موضوعات: پوستر حضرت زینب(س) شماره 1

تکنیک‌ اجرا: دیجیتال و دستی

شاخه هنری: خوشنویسی و گرافیک

صاحب اثر: ابوالفضل رنجبران

زمان خلق اثر:  1402

نوع خط: نستعلیق

سبک: کاشی کاری

الگو اثر: هنرهای ایرانی و اسلامی

تقدیم به: قطب عالم امکان، حضرت امام زمان (عج)



موضوعات: پوستر حضرت زینب(س) شماره 2

تکنیک‌ اجرا: دیجیتال و دستی

شاخه هنری: خوشنویسی و گرافیک

صاحب اثر: ابوالفضل رنجبران

زمان خلق اثر:  1402

نوع خط: نستعلیق

سبک: کاشی کاری

الگو اثر: هنرهای ایرانی و اسلامی

تقدیم به: قطب عالم امکان، حضرت امام زمان (عج)



موضوعات: پوستر حضرت زینب(س) شماره 3

تکنیک‌ اجرا: دیجیتال و دستی

شاخه هنری: خوشنویسی و گرافیک

صاحب اثر: ابوالفضل رنجبران

زمان خلق اثر:  1402

نوع خط: نستعلیق

سبک: کاشی کاری

الگو اثر: هنرهای ایرانی و اسلامی

تقدیم به: قطب عالم امکان، حضرت امام زمان (عج)



موضوعات: پوستر حضرت زینب(س) شماره 4

تکنیک‌ اجرا: دیجیتال و دستی

شاخه هنری: خوشنویسی و گرافیک

صاحب اثر: ابوالفضل رنجبران

زمان خلق اثر:  1402

نوع خط: نستعلیق

سبک: کاشی کاری

الگو اثر: هنرهای ایرانی و اسلامی

تقدیم به: قطب عالم امکان، حضرت امام زمان (عج)

تحلیل پوستر هنری، اثر ابوالفضل رنجبران

این پوستر، نمونه‌ای زیبا و دقیق از بازآفرینی هنر کاشی‌کاری سنتی ایرانی در قالب طراحی نوین است. سبک آن مستقیماً از کاشی‌های مساجد، امامزاده‌ها و بناهای تاریخی دوره صفویه و قاجار الهام گرفته شده و با دقت بالا اجرا گردیده است.

زمینه اصلی به رنگ لاجوردی عمیق است که در هنر اسلامی نماد آسمان و عالم غیب به شمار می‌رود. بر این زمینه، نقش‌ونگارهای گیاهی با رنگ‌های زنده و شاداب گسترده شده و در مرکز، دایره‌ای فیروزه‌ای‌رنگ قرار دارد که نام مبارک حضرت زینب کبری (سلام الله علیها) به خط نستعلیق طلایی نگاشته شده است.

در این نوشتار، لایه به لایه و با ریزترین جزئیات، این اثر را بررسی می‌کنیم، بدون استفاده از هیچ واژه یا عبارت خارجی، تا زیبایی‌های پنهان و آشکار آن برای خواننده نمایان گردد.

لایه اول: حاشیه بالایی و پایینی
پوستر با دو نوار حاشیه‌ای افقی در بالا و پایین آغاز و پایان می‌یابد. این نوارها به رنگ نارنجی گرم هستند و با خطی نازک فیروزه‌ای از زمینه اصلی جدا شده‌اند. درون این نوارها، نقش‌هایی از گل‌های هشت‌پَر دیده می‌شود که به صورت متقارن و منظم چیده شده‌اند.

این گل‌های هشت‌پَر، از کهن‌ترین نقش‌های ایرانی هستند و در کاشی‌کاری‌های دوره ایلخانی و تیموری بسیار رایج بوده‌اند. رنگ پرها به ترتیب از داخل به بیرون: زرد، نارنجی، قرمز و آبی است که این گرادیان رنگی، حس عمق و برجستگی به نقش می‌دهد.

در دو گوشه بالایی این نوار، دو گل بزرگ‌تر با برگ‌های پیچان قرار دارد که به سمت داخل پوستر امتداد یافته و زمینه را برای نقش‌های اصلی آماده می‌کنند.

لایه دوم: زمینه لاجوردی اصلی
زمینه اصلی پوستر، رنگ لاجوردی یکدستی است که یادآور کاشی‌های گنبد مسجد شیخ لطف‌الله و امامزاده صالح است. این رنگ نه خیلی تیره است که سنگین شود و نه خیلی روشن که بی‌رمق گردد؛ بلکه تعادلی دقیق دارد تا نقش‌های گل و برگ بر آن برجسته به نظر برسند.

بر این زمینه، شبکه‌ای نامرئی از مربع‌های کاشی تصور می‌شود، زیرا خطوط عمودی و افقی بسیار نازکی به رنگ کمی تیره‌تر از زمینه، مرزهای خیالی کاشی‌ها را نشان می‌دهند. این خطوط، دقیقاً مانند کاشی‌کاری‌های واقعی، نقش را منظم و معماری‌وار می‌سازند.

لایه سوم: نقش‌های گیاهی و گل‌ها
نقش‌های گیاهی این پوستر، از نوع اسلیمی پیچان با گل‌های ختایی هستند. اسلیمی‌ها از پایین به بالا و از چپ به راست حرکت می‌کنند و با انحناهای نرم، فضا را پر کرده‌اند. برگ‌ها به دو نوع اصلی تقسیم می‌شوند:

برگ‌های سه‌پَر بزرگ که در رنگ‌های سبز تیره، سبز روشن و فیروزه‌ای هستند و ساقه‌های نازک به آن‌ها متصل است.

