش قدرت بازدارندگی کشور در برابر تهدیدات خارجی می‌ شود. موشک سجیل نه‌ تنها قدرت پاسخگویی سریع در شرایط بحرانی را تضمین می‌ کند، بلکه پیام روشنی از توانمندی دفاعی برای بازیگران منطقه‌ ای و فرا‌ منطقه‌ ای ارسال می‌ کند.
موشک سجیل با بردی برابر با ۲۰۰۰ کیلومتر، قادر است طی ۷ تا ۱۰ دقیقه به تل‌ آویو برسد و اهداف استراتژیک و حیاتی اسرائیل را هدف قرار دهد.
سرعت فوق‌ العاده، دقت بالا و ویژگی‌ های رادارگریز باعث شده که موشک سجیل به گونه‌ ای طراحی شود که سامانه‌ های پیشرفته‌ ای مانند پاتریوت آمریکا و آرو ۳ اسرائیل قادر به رهگیری و نابودی آن نباشند.
موشک سجیل در زرادخانه ایران نقش مهمی در تقویت توان بازدارندگی کشور ایفا کرده و توانایی مقابله با هرگونه تجاوز نظامی را به شکل قابل‌ توجهی افزایش می‌ دهد.
لازم به ذکر است موشک بالستیک سجیل، در گزارشی که پایگاه خبری نشنال اینترست در سال ۲۰۱۷ منتشر کرده است، به عنوان نماد پیشرفت ایران در فناوری موشکی معرفی شده و از آن به‌ عنوان یکی از عوامل نگرانی غرب و اسرائیل یاد شده است. این موشک به دلیل سرعت بالا، توانایی عبور از سامانه‌ های دفاعی موشکی و دقت چشمگیر خود، یکی از تهدیدات جدی برای دشمنان ایران تلقی می‌ شود.
 

نگاهی اجمالی به تفاوت موشک سجیل 1 و سجیل 2

موشک سجیل 2 نسبت به نسخه قبلی خود، سجیل 1، از دقتی نزدیک به 10 برابر بیشتر برخوردار است. علاوه بر این، زمان واکنش سریع‌ تر و قابلیت استقرار عملیاتی بهتری دارد. برد عملیاتی این موشک نیز حدود 500 کیلومتر افزایش یافته است.
ویژگی سجیل 1 سجیل 2 تفاوت کلیدی
سال رونمایی ۱۳۸۷ هجری شمسی (۲۰۰۸ میلادی) ۱۳۸۸ هجری شمسی (۲۰۰۹ میلادی) نسخه دوم تنها یک سال بعد از اولی
برد نهایی ۲٬۰۰۰ کیلومتر ۲٬۴۰۰ تا ۲٬۵۰۰ کیلومتر افزایش ۲۰٪ در برد
سرعت نهایی حدود ۱۰ ماخ تا ۱۳ ماخ افزایش چشمگیر سرعت
سامانه هدایت اینرسی ساده (INS) اینرسی + GPS + اصلاح دیجیتال مسیر ارتقاء بزرگ در دقت و ناوبری
دقت اصابت (CEP) ~۵۰۰ متر کمتر از ۵۰ متر (گزارش‌شده) دقت ۱۰ برابر بهتر
نوع پیشران سوخت جامد دو مرحله‌ ای سوخت جامد پیشرفته دو مرحله‌ ای بهبود در ترکیب سوخت و رانش
مکانیزم کنترل پایدارکنندهٔ غیرفعال بالک‌ های هدایت‌ کننده در مرحله دوم کنترل‌ پذیری بیشتر
وزن کلاهک ~۵۰۰ تا ۶۵۰ کیلوگرم مشابه یا کمی سبک‌ تر بدون تغییر عمده
نوع بدنه کامپوزیت و فلز ساده کامپوزیت تقویت‌ شده با مواد رادارگریز بهبود در رادار گریزی
زمان استقرار چند ساعت کمتر از یک ساعت با سکوی آماده بهبود در زمان واکنش عملیاتی

منبع: پژوهش راسخون