از افسانه تا حقیقت زنده ایمان؛ رسالت نوجوان امروز در استمرار راه شهید فهمیده

مقدمه:

هشتم آبان‌ ماه، مصادف است با سالروز شهادت نوجوان فداکار «حسین فهمیده» که در سن ۱۳ سالگی با انجام عملیات استشهادی در مواجهه با تانک‌های مهاجم عراقی به خرمشهر در سال ۱۳۵۹ به شهادت رسید؛ همان کسی که امام خمینی (رحمه‌ الله) درباره‌ او فرمودند:
«رهبر ما آن طفل سیزده‌ ساله‌ای است که با قلب کوچک خود که ارزشش از صدها زبان و قلم بزرگ‌تر است، با نارنجک، خود را زیر تانک دشمن انداخت و آن را منهدم نمود و خود نیز شربت شهادت نوشید.»(1)
 
در تاریخ شکوهمند انقلاب اسلامی ایران، شهید حسین فهمیده نه یک نام، بلکه یک معناست:
معنای ایمان آگاهانه، تصمیم شجاعانه و فداکاری عاشقانه.

نوجوانی که با قلبی مملو از معرفت و باور، بزرگ‌ترین تصمیم تاریخ نوجوانی را گرفت و با عملش معیار جدیدی برای بلوغ و مسئولیت تعریف کرد. یاد او تنها یاد پرتاب نارنجک و زیرتانگ دشمن رفتن نیست؛ یاد انفجار یک حقیقت است در تاریکی غفلت.
 
بیانات رهبر شهید انقلاب درباره‌ حسین فهمیده، صرفا روایت یک «قهرمان دفاع مقدس» نیست، بلکه تبیین یک الگو برای تربیت آینده‌سازان انقلاب است.

آنچه ایشان بیان فرموده‌اند، نقشه‌ راهی تمدنی برای «تداوم روح حسین فهمیده» در کالبد نوجوان امروز است؛ نوجوانی که باید در میدان جنگ نرم و رسانه‌ای، همان شهامت، بصیرت و ایمان را نشان دهد که حسین فهمیده در میدان آتش و آهن نشان داد.
 
ضرورت پرداختن به این موضوع، در فضای کنونی تهاجم سازمان‌یافته‌ دشمن علیه ایمان، هویت و امید نسل نوجوان، بیش از هر زمان آشکار است. دشمن امروز، با همان هدفی به میدان آمده که دیروز با تانک آمد؛ با این تفاوت که این‌ بار تانک، شبکه‌ اجتماعی است و گلوله، محتوای فرهنگی مسموم.
 
هدف از نگارش این مقاله، تحلیل بیانات امام شهید سیدعلی خامنه‌ای (قدس سره) درباره‌ شهید حسین فهمیده و تبیین مسئولیت نوجوانان امروز، به عنوان نسل تمدن‌ساز انقلاب اسلامی، در عرصه‌های تربیت دینی، فرهنگی و رسانه‌ای است.
 
این نوشتار می‌کوشد تا نشان دهد چگونه نوجوان امروز می‌تواند از «الگوی ایثار فیزیکی» حسین فهمیده، به «الگوی بصیرت و جهاد تبیین» در دنیای اطلاعات بدل شود و سرنوشت هم‌سالان خود را نیز روشن سازد.  

۱. شهید حسین فهمیده؛ افسانه‌ای حقیقی و سرود حیات‌بخش ایمان

۱-۱. جایگاه شهید فهمیده در نگاه رهبر شهید انقلاب

امام شهید خامنه‌ای (قدس سره) درباره شهید حسین فهمیده و نقش‌آفرینی نوجوان امروز با تأسی به او فرمودند:
امروز «روز جوان و نوجوان» است و مناسبت آن هم شهادت یک نوجوان بسیجی -شهید حسین فهمیده- است. این از آن مواردی است که شخصیّت‌های حقیقی، به نماد و به حقایق اسطوره‌گون تبدیل می‌شوند.
 
ما در تاریخ خود از این موارد بسیار داریم. ای بسا حوادثی که امروز وقتی گفته شود، از بس عجیب است همه تصوّر کنند که اسطوره و افسانه است؛ امّا حقیقت است. نمونه‌های آن را ما در زمان خودمان بارها و بارها دیده‌ایم و شنیده‌ایم و از جمله زیباترین آنها، شهادت این نوجوان بسیجی است.
 
