وسط غذا خوردن آب نخوريد

 

گفت و گو با دکتر اسحاق حسيني
 

احساس سوزش در قسمت تحتاني قفسه سينه همراه با ترش کردن و احساس يک طعم تلخ در دهان و گلو را سوزش سردل مي‌گويند. به اين وضعيت، بازگشت اسيد معده به مري يا ريفلاکس معده نيز گفته مي‌شود. سوزش سردل گاهي پس از خوردن غذاي سنگين يا در هنگام خواب براي چند دقيقه يا چند ساعت ايجاد مي‌شود. براي آشنايي بيشتر با اين مشکل گفتگو کرده‌ايم با دکتر سيدمحمود اسحاق‌حسيني، فوق‌تخصص بيماري‌هاي دستگاه گوارش و عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشکي تهران.

آقاي دکتر، چرا دچار ريفلاکس مي‌شويم؟
 

ريفلاکس يکي از شايع‌ترين بيماري‌هاي دستگاه گوارش است. از نظر آماري 90 درصد افراد جامعه حداقل يک بار ترش کردن و سوزش سردل را در طول عمر خود تجربه مي‌کنند و تقريبا 7 درصد به‌طور روزانه و 14 درصد هفتگي اين احساس را خواهند داشت. مري لوله‌اي به اندازه 25 سانتي‌متر است که در ابتدا و انتهاي آن، دريچه‌ يا اسفنگتر داريم. اسفنگترها به خصوص اسفنگتر تحتاني مري، عضله‌اي است که بايد به موقع باز و بسته شود و وقتي بسته است حرکات دودي مري انجام مي‌شود تا غذا به انتهاي مري برسد و سپس دريچه باز شده و غذا وارد معده مي‌شود و پس از ورود غذا به مري، مجددا دريچه بسته مي‌شود. در حالت عادي و طبيعي همه افراد مکانيزم آنتي‌ريفلاکس دارند. وجود اسفنگتر تحتاني، ستون‌هايي که بين قفسه‌ سينه و شکم وجود دارد يا ستون‌هاي ديافراگمي به منزله آنتي‌ريفلاکس هستند و کمک مي‌کنند که فرد سالم دچار ريفلاکس نشود. اما هرگاه به هر دليلي عضلات ديافراگمي يا اسفنگتر تحتاني دچار عدم کفايت شود يا محتويات داخل معده خيلي زياد باشد و يا تغييراتي در انتهاي مري ايجاد شود همه و همه دست به دست هم داده و فرد را مبتلا به ريفلاکس مي‌کنند. به هر حال اين بيماري بسيار شايع است و در دو دهه اخير بسيار بيشتر شده است.

علت اين افزايش چيست؟
 

آنچه براي ما مسلم شده است تغيير سبک زندگي است و تغذيه‌اي که در جوامع امروزي حاکم شده است. ورزش نکردن هم يکي ديگر از عوامل افزايش اين بيماري است. به هر حال عضلات دستگاه گوارش بايد نقش‌شان را به خوبي انجام بدهند و ورزش کردن به عملکرد اين عضلات بسيار کمک مي‌کند.

عوامل موثر در ايجاد اين مشکل چيست؟
 

اول چاقي است. توصيه ما به افراد چاق اين است که خود را با ورزش لاغر کنند زيرا ورزش منظم در رفع اين مشکل بسيار موثر است. ضمن اينکه افراد چاق چون خيلي مي‌خورند، هميشه معده انباشته‌اي دارند و هر چه مواد غذايي بيشتر در داخل معده باقي بماند يا ديرتر تخليه شود، ريفلاکس را تشديد مي‌کند. عامل ديگر نوع غذا است. بايد بدانيد که PH معده حدودا 3 يا اسيدي است و اين PH هيچ تاثير سويي روي ديواره معده ندارد چون سلول‌هاي پوشاننده ديواره معده به قدري محکم هستند که اسيد رويشان تاثيري ندارد اما همين اسيد اگر به مري نفوذ کند و از دريچه انتهايي مري که دچار عدم کفايت شده بالاتر برود يا از دريچه انتهايي معده خارج شده و وارد دوازدهه شود، مخاط آن ناحيه را که در برابر اسيد مقاومتي ندارند، دچار مشکل مي‌کند. البته هميشه اين مواد اسيدي نيست و گاهي ممکن است حالت قليايي پيدا کند مانند صفرا. جالب است بدانيد که مواد آلکانني و قليايي هم مي‌توانند اثرات سويي را روي جدار مري بگذارند و اکثرا محتوياتي که به داخل مري برمي‌گردند، مواد مخلوط هستند. کاري که بايد بيمار انجام دهد اين است که اين اسيد را کمتر کند. به عنوان مثال بايد مصرف غذاهايي که خاصيت اسيدي دارند مانند ترشي، ادويه و نيز مصرف بيش از حد مواد پروتئيني و کلسيمي و نوشابه‌هاي گازدار حذف شود.
عامل ديگر اينکه همه افراد به خصوص بيماران مبتلا به ريفلاکس بلافاصله بعد از غذا خوردن دراز نکشند و حدود يک تا يک‌ونيم ساعت بين غذا خوردن و خوابشان زمان بگذارند اما اگر خواب بر آنها مستولي شد و خواستند بلافاصله بعد از غذا خوردن بخوابند، بهتر است زاويه تنه‌شان با افق چيزي حدود 30 درجه باشد يعني تنه‌شان و نه فقط زير سرشان، 10 تا 12 سانتي‌متر بالاتر باشد.

علاوه بر اين حرف‌ها، به ريفلاکسي