خلاصه:
این ماده مقرر می‌دارد که پیش از انجام آزمایش سامانه‌های هوش مصنوعی در شرایط دنیای واقعی، اخذ رضایت آگاهانه از اشخاص موضوع آزمایش الزامی است. این اشخاص باید به‌طور روشن و قابل فهم از ماهیت آزمایش، مدت‌زمان اجرای آن و هرگونه ناراحتی یا پیامد احتمالی ناشی از مشارکت مطلع شوند. همچنین باید حقوق آنان، از جمله حق امتناع از مشارکت یا حق انصراف از آزمایش در هر زمان بدون تحمل هیچ‌گونه مجازات یا پیامد منفی، به آنان اعلام گردد.

افزون بر این، لازم است اشخاص از سازوکارهای اعتراض یا درخواست بازبینی تصمیمات سامانه هوش مصنوعی آگاه شوند. رضایت اخذشده باید دارای تاریخ بوده و به‌صورت مستند ثبت شود و یک نسخه از آن در اختیار شخص موضوع آزمایش یا نماینده قانونی وی قرار گیرد.

ماده قبلی:
قانون هوش مصنوعی اروپا؛ فصل 6 - ماده 60: آزمایش هوش مصنوعی پرخطر در شرایط واقعی خارج از نظارت هوش

متن ماده قانون هوش مصنوعی اروپا؛ فصل 6 - ماده 61:
۱. به‌منظور انجام آزمایش در شرایط دنیای واقعی مطابق با ماده ۶۰، پیش از مشارکت اشخاص در چنین آزمایش‌هایی و پس از آن‌که اطلاعات لازم به‌صورت مختصر، شفاف، مرتبط و قابل فهم در اختیار آنان قرار گرفت، اخذ رضایت آگاهانه و آزادانه از اشخاص موضوع آزمایش الزامی است.
 
 

این اطلاعات باید، دست‌کم، شامل موارد زیر باشد:

الف) ماهیت و اهداف آزمایش در شرایط دنیای واقعی و هرگونه ناراحتی یا زحمت احتمالی که ممکن است در نتیجه مشارکت برای آنان ایجاد شود؛
ب) شرایطی که تحت آن آزمایش در شرایط دنیای واقعی انجام می‌شود، از جمله مدت‌زمان مورد انتظار مشارکت شخص یا اشخاص موضوع آزمایش؛
پ) حقوق اشخاص و تضمین‌های مربوط به مشارکت آنان، به‌ویژه حق امتناع از مشارکت و حق انصراف از آزمایش در شرایط دنیای واقعی در هر زمان، بدون تحمل هیچ‌گونه زیان یا پیامد منفی و بدون الزام به ارائه دلیل؛


ت) ترتیبات مربوط به درخواست لغو یا نادیده گرفتن پیش‌بینی‌ها، توصیه‌ها یا تصمیمات صادره توسط سامانه هوش مصنوعی؛
ث) شماره شناسایی یکتای واحد در سطح اتحادیه برای آزمایش در شرایط دنیای واقعی مطابق با ماده ۶۰ بند (۴) جزء (ج)، و همچنین اطلاعات تماس ارائه‌دهنده سامانه یا نماینده قانونی وی که از طریق آن امکان دریافت اطلاعات بیشتر وجود دارد.
 
 

تحلیل و تفسیر بند به بند:

این ماده اصل رضایت آگاهانه و آزادانه را به‌عنوان پیش‌شرط انجام هرگونه آزمایش هوش مصنوعی در شرایط دنیای واقعی خارج از محیط‌های نظارتی تثبیت می‌کند و تأکید دارد که رضایت باید پیش از مشارکت و پس از ارائه اطلاعاتی روشن، مختصر و قابل فهم اخذ شود. این رویکرد نشان‌دهنده تقدم حقوق و اراده اشخاص بر ملاحظات فنی یا اقتصادی توسعه سامانه‌های هوش مصنوعی است و مانع از مشارکت ناخواسته یا مبتنی بر اطلاع ناقص می‌شود.

در ادامه، ماده اشخاص موضوع آزمایش را محق می‌داند که از ماهیت و اهداف آزمایش و همچنین هرگونه ناراحتی یا پیامد احتمالی ناشی از مشارکت خود آگاه باشند. این الزام شفافیت، از ارائه توضیحات کلی یا گمراه‌کننده جلوگیری کرده و تضمین می‌کند که تصمیم فرد برای مشارکت مبتنی بر درک واقعی از آثار عملی آزمایش باشد.

همچنین قانون‌گذار تصریح می‌کند که شرایط اجرای آزمایش، از جمله مدت‌زمان مشارکت، باید به‌روشنی اعلام شود. اطلاع از بازه زمانی و نحوه انجام آزمایش به اشخاص امکان می‌دهد پیامدهای شخصی، حرفه‌ای یا زمانی مشارکت خود را ارزیابی کنند و از تغییرات ناگهانی یا تحمیل تعهدات پیش‌بینی‌نشده جلوگیری شود.
 


ماده سپس بر حقوق اساسی اشخاص مشارکت‌کننده تمرکز می‌کند و حق امتناع از مشارکت و حق انصراف در هر زمان را بدون هیچ‌گونه زیان، مجازات یا الزام به ارائه دلیل تضمین می‌نماید. این بخش بیانگر آن است که رضایت یک تعهد دائمی یا غیرقابل بازگشت نیست و کنترل مشارکت همواره در اختیار شخص باقی می‌ماند.

در بخش دیگری، الزام به اطلاع‌رسانی درباره سازوکارهای اعتراض یا درخواست نادیده‌گرفتن، اصلاح یا بازگردانی تصمیمات، پیش‌بینی‌ها یا توصیه‌های سامانه هوش مصنوعی مطرح می‌شود. این امر نشان می‌دهد که خروجی‌های سامانه در جریان آزمایش نهایی و غیرقابل چالش نیستند و نظارت انسانی و امکان مداخله همچنان حفظ می‌شود.

همچنین پیش‌بینی شماره شناسایی یکتای آزمایش در سطح اتحادیه اروپا و ارائه اطلاعات تماس ارائه‌دهنده یا نماینده قانونی او، شفافیت نهادی و قابلیت پیگیری و پاسخ‌گویی را تقویت می‌کند و به اشخاص اجازه می‌دهد در صورت نیاز به اطلاعات بیشتر یا طرح اعتراض، مرجع مشخصی داشته باشند.

در نهایت، ماده با الزام به تاریخ‌گذاری، مستندسازی رضایت و تحویل نسخه‌ای از آن به شخص موضوع آزمایش یا نماینده قانونی وی، بُعد اجرایی و اثباتی رضایت آگاهانه را تکمیل می‌کند و بار مسئولیت رعایت این الزامات را به‌طور روشن بر عهده ارائه‌دهنده سامانه هوش مصنوعی قرار می‌دهد.



منبع: ترجمه شده توسط بخش فناوری های نوین سایت راسخون