او سیزده ساله بود؛ امّا با رشد، با شعور، با اراده و مصمّم، که کشور خود را می‌شناخت، امام خود را می‌شناخت، دشمن خود را می‌شناخت، اهمّیّت وجود و فعّالیّت خود را هم می‌شناخت و رفت این سرمایه را تقدیم عزّت کشور و آینده‌ انقلاب و منافع و مصالح مردم کرد. جسم او رفت؛ امّا روحش زنده ماند، یادش ابدی شد و خاطره‌اش به‌ صورت اسطوره درآمد. این الگوست.
 
جوانان و نوجوانان عزیز من! همه‌ شما می‌توانید در کشورتان نقش پیدا کنید. یک روز نقش، نقش «حسین فهمیده» بود؛ یک روز نقش‌های دیگر است. در زمینه‌ مسائل دینی، مسائل فرهنگی، مسائل سیاسی، مسائل اخلاقی، آینده‌نگری، امیدبخشی، نشاط دادن به محیط پیرامون خود و تعبّد و تقیّد و پایبندی به شریعت اسلامی -که سرمایه‌ سربلندی فرد و جامعه است- می‌توان مجاهدت کرد.
 
البتّه در آنها، دادنِ جان مطرح نیست؛ امّا همّت و اراده و تصمیم لازم دارد. همه می‌توانید در مدارس، در دانشگاه‌ها، در محیط‌های کار و غیره، نقش ایفا کنید.
 
جوانِ زنده و بانشاط و پُرامید و پاکدامن، می‌تواند یک تاریخ را بیمه کند. به همین جهت است که روی جوانان کشورهای دنیا، صهیونیست‌ها و استعمارگران و کمپانی‌داران عالَم، سال‌ها کار و تلاش کردند تا شاید بتوانند نسل‌های جوان را فاسد کنند؛ اراده و امید را از آنها بگیرند؛ آینده را در چشم آنها تیره و تار کنند؛ آنها را به آینده مأیوس نمایند و دچار مشکلات عصبی و اخلاقی کنند. آنچه در دنیا می‌بینید، تصادفی نیست.(2)
 

۱-۲. تحلیل تعبیر «افسانه حقیقی» در کلام رهبر شهید انقلاب

امام شهید سیدعلی خامنه‌ای (قدس سره) در توصیف حسین فهمیده تعبیر عجیبی دارند: «افسانه‌ای حقیقی». این تعبیر از نظر معناشناسی، ترکیبی میان «شگفتی» و «واقعیت» است.
 
ایشان از این ترکیب استفاده می‌کنند تا بگویند در عمق واقعیت ایمان، چیزی نهفته است که از تخیل فراتر می‌رود؛ یعنی حقیقتی که چون از جنس خداباوری است، مرزهای طبیعی را درمی‌نوردد.
 
شهید فهمیده، نشانه‌ای از آن بلوغ نادر نوجوانانه است که در پرتو ایمان، از مرحله‌ "درک وظیفه" به مرحله‌ "فدای وظیفه" ارتقا یافت. از همین ‌رو رهبر شهید انقلاب می‌فرمایند:
«او کشور خود، امام خود و دشمن خود را می‌شناخت.»

این سه شناخت، هویت تمدنی هر فرد مومن است:
* شناخت سرزمین خود یعنی مسئولیت اجتماعی؛
* شناخت امام خود یعنی ولایت‌پذیری آگاهانه؛
* شناخت دشمن خود یعنی بصیرت فرهنگی و رسانه‌ای.

بنابراین حسین فهمیده، بنیان‌گذار مثلث هویت انقلابی نوجوان مسلمان است.
 

۲. تحلیل تربیتی از نگاه رهبر شهید انقلاب؛ نوجوان مومن، کنشگر و تمدن‌ساز

۲-۱. نوجوان در گفتمان انقلاب اسلامی

در نگاه امام شهید انقلاب، نوجوان صرفا موجودی در حال رشد نیست، بلکه فاعل فرهنگی انقلاب است. ایشان بارها تأکید کردند که «همه‌ شما می‌توانید در سرنوشت کشور نقش داشته باشید». این جمله، از لحاظ تربیتی نشان می‌دهد که احساس مسئولیت اجتماعی باید در دوره‌ نوجوانی نهادینه شود؛ نه در دوران بزرگسالی.
 
از این منظر، شهید فهمیده الگویی تربیتی است: او نشان داد که رشد عقلی و بلوغ دینی می‌تواند بر سن تقویمی پیشی گیرد.
 

۲-۲. شاخص‌های الگوی نوجوان انقلابی در بیانات رهبر شهید انقلاب

۱. بصیرت؛ آگاهی از حقیقت دشمن
۲. ایمان و اخلاص؛ اتصال به خدا در همه‌ی تصمیم‌ها
۳. ولایت‌مداری؛ شناخت و تبعیت از امام زمان خویش
۴. مسئولیت‌پذیری اجتماعی؛ احساس تکلیف در برابر سرنوشت ملت
۵. شجاعت و امید؛ فضای‌سازی معنوی در محیط اطراف

این پنج شاخص، نقشه‌ تربیت نوجوان قرآنی در دوران جنگ رسانه‌ای است.  

۳. تهاجم فرهنگی؛ چهره‌ جدید همان دشمن قدیمی

۳-۱. از تانک تا تیک ‌تاک؛ تغییر میدان، ثبات ماهیت دشمن

رهبر شهید انقلاب بارها هشدار دادند که دشمن با سلاح رسانه، ذهن و روح نوجوان را نشانه گرفته است. همان نیرویی که می‌خواست با زور، خرمشهر را بگیرد، امروز می‌خواهد با تصویر، قلب‌ها را تسخیر کند.

در این میدان، نوجوانانی که سبک زندگی اسلامی را در فضای مجازی حفظ کنند، سنگر‌بانان ایمان نسل خود خواهند بود.
 

۳-۲. هدف دشمن در جنگ شناختی

هدف تهاجم فرهنگی امروز، به تعبیر رهبر شهید انقلاب، «سلب هویت و امید از نوجوان» است. آنان می‌خواهند:
* نوجوان مسلمان را از گذشته‌ خود شرم‌زده کنند.
* به آینده‌اش بی‌اعتماد سازند.
* الگوهای غلط شهرت و لذت را جایگزین قهرمانان واقعی کنند.

در این شرایط، احیای یاد شهید حسین فهمیده یعنی بازگرداندن اعتماد به ‌نفس فرهنگی به نسل نو.
 

۴. رسالت نوجوان امروز در میدان جهاد تبیین رسانه‌ای

۴-۱. از ایثار فیزیکی تا ایثار محتوایی

رهبر شهید انقلاب در بیاناتشان از جهاد، بسیار بر «جهاد تبیین» تأکید داشتند. نوجوان امروز باید در فضای رسانه‌ای حاضر باشد، اما نه منفعل؛ بلکه آگاهانه، با نیت الهی، تربیتی و تمدنی. وظیفه او امروز فدا کردن راحتی خود برای رساندن حقیقت به دیگران است.
 

۴-۲. راهکارهای تربیتی و رسانه‌ای برای تحقق این رسالت

الف. سواد رسانه‌ای ایمانی: در برابر موج اطلاعات جعلی، نوجوان باید ذهن پرسشگر و نگاه مومنانه‌ای داشته باشد. هر محتوایی را نپذیرد، بلکه از زاویه حقیقت و اخلاق بنگرد.
 
ب. تولید محتوای اصیل و امیدبخش: هر پست، کلیپ، یا یادداشت می‌تواند «نارنجک آگاهی» باشد. وقتی نوجوان ایرانی از ایمان، ادب، قرآن یا سبک زندگی اسلامی با زبان زیبا سخن می‌گوید، در حقیقت همان کاری را می‌کند که حسین فهمیده با نارنجک خود انجام داد؛ فقط شکل جبهه عوض شده است.
 
ج. شبکه‌سازی همسالان مومن و تاثیرگذار: یکی از سیاست‌های موفق دشمن، ایجاد شبکه از بی‌هویتی است. مقابل آن باید شبکه‌ای از نور و معنویت رسانه‌ای توسط نوجوانان مومن شکل گیرد تا بتوانند صدای ایمان را از مسیر ارتباطات مجازی منتشر کنند.
 

۵. پیوند اخلاق اسلامی و مسئولیت اجتماعی در ساختن نسل تمدن‌ساز 

۵.۱. هم‌افق‌سازی ایمان و مسئولیت اجتماعی

هماهنگی میان ایمان قلبی و عمل اجتماعی، راز ماندگاری انقلاب اسلامی است. نوجوان انقلابی وقتی درس می‌خواند، ورزش می‌کند، تعامل اجتماعی دارد یا در رسانه فعال است، باید احساس کند همه‌ این رفتارها بخشی از مسیر «خدمت به خدا» است.
 

۵.۲. پیوند با امت اسلامی؛ الگوسازی فراملی

رهبر شهید انقلاب نگاه جهانی به نوجوان ایرانی داشتند. چنانچه ایشان فرمودند: «جوانِ زنده، بانشاط و پاکدامن می‌تواند یک تاریخ را بیمه کند.» این یعنی رسالت نوجوان ایرانی فقط در مدرسه و کشورش تمام نمی‌شود؛ باید الگوی امید، اخلاق و ایمان برای نوجوانان کشورهای دیگر باشد.
 
فضای شبکه‌های اجتماعی این امکان را فراهم کرده است که الگوی حسین فهمیده به یک برند جهانی از ایمان در نوجوانی تبدیل شود.  

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری:

بیانات رهبر شهید انقلاب درباره‌ شهید حسین فهمیده، بر مدار الگو‌سازی از ایمان نوجوانانه در مسیر تمدن‌سازی اسلامی می‌گردد.
 
ایشان با بیان «افسانه‌ حقیقی» بودن حسین فهمیده، در واقع مرز میان واقعیت تاریخی و مأموریت تمدنی را نشان دادند. حقیقت ایمان نوجوانانه، اگر با شناخت، اراده و بصیرت همراه شود، می‌تواند تاریخ را دگرگون کند.
 
در میدان امروز که دشمن با سلاح تهاجم فرهنگی، اقتصاد رسانه‌ای و شبکه‌های محتوایی وارد شده است، استمرار راه شهید فهمیده در گروی:
۱. تربیت نوجوان آگاه و ولایی؛
۲. تقویت هویت انقلابی و معنوی در خانواده‌ها و مدارس؛
۳. طراحی نظام آموزش سواد رسانه‌ای بر پایه مبانی اسلامی؛
۴. حمایت از جریان‌های خودجوش نوجوانان تولیدگر محتوا با محور امید، ایمان و عقلانیت؛
۵. پیوند جهانی میان نوجوانان مومن ملت‌های مختلف با محور مقاومت فرهنگی.
 
با این راهکارها می‌توان الگوی شهید فهمیده را از «تجلیل سالانه» به «فرهنگ پایدار» تبدیل نمود.
 

سخن پایانی:

شهید حسین فهمیده، نوجوانی بود که زمین را ترک کرد تا آسمان نوجوانی معنا پیدا کند. امروز، نسل او باید در میدان رسانه، قلم، اندیشه و اخلاق همان کاری را بکند که او در میدان نبرد فیزیکی کرد: نثار خویش برای بقای حقیقت.
 
اگر شهید فهمیده، با فدای جان، مرزهای خرمشهر را حفظ کرد، نوجوان امروز باید با فدای وقت و هوش خود، مرزهای ایمان را پاسداری کند. هر پیام امیدآفرین در فضای مجازی، هر دوستی بر پایه‌ محبت اسلامی، و هر تفکری بر مدار بصیرت، قدمی در جاده‌ حسین فهمیده است.
 
و آری… هنوز هم رهبر ما همان نوجوان سیزده‌ ساله است، چون در هر نوجوان مومن و آگاه، روح شهید حسین فهمیده زنده است.
 
پی‌نوشت‌ها:
1. صحیفه امام خمینی، جلد 14، صفحه 73
2. بیانات رهبر شهید انقلاب در خطبه‌های نماز جمعه، ۱۳۷۷/۸/۸

نویسنده: سیدامیرحسین موسوی تبار
منبع: تحریریه راسخون
© استفاده از این مطلب، فقط با ذکر منبع بلامانع است.