برگ‌های کوچک‌تر پنج‌پَر که در میان گل‌ها پراکنده شده‌اند و نقش پرکننده دارند.

گل‌ها نیز تنوع زیادی دارند:
۱. گل‌های لوتوس‌مانند نارنجی و قرمز که پَرهایشان به سمت بیرون باز شده و مرکز زردرنگی دارند.
۲. گل‌های کوچک آبی و سفید که شبیه نیلوفر هستند و در میان شاخه‌ها پنهان شده‌اند.
۳. گل‌های اناری‌شکل با پَرهای لایه‌لایه که رنگشان از قرمز تیره به نارنجی تغییر می‌کند.

تمام این گل‌ها و برگ‌ها به صورت متقارن نسبت به محور عمودی مرکزی قرار گرفته‌اند، اما تقارن آن‌ها از نوع آینه‌ای کامل نیست؛ بلکه با تغییرهای جزئی، حس طبیعی بودن و زندگی به نقش داده شده است. این ویژگی، یکی از ظرایف هنرمندان ایرانی است که از تکرار یکنواخت پرهیز می‌کنند تا نقش زنده بماند.

ساقه‌ها و پیچک‌ها با خطوطی بسیار نازک و دقیق کشیده شده‌اند و در برخی نقاط، با نقطه‌های ریز طلایی تزئین گردیده‌اند که در نور، برق می‌زنند و حس جواهرنشان بودن به اثر می‌بخشند.

لایه چهارم: دایره مرکزی فیروزه‌ای
در قلب پوستر، دایره‌ای بزرگ به رنگ فیروزه‌ای روشن قرار دارد که حاشیه‌ای نازک طلایی دور آن کشیده شده است. این دایره، مانند خورشیدی در میان باغی پرگل می‌درخشد و تمام نقش‌های گیاهی به سوی آن گرایش دارند.

رنگ فیروزه‌ای آن، کمی روشن‌تر از زمینه است تا برجستگی بیشتری داشته باشد و حاشیه طلایی، آن را از بقیه جدا می‌کند.

درون این دایره، زمینه‌ای لاجوردی تیره‌تر قرار دارد که متن طلایی بر آن نگاشته شده است. این تغییر رنگ زمینه درون دایره، باعث می‌شود نوشته کاملاً خوانا و درخشان باشد.

لایه پنجم: خط نستعلیق طلایی
خط به کار رفته، نستعلیق اصیل و بسیار خوش‌ فرم است. حروف با ضخامت متغیر کشیده شده‌اند: قسمت‌های عمودی ضخیم‌تر و انحناها نازک‌تر هستند که این ویژگی اصلی نستعلیق است.

حرف «ز» در زینب با کشیدگی زیبا به سمت راست امتداد یافته و حرف «ب» با دایره‌ای کامل و خوش‌فرم پایان می‌یابد. حرف «ک» در کبری با قلاب زیبا به سمت پایین پیچیده و حرف «ی» با دو نقطه زیرین دقیق قرار گرفته است.

رنگ طلایی استفاده‌شده، از نوع طلایی گرم است که در نور، درخششی ملایم دارد و حس تقدس و نورانیت را منتقل می‌کند. در برخی نقاط، سایه‌ای بسیار ملایم خاکستری زیر حروف قرار داده شده تا حس برجستگی سه‌بعدی ایجاد شود.

لایه ششم: عناصر ریز و جزئیات پنهان
در میان گل‌های بزرگ، گل‌های بسیار کوچک پنج‌پَر سفید دیده می‌شود که نقش پرکننده دارند.
برخی برگ‌ها با رگه‌های نازک طلایی تزئین شده‌اند.
در چهار گوشه پوستر، نقش‌های کوچک‌تر اسلیمی قرار دارد که پوستر را متعادل می‌کنند.

نتیجه‌گیری
این پوستر، نه تنها یک اثر گرافیکی، بلکه بازسازی دقیقی از هنر کاشی‌کاری ایرانی است که با مهارت بالا در قالب نوین اجرا شده است. هر لایه آن، از حاشیه‌ها تا مرکز، با دقت و هماهنگی کامل طراحی گردیده تا حس آرامش، تقدس و زیبایی ایرانی اسلامی را به بیننده منتقل کند. رنگ‌ها زنده اما متعادل، نقش‌ها پیچیده اما منظم، و خطاطی بی‌نقص اما گرم و انسانی است. این اثر، نمونه‌ای  از ادامه حیات هنر سنتی ایران در روزگار ماست و یادآوری می‌کند که زیبایی‌های این سرزمین، همچنان قادرند دل‌ها را مسحور خود کنند.


در پایان:
جا دارد که از دلسوزی، همراهی و توجه اساتید معظم، متعهد، متدین و مجاهدِ خود در کسوت شاگردی، از زحمات ارزشمند استاد مسعود نجابتی و عبدالرسول یاقوتی، سید حسن موسی زاده، ناصر طاووسی و ابوالفضل خزائی تقدیر و تشکر نمایم.

شاگرد شما، ابوالفضل رنجبران

© کلیه حقوق متعلق به صاحب اثر و پرتال فرهنگی راسخون است. استفاده از مطالب و آثار فقط با ذکر منبع بلامانع است.