موضوعات: پوستر یا علی بن ابی‌طالب(ع) به سبک فلز کاری، شماره 1

تکنیک‌ اجرا: دیجیتال و دستی

شاخه هنری: خوشنویسی و گرافیک

صاحب اثر: ابوالفضل رنجبران

زمان خلق اثر:  1402

نوع خط: نستعلیق

الگو اثر: هنرهای ایرانی و اسلامی

تقدیم به: قطب عالم امکان، حضرت امام زمان (عج)




موضوعات: پوستر یا علی بن ابی‌طالب(ع) به سبک فلز کاری، شماره 2

تکنیک‌ اجرا: دیجیتال و دستی

شاخه هنری: خوشنویسی و گرافیک

صاحب اثر: ابوالفضل رنجبران

زمان خلق اثر:  1402

نوع خط: نستعلیق

الگو اثر: هنرهای ایرانی و اسلامی

تقدیم به: قطب عالم امکان، حضرت امام زمان (عج)



موضوعات: پوستر یا علی بن ابی‌طالب(ع) به سبک فلز کاری، شماره 3

تکنیک‌ اجرا: دیجیتال و دستی

شاخه هنری: خوشنویسی و گرافیک

صاحب اثر: ابوالفضل رنجبران

زمان خلق اثر:  1402

نوع خط: نستعلیق

الگو اثر: هنرهای ایرانی و اسلامی

تقدیم به: قطب عالم امکان، حضرت امام زمان (عج)

تحلیل پوستر هنری، اثر ابوالفضل رنجبران
پوستر شماره 1، که به سبک فلزکاری ایرانی و اسلامی طراحی شده و با خط نستعلیق آراسته گردیده، نمادی از تلفیق هنر سنتی با باورهای دینی است. سبک فلزکاری ایرانی، ریشه در دوران صفوی و قاجار دارد و اغلب با استفاده از مواد گران‌بها مانند طلا و نقره، طرح‌های پیچیده‌ای را بر روی سطوح فلزی حک می‌کند.

اما در این پوستر، این سبک به صورت دیجیتال و دستی می باشد و حس فلزکاری واقعی را القا می‌کند. خط نستعلیق، که به عنوان "عروس خطوط اسلامی" شناخته می‌شود، با انحناهای نرم و جریان سیال خود، جلوه‌ای از زیبایی و تعالی را به متن می‌بخشد.

تاریخچه سبک فلزکاری ایرانی و اسلامی
سبک فلزکاری ایرانی، که بخشی از هنر اسلامی است، از دوران ساسانیان آغاز شده و در دوران اسلامی به اوج رسید. در این سبک، هنرمندان با استفاده از تکنیک‌هایی مانند قلم‌زنی، میناکاری و طلاکوبی، طرح‌های هندسی، گیاهی و خطاطی را بر روی فلزات نقش می‌زدند.

این هنر در مساجد، کاخ‌ها و اشیای روزمره مانند ظروف و سلاح‌ها به کار می‌رفت. در دوران صفوی، فلزکاری به عنوان ابزاری برای تبلیغ مذهب شیعه مورد استفاده قرار گرفت، جایی که نام‌های مقدس مانند علی (ع) بر روی شمشیرها و سپرها حک می‌شد تا نمادی از قدرت و عدالت باشد.

فلزکاری اسلامی بر پایه اصول وحدت و توحید بنا شده، جایی که طرح‌های تکرارشونده گیاهی (اسلیمی) نماد جریان زندگی ابدی است. طلا، به عنوان رنگ غالب، نماد نور الهی و پاکی است، در حالی که آبی تیره اغلب به عمق آسمان و معرفت اشاره دارد.

لایه اول: زمینه کلی و بافت طلایی
لایه پایه این پوستر، زمینه‌ای طلایی است که مانند ورقی از طلا، سراسر تصویر را پوشانده است. این بافت طلایی، با طرح‌های پیچیده گیاهی و هندسی آراسته شده، که یادآور فرش‌های ایرانی یا کاشی‌کاری‌های مساجد است.

جزئیات ریز: هر بخش از زمینه با خطوط نازک و منحنی پر شده، جایی که برگ‌ها و گل‌ها در هم تنیده شده‌اند. این طرح‌ها، که به اسلیمی معروف‌اند، با خطوطی به ضخامت تقریبی یک میلی‌متر نقش بسته‌اند، و سایه‌روشن‌های ملایم ایجاد کرده تا حس برجستگی فلزی را القا کنند.

در گوشه‌های زمینه، طرح‌های قرینه‌ای دیده می‌شود، مانند گل‌های هشت‌پر که نماد کمال و توحید در هنر اسلامی است. رنگ طلایی، که از طیف روشن تا تیره تغییر می‌کند، نور را بازتاب می‌دهد و چشم را به مرکز تصویر هدایت می‌کند.

این لایه، مانند زمینه‌ای برای یک جواهر، پایه‌ای محکم برای عناصر مرکزی فراهم می‌آورد. اگر دقیق‌تر بنگریم، در بخش‌های بالایی زمینه، طرح‌های کوچکی پنهان شده‌اند، که در فلزکاری سنتی ایرانی برای افزودن لایه‌های نمادین استفاده می‌شد. این بافت نه تنها زیبایی بصری دارد، بلکه نماد ثروت معنوی و نور الهی است، که در روایات اسلامی، طلا را به عنوان نمادی از بهشت توصیف می‌کند.

در لایه زمینه، حاشیه‌های قرمز رنگ نیز دیده می‌شود، که مانند قاب‌هایی کوچک، بخش‌های بالایی و پایینی را زینت می‌دهند. این حاشیه‌ها با طرح‌های گل‌دار و هندسی، تعادل رنگی ایجاد می‌کنند و از یکنواختی طلایی جلوگیری می‌کنند.

جزئیات: هر حاشیه قرمز با خطوط طلایی مرزبندی شده، و داخل آن با نقش‌هایی مانند شمسه (ستاره‌مانند) پر شده. این لایه، حدود 70 درصد تصویر را پوشش می‌دهد و پایه‌ای برای لایه‌های بعدی است.

لایه دوم: حاشیه‌های تزیینی و عناصر جانبی
پس از زمینه، لایه حاشیه‌ها وارد می‌شود، که مانند قابی باشکوه، کل تصویر را احاطه می‌کند. این حاشیه‌ها با طرح‌های پیچیده گیاهی، که از سبک تذهیب قرآن الهام گرفته، آراسته شده‌اند.

جزئیات ریز: خطوط اسلیمی با انحناهای نرم، مانند موج‌های رودخانه، در هم می‌پیچند و گل‌هایی با پنج یا شش پر ایجاد می‌کنند. رنگ غالب طلایی است، اما با لکه‌های قرمز و سیاه برای عمق‌بخشی.

در بخش بالایی حاشیه، دو طرح قرینه دیده می‌شود، مانند تاج‌هایی کوچک که با گل‌های سرخ رنگ‌آمیزی شده‌اند. این طرح‌ها، نماد سلطنت معنوی حضرت علی (ع) هستند.

لایه سوم: دایره‌های کوچک اطراف مرکز
یکی از جذاب‌ترین لایه‌ها، شش دایره کوچک است که مانند ماهواره اطراف مرکز اصلی قرار گرفته‌اند. این دایره‌ها، با زمینه سیاه یا آبی تیره، و متن طلایی داخل آن‌ها، نمادی از وحدت و تکرار در هنر اسلامی هستند.

این شش دایره کوچک، مانند ستارگان که به دور ماه می‌چرخند، به صورت منظم و قرینه اطراف دایره بزرگ مرکزی (که نام حضرت علی (ع) در آن نوشته شده) قرار گرفته‌اند.

دایره بزرگ مرکز اصلی و نقطه کانونی است، و این دایره‌های کوچک‌تر با فاصله یکسان و به شکل دایره‌وار دور آن را احاطه کرده‌اند، ستارگان یا جواهراتی که به دور یک نگین مرکزی قرار گرفته‌اند. و به آن وابسته‌اند و آن را تکمیل می‌کنند. این چیدمان باعث می‌شود چشم بیننده ابتدا به مرکز جذب شود و بعد به طور طبیعی به دایره‌های اطراف حرکت کند.

جزئیات ریز: هر دایره با قطر تقریبی 5 سانتی‌متر (در مقیاس تصویر)، با حاشیه طلایی مرزبندی شده، و داخل آن متن "یا علی " یا "فاطمه و حسن و حسین" نوشته شده، اما بر اساس مشاهده، به نظر "یا علی" با تکرار است.

خط استفاده شده در این دایره‌ها، نستعلیق ساده‌تری است، با انحناهای کمتر برای فشردگی. رنگ طلایی متن، بر زمینه تیره، کنتراست بالایی ایجاد می‌کند و چشم را به حرکت دایره‌وار وادار می‌کند.
این شش دایره، نماد شش جهت یا شش روز آفرینش در باورهای اسلامی هستند، اما در اینجا به پنج تن از خاندان حضرت علی اشاره دارد: علی، فاطمه، حسن، حسین. قرینه بودن آن‌ها (سه بالا، سه پایین) تعادل بصری ایجاد می‌کند. هر دایره با طرح‌های کوچکی مانند برگ‌ها احاطه شده، که از زمینه طلایی بیرون زده‌اند. این لایه، مانند جواهراتی بر گردنبند، مرکز را برجسته می‌کند.

لایه چهارم: مرکز اصلی – دایره بزرگ با نام حضرت علی (ع)
قلب تصویر، دایره بزرگ مرکزی است که با زمینه آبی تیره، مانند آسمان شب، و متن طلایی "علی بن ابی طالب" آراسته شده. این لایه، نقطه کانونی است و حدود 30 درصد تصویر را اشغال می‌کند.

جزئیات ریز: دایره با قطر تقریبی 20 سانتی‌متر، با حاشیه طلایی ضخیم مرزبندی شده، و داخل آن خط نستعلیق با انحناهای زیبا جریان دارد.

خط نستعلیق درهمین بخش(در دایره بزرگ مرکزی پوستر) به اوج زیبایی رسیده: حرف "ع" با کشیدگی بلند، "ل" با انحنای نرم، و "ی" با نقطه‌ای دقیق. رنگ طلایی متن، مانند طلا آبکاری شده، سایه‌روشن دارد تا حس فلزی بودن را القا کند. زمینه آبی، نماد عمق دانش و عدالت حضرت علی است، که در روایات به عنوان دریای علم توصیف می‌شود.

این لایه، مانند مدالی سلطنتی، نماد مقام والای حضرت علی است. در فلزکاری سنتی، چنین دایره‌هایی بر روی درهای مساجد حک می‌شد تا بازدیدکنندگان را به یاد عدالت علی بیندازد.

جزئیات بیشتر: نقطه‌های طلایی اطراف متن، مانند ستارگان، پراکنده شده‌اند تا جلوه‌ای آسمانی ببخشند.

لایه پنجم: ترکیب رنگ‌ها و نمادها
در این لایه، به ترکیب کلی رنگ‌ها می‌پردازیم. طلایی غالب، نماد نور و پاکی؛ آبی تیره، عمق ؛ قرمز، شور و عشق؛ سیاه، قدرت و حفاظت. این رنگ‌ها در هنر اسلامی، بر پایه اصول قرآنی انتخاب می‌شوند، جایی که طلا به بهشت، آبی به آب حیات اشاره دارد.

نمادها: دایره مرکزی، نماد توحید؛ شش دایره کوچک، کثرت در وحدت؛ طرح‌های گیاهی، جریان زندگی. این لایه، مانند لایه‌ای نامرئی، همه عناصر را به هم پیوند می‌دهد.

لایه ششم: بافت و حس فلزی
لایه نهایی، بافت کلی است که حس فلزکاری را ایجاد می‌کند. با سایه‌روشن‌ها، خطوط برجسته به نظر می‌رسند، مانند قلم‌زنی بر فلز. جزئیات: هر خط با گرادیان رنگ، عمق دارد.

نتیجه‌گیری: اهمیت فرهنگی و هنری
این پوستر، نمادی از هنر ایرانی اسلامی است که حضرت علی را بزرگ می‌دارد. تحلیل لایه به لایه نشان داد چگونه هر عنصر با دقت ترکیب شده تا اثری ماندگار خلق شود. این هنر، نه تنها زیبا، بلکه آموزنده است و به نسل‌ها منتقل می‌شود.


در پایان:
جا دارد که از دلسوزی، همراهی و توجه اساتید معظم، متعهد، متدین و مجاهدِ خود در کسوت شاگردی، از زحمات ارزشمند استاد مسعود نجابتی و عبدالرسول یاقوتی، سید حسن موسی زاده، ناصر طاووسی و ابوالفضل خزائی تقدیر و تشکر نمایم.

شاگرد شما، ابوالفضل رنجبران

© کلیه حقوق متعلق به صاحب اثر و پرتال فرهنگی راسخون است. استفاده از مطالب و آثار فقط با ذکر منبع بلامانع است.