تقسيم جهان ازديدگاه اسلام (2)
تقسيم جهان ازديدگاه اسلام (2)
تقسيم جهان ازديدگاه اسلام (2)
نويسنده: محمدمهدي نصوحيان *
2-3- دارالذمه
الف) سرزمينهاي ذمي نشين پراکنده بدون تمرکز که در قلمرو دارالاسلام قرار گرفته است.
ب) مناطق خاصي از دارالاسلام که محل سکونت ذمياني بطور متمرکز مي باشد، به نحوي که ذميان در آن منطقه داراي تشکيلات ديني و فرهنگي و اجتماعي بوده و از نوعي سازماندهي و تمرکز برخوردارند.
پ) کشورهايي که مردمشان پيرو يکي از اديان رسمي سه گانه (يهود، مسيحيت و زرتشتي) مي باشند و با دولت اسلامي قرارداد (ذمه) منعقد نموده اند.
لازم به ذکر است در فرض اول و دوم قلمرو آنها جزء قلمرو دارالاسلام محسوب مي شود ولي در فرض سوم اين مناطق را تنها به لحاظ وابستگي به دارالاسلام نمي توان جزء قلمرو دارالاسلام دانست. هر چند احترام به قوانين اسلام و التزام به مقررات اسلامي و پذيرفتن احکام قضائي و جزائي و اجتماعي معمولاً يکي از بندهاي اساسي قرارداد ذمه است (عميدزنجاني، 1367: 258).
2-4- دارالهدنه
در مقايسه قرارداد ذمه و مهادنه مي توان تفاوتهاي زير را قائل شد: (عميد زنجاني، 1367: 272).
1- قرارداد ذمه دائمي است ولي مهادنه موقت مي باشد.
2- قرارداد ذمه با شرط مالي همراه است (جزيه) ولي در مهادنه شرط مالي الزامي نيست.
3- قبول قرارداد ذمه براي دولت اسلامي الزامي است ولي قبول مهادنه الزامي نيست.
4- در صورت احتمال خطر، مهادنه صحيح نيست، ولي قرارداد ذمه جز در مواردي که خطر قطعي است قابل رد نمي باشد.
توجه کنيد که مسئوليت مهادنه و قرارداد آن با شخص امام (معصوم) و يا نماينده او خواهد بود، زيرا مهادنه به معني ترک جهاد از امور بسيار مهم اجتماعي و سياسي مسلمين است و افراد و گروه خاصي نمي توانند خودسرانه اقدام به عقد مهادنه کنند. نکته ديگري که در عقد مهادنه بايد توجه داشت اين است که شرايطي که از نظر اسلام نامشروع است، نبايد در آن گنجاند زيرا چنين شرطي لغو و بي اثر است. از جمله اين شروط نامشروع تحويل اسلحه به کفار، ... را مي توان ذکر نمود. نکته ديگر مدت مهادنه بايد در متن قرارداد آورده شود و اين شرط به دو صورت قابل اجراست: نخست اينکه مدت مهادنه در قرارداد ذکر شود و يا اينکه قرارداد مطلق باشد ولي دولت اسلامي براي خود حق فسخ قرارداد را محفوظ بشمارد. (در مورد مدت مهادنه برخي فقها آنرا تا 4 ماه و بعضي تا يکسال مي دانند و عده اي هم مدت آنرا موکول به نظر و صلاحديد دولت اسلامي مي کنند) (عميد زنجاني، 1367: 274).
پيامبر (ص) در جريان جنگ احزاب ناگزير براي تضعيف جبهه دشمن به يکي از متحدان قريش پيشنهاد نمودند: در ازاي دريافت يک سوم محصول خرماي مدينه، وي و قومش از همکاري با قريش خودداري کنند.
با استناد به رفتار ايشان اگر بنا به مصلحت و ضرورت حصول توافق در قراردادي بين دولت اسلامي و دولت کفر بار مالي داشته باشد، قرارداد مشروع خواهد بود (عميد زنجاني، 1367: 276).
2-5- دارالصلح
علامه حلي در تذکره الفقهاء مي گويند: امام مسلمين مي تواند با غيرمسلمان قرارداد صلح منعقد نمايد و اين مطلب بين فقها اجماعي است. زيرا کار جنگ مربوط به امام و موکول به نظر وي مي باشد. همچنين نماينده امام (حتي اگر ولايت عامه براي او قائل نشويم) نيز بايد گفت که وي مي تواند به هر نحوي که صلاح بداند دست به انعقاد قرارداد صلح بنمايد (علامه حلي، 1359، ج1: 414).
در صلح دولت اسلامي مي تواند خارج از چارچوب و ضوابط و شرايط قراردادهاي معين نامبرده (ذمه، هدنه، ...) با دارالکفر قرارداد منعقد کند. بر اساس نظر علامه حلي در شرايط صلح و حتي بدون خطر جنگ، بطور اضطراري و يا بنابر مصحلت اسلام و دارالاسلام، دولت اسلامي مي تواند با دارالحرب وارد مذاکره و امضاي قرارداد صلح براي مدت طولاني شود (عميد زنجاني، 1367: 296).
2-6- دارالبغي
مقابله با اهل بغي بايد با ظرافت و دقت و استفاده از راه حلهاي فرهنگي و سياسي انجام گيرد. دولت اسلامي با گفتگو و بحث و مذاکره سعي در حل مشکل اعتقادي، فقهي و اجتماعي آنان مي کند و از آنان به طرق مسالمت آميز مي خواهد که وحدت جامعه اسلامي را حفظ کنند. (شورشيان هرگاه مهلت بطلبند، به آنها فرصت داده مي شود و در اين مدت لازم است دولت اسلامي از جريان امر مطلع باشد و با مراقبت کامل مقاصد آنها را دريابد. اگر تمايلي به فرمانبرداري از آنها مشاهده نمود مهلت کافي مي دهد و در صورتي که قصد فريب دارند و به اين بهانه درصدد تقويت خود و جمع آوري نيرو و امکانات هستند چنين فرصتي را از آنان مي گيرد) (علامه حلي، 1359، ج1: 556).
دولت اسلامي پس از پيمودن راههاي مسالمت آميز و يأس از امکان راه حل مسالمت آميز مي تواند با استفاده از عنوان (مؤلفه قلوبهم) از طريق کمکهاي مادي و اقتصادي به عادي سازي شرايط و فرو نشاندن شورش بپردازد و از بيت المال در اين راه سود ببرد. با فرض ناکامي در اين راه ها هنگامي که امام تصميم به مجازات و سرکوب شورشيان مي گيرد، بر همه اقشار ملت واجب است به نداي امام پاسخ مثبت بدهند (عميدزنجاني، 1367: 318).
همچنين درخواست آتش بس و مهادنه از شورشيان پذيرفته نمي شود و به خاطر جناياتي که به هنگام شورش مرتکب شده اند پس از سرکوب و فرونشانده شدن فتنه طبق مقررات اسلامي مجازات مي شوند (علامه حلي، 1359، ج1: 457-456).
3- تقسيم جهان از لحاظ عرفي – سياسي
در منابع اسلامي نيز در موارد متعددي ضرورت و اهميت اين مطلب ضمن بيان ثواب و فضيلت کساني که پاسداري از مرزهاي سرزمين اسلامي را به عهده دارند، تحت عنوان، مرابطه گوشزد شده است. قانون مرابطه در اسلام به منظور حفظ و نگهباني مرزهاي سرزمين اسلامي منظور گرديده است.
امام زين العابدين (ع) در مناجات خود در دعاي 27 صحيفه سجاديه از پروردگار متعال چنين درخواست مي کند: (بارخدايا بر محمد و آل محمد درود فرست و به عزت خودت مرزهاي مسلمين را حفظ فرما و به نيروي خودت پاسدارانش را ياري ده و با وجود و سخاي خويش نعمتهايت را برايشان افزون فرما. خداوندا بر محمد و آل او درود فرست و بر تعداد مرزداران اسلام بيفزا و اسلحه آنان را کارگر بفرما و قلمرو مسلمين را در پناه خودت حفظ کن...)
مرحوم صاحب جواهر نيز در جلد 21 ضمن بحث از وجوب هجرت از سرزمين کفر و احکام مرابطه و مرزداري رواياتي را نقل فرموده که ما از باب نمونه تنها يک نمونه را اشاره مي کنيم. سلمان فارسي (ره) از پيامبر (ص) روايت کرده است: (قال(ص) رباط ليله في سبيل الله خير من صيام شهر و قيامه، فان مات جري عليه عمله الذي کان يعمل و اجري عليه رزقه) (دفتر همکاري حوزه و دانشگاه، 1372: 86).
نتيجه گيري
پي نوشت ها :
* دانشجوي کارشناسي ارشد پيوسته، رشته معارف و علوم سياسي، ورودي 1379 ، دانشگاه امام صادق (ع).
1- حلي، علي بن مطهر (علامه حلي) (1359)، تذکره الفقهاء، قم: المکتبه المرتضويه لاحياء آثار الجعفريه، ج1.
2- خليليان، خليل (1362)، حقوق بين الملل اسلامي، قم: دفتر نشر فرهنگ اسلامي.
3- دفتر همکاري حوزه و دانشگاه (1372)، اسلام و حقوق بين الملل، تهران: سمت، ج1.
4- ضيايي بيگدلي، محمدرضا (1375)، اسلام و حقوق بين الملل، تهران: گنج دانش.
5- علامه طباطبائي، سيد محمد حسين (1363)، الميزان في تفسير القرآن، قم: دارالعلوم، ج 4.
6- عميد زنجاني، عباسعلي (1367)، فقه سياسي، تهران: نشر امير کبير، ج 3.
7- عميد زنجاني، عباسعلي (1365)، اقامتگاه و آثار حقوقي آن از ديدگاه فقه اسلامي، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامي.
8- عميدزنجاني، عباسعلي (1366)، وطن، سرزمين و آثار حقوقي آن، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامي.
پايگاه نور ش 37
/ج
تازه های مقالات
ارسال نظر
در ارسال نظر شما خطایی رخ داده است
کاربر گرامی، ضمن تشکر از شما نظر شما با موفقیت ثبت گردید. و پس از تائید در فهرست نظرات نمایش داده می شود
نام :
ایمیل :
نظرات کاربران
{{Fullname}} {{Creationdate}}
{{Body}}