موضوعات: پوستر یا علی بن ابی‌طالب(ع) به سبک تذهیب نقاشی، شماره 1

تکنیک‌ اجرا: دیجیتال و دستی

شاخه هنری: خوشنویسی و گرافیک

صاحب اثر: ابوالفضل رنجبران

زمان خلق اثر:  1402

نوع خط: نستعلیق

الگو اثر: هنرهای ایرانی و اسلامی

تقدیم به: قطب عالم امکان، حضرت امام زمان (عج)



موضوعات: پوستر یا علی بن ابی‌طالب(ع) به سبک تذهیب نقاشی، شماره 2

تکنیک‌ اجرا: دیجیتال و دستی

شاخه هنری: خوشنویسی و گرافیک

صاحب اثر: ابوالفضل رنجبران

زمان خلق اثر:  1402

نوع خط: نستعلیق

الگو اثر: هنرهای ایرانی و اسلامی

تقدیم به: قطب عالم امکان، حضرت امام زمان (عج)



موضوعات: پوستر یا علی بن ابی‌طالب(ع) به سبک تذهیب نقاشی، شماره 3

تکنیک‌ اجرا: دیجیتال و دستی

شاخه هنری: خوشنویسی و گرافیک

صاحب اثر: ابوالفضل رنجبران

زمان خلق اثر:  1402

نوع خط: نستعلیق

الگو اثر: هنرهای ایرانی و اسلامی

تقدیم به: قطب عالم امکان، حضرت امام زمان (عج)




موضوعات: پوستر یا علی بن ابی‌طالب(ع) به سبک تذهیب نقاشی، شماره 4

تکنیک‌ اجرا: دیجیتال و دستی

شاخه هنری: خوشنویسی و گرافیک

صاحب اثر: ابوالفضل رنجبران

زمان خلق اثر:  1402

نوع خط: نستعلیق

الگو اثر: هنرهای ایرانی و اسلامی

تقدیم به: قطب عالم امکان، حضرت امام زمان (عج)

تحلیل پوستر هنری، اثر ابوالفضل رنجبران
تحلیل پوستر شماره 2: این پوستر، که به سبک تذهیب نقاشی ایرانی و اسلامی طراحی شده، به حضرت علی بن ابی طالب اختصاص دارد و با خط نستعلیق، یکی از زیباترین خطوط فارسی، مزین گردیده است.این اثر، با استفاده از رنگ‌های زنده، نقش‌های گیاهی و ترکیب‌های هندسی، پیامی روحانی و زیبایی‌شناختی را منتقل می‌کنند.

در هنر ایرانی و اسلامی، تذهیب یکی از برجسته‌ترین شیوه‌های آرایش بصری است که برای زیبا کردن نام‌های مقدس، متون دینی و تصاویر نمادین به کار می‌رود. این پوستر، که به شیوه تذهیب سنتی ایرانی طراحی شده، به حضرت علی بن ابی طالب اختصاص دارد و نام مبارک ایشان با خط نستعلیق، یکی از زیباترین خطوط پارسی، در مرکز آن نگاشته شده است.

این پوستر با به‌کارگیری رنگ‌های زنده، نقش‌های گیاهی پیچان و ترکیب‌های هماهنگ، حس آرامش روحانی و زیبایی جاودانه را منتقل می‌نماید.

تذهیب، که ریشه در سنت‌های کهن ایرانی دارد، اغلب برای آرایش نسخه‌های خطی، دیوارنگاره‌ها و آثار مذهبی به کار گرفته می‌شود. در این اثر، رنگ‌های آبی، قرمز، سبز و طلایی، یادآور باغ‌های بهشتی در فرهنگ اسلامی‌اند. نام حضرت علی بن ابی طالب، با خط نستعلیق در دایره‌ای مرکزی جای گرفته که نماد وحدت و کمال است.

این پوستر نه تنها یک اثر هنری، بلکه پیوندی میان زیبایی بصری و باورهای دینی است. در فرهنگ شیعی، حضرت علی بن ابی طالب نماد عدالت، دانش و شجاعت به شمار می‌رود. 

لایه نخست: قاب بیرونی و حاشیه طلایی
بیرونی‌ترین لایه این پوستر، قابی طلایی‌رنگ است که تمام اثر را در بر گرفته است. این قاب، با پهنای نزدیک به یک سانتی‌متر، از خطوط موازی طلایی ساخته شده و با نقش‌های ریز گیاهی آراسته گردیده است.

رنگ طلایی، در هنر تذهیب ایرانی نماد نور الهی و جاودانگی است و مرز میان دنیای بیرون و محتوای درونی را روشن می‌سازد. در گوشه‌های قاب، خمیدگی‌های نرم دیده می‌شود که یادآور کتیبه‌های مساجد بزرگ ایرانی، مانند مسجد شاه اصفهان، است.

در جزئیات این لایه، بافت ظریف قاب نمایان است. خطوط طلایی نه تنها صاف، بلکه با سایه‌های ملایم همراه‌اند تا حس عمق پدید آورند. این شیوه، در تذهیب سنتی با ورق طلا اجرا می‌شود و در این اثر نیز با رنگ‌های درخشان بازسازی شده است.

حاشیه بیرونی، با گلبرگ‌های کوچک در فاصله‌های منظم، حس تقارن را القا می‌کند. تقارن در هنر اسلامی، نشانه تعادل جهان هستی است و اینجا قاب را به چهار بخش برابر تقسیم می‌نماید.

قاب طلایی با تغییر تدریجی رنگ از روشن به تیره، حس سه‌بعدی ایجاد کرده است. در تذهیب ایرانی، چنین حاشیه‌هایی گاهی با نقش‌های اسلیمی همراه می‌شوند، اما در اینجا ساده‌تر نگه داشته شده تا تمرکز بر مرکز باقی بماند. این انتخاب، نشانه هوشمندی هنرمند در حفظ تعادل کلی است.

لایه دوم: زمینه آبی تیره و نقش‌های گیاهی پایه
پس از قاب بیرونی، لایه بعدی زمینه اصلی است که با رنگ آبی تیره پوشیده شده است. این رنگ، در هنر اسلامی نشانه آسمان و بی‌کرانگی است و بستری مناسب برای نقش‌های گیاهی فراهم می‌آورد. زمینه آبی، با بافتی نرم شبیه به پارچه مخملی، حس عمق پدید می‌آورد. در سراسر این لایه، ساقه‌های سبز پیچان از گوشه‌ها به سوی مرکز امتداد می‌یابند.

نقش‌های گیاهی در این لایه، شامل ساقه‌های باریک با برگ‌های کوچک است. هر ساقه با خمیدگی‌های طبیعی، مانند جریانی روان حرکت می‌کند و گل‌های ریز قرمز و آبی را در بر می‌گیرد.

این نقش‌ها، در شیوه اسلیمی ایرانی هستند و بدون به‌کارگیری تصویر جانداران، زیبایی طبیعت را بازتاب می‌دهند. در هنر اسلامی، پرهیز از تصویر موجودات زنده، توجه را به خالق معطوف می‌دارد.

در جزئیات این لایه، نقاط ریز طلایی بر ساقه‌ها دیده می‌شود که همچون قطره‌های شبنم می‌درخشند. رنگ آبی تیره، به سوی مرکز روشن‌تر می‌شود و این تغییر تدریجی، چشم را به سوی خطاطی مرکزی هدایت می‌کند.

در چهار گوشه زمینه، تراکم نقش‌ها بیشتر است و به سوی مرکز کم‌تر می‌شود. این توزیع، حس حرکت چرخشی پدید می‌آورد که نشانه چرخه زندگی در فرهنگ ایرانی است.

زمینه آبی نه کاملاً یکدست، بلکه با لکه‌های ملایم آبی روشن همراه است تا عمق بیشتری بیافریند. این شیوه، همانند تکنیک‌های نقاشی نگارگری ایرانی است که در نسخه‌های شاهنامه فردوسی دیده می‌شود. لایه زمینه، پایه‌ای استوار برای لایه‌های بالاتر فراهم می‌کند و بدون آن، اثر فاقد عمق می‌بود.

لایه سوم: گل‌های بزرگ قرمز و آبی
لایه سوم، که بر زمینه آبی نهاده شده، شامل گل‌های بزرگ قرمز و آبی است که به صورت متقارن اطراف دایره مرکزی را فرا گرفته‌اند. این گل‌ها، با گلبرگ‌های لایه‌لایه طراحی شده‌اند. رنگ قرمز گل‌ها، که از روشن به تیره تغییر می‌کند، نشانه عشق و ایثار است، در حالی که گل‌های آبی، آرامش و دانش را نمایان می‌سازند.

هر گل، با پنج تا هفت گلبرگ، از مرکزی زرد آغاز می‌شود و به سوی بیرون گشوده می‌گردد. جزئیات گلبرگ‌ها شامل خطوط نازک روشن برای ایجاد سایه است که حس سه‌بعدی می‌دهد. گل‌های قرمز در بالا و پایین جای دارند و گل‌های آبی در طرفین، که این چیدمان، تعادل رنگی پدید می‌آورد.

در اطراف گل‌ها، ساقه‌های سبز با برگ‌های کوچک، آن‌ها را به یکدیگر پیوند می‌دهند. این پیوند، نشانه وحدت در کثرت است که در اندیشه اسلامی برجسته است. هر گلبرگ با قلم‌موهای نرم رنگ‌آمیزی شده و لبه‌ها با حاشیه طلایی آراسته گردیده‌اند. این شیوه، در تذهیب سنتی با قلم‌های بسیار نازک اجرا می‌شود.

گل‌ها نه تنها زینتی، بلکه نشانه باغ‌های بهشتی‌اند. در فرهنگ ایرانی، گل‌ها نماینده زیبایی الهی هستند و در اینجا، اطراف نام حضرت علی بن ابی طالب(ع) را زینت می‌بخشند. تراکم گل‌ها نزدیک مرکز بیشتر است و به سوی بیرون کم‌تر می‌شود، که این چیدمان، تمرکز بر خطاطی را تقویت می‌کند.

لایه چهارم: دایره مرکزی و حاشیه طلایی آن
لایه چهارم، دایره مرکزی است که با حاشیه‌ای طلایی ضخیم احاطه شده. این دایره، بر زمینه سفید جای دارد و تضاد قوی با زمینه آبی پدید می‌آورد. حاشیه طلایی، با پهنای نزدیک به نیم سانتی‌متر، با نقش‌های ریز گیاهی آراسته شده که شبیه زنجیره‌ای از برگ‌هاست.

دایره، در هنر اسلامی نشانه کمال و وحدت است و در اینجا جایگاه خطاطی را تشکیل می‌دهد. زمینه سفید درون دایره، نشانه پاکی و نور است. حاشیه طلایی، با سایه‌های ملایم، حس عمق می‌دهد و همچون حلقه‌ای نورانی، چشم را مجذوب می‌سازد.

در جزئیات، حاشیه با نقاط ریز طلایی همراه است که مانند ستارگان می‌درخشند. این لایه، پل میان نقش‌های گیاهی بیرونی و خطاطی درونی است و تعادل کلی را حفظ می‌کند. بدون این حاشیه، دایره مرکزی جدا و بی‌پیوند به نظر می‌رسید.

لایه پنجم: خطاطی نستعلیق نام مبارک
عمیق‌ترین لایه، خطاطی نستعلیق «یا علی بن ابی طالب» است که با جوهر سیاه بر زمینه سفید نگاشته شده. خط نستعلیق، با خمیدگی‌های نرم و کشیدگی‌های زیبا، توسط استادان بزرگ پارسی پدید آمده است. واژه «یا» در بالا جای دارد و «علی بن ابی طالب» در مرکز، با چیدمانی متقارن.

هر حرف با دقت بسیار طراحی شده: حرف «ع» با کشیدگی بلند، «ل» با خم نرم، و «ی» با نقطه‌های دقیق. رنگ سیاه، تضاد قوی ایجاد می‌کند و نشانه قدرت و دانش است. در پایین، عبارت «سلام الله علیه» با خطی کوچک‌تر نوشته شده که نشانه احترام است.

این خطاطی حامل پیامی روحانی است. حضرت علی بن ابی طالب(ع)، با صفاتی چون عدالت و دانش، در این خط جاودانه شده است. ضخامت قلم در هر حرف تغییر می‌کند تا عمق و حرکت پدید آید.

تاریخچه و نمادشناسی تذهیب
تذهیب ایرانی ریشه در دوران باستان دارد و در دوره اسلامی، با آرایش قرآن و کتاب‌های دینی شکوفا شد. استادانی چون بهزاد و سلطان محمد، این شیوه را به اوج رساندند. در این پوستر، نقش‌های گیاهی نشانه زندگی ابدی‌اند و رنگ‌ها، احساسات دینی را برمی‌انگیزند.

نمادها در این پوستر، شامل دایره برای وحدت، گل‌ها برای بهشت، و رنگ آبی برای آسمان است. این عناصر در فرهنگ شیعی جایگاه ویژه‌ای دارند.

نتیجه‌گیری
این بررسی لایه به لایه، زیبایی‌های نهفته پوستر را آشکار ساخت. از قاب بیرونی تا خطاطی مرکزی، هر لایه روایتی از هنر و ایمان پارسی است. این اثر، یادآوری از ارزش‌های جاودانه دینی و هنری ماست.


در پایان:
جا دارد که از دلسوزی، همراهی و توجه اساتید معظم، متعهد، متدین و مجاهدِ خود در کسوت شاگردی، از زحمات ارزشمند استاد مسعود نجابتی و عبدالرسول یاقوتی، سید حسن موسی زاده، ناصر طاووسی و ابوالفضل خزائی تقدیر و تشکر نمایم.

شاگرد شما، ابوالفضل رنجبران

© کلیه حقوق متعلق به صاحب اثر و پرتال فرهنگی راسخون است. استفاده از مطالب و آثار فقط با ذکر منبع بلامانع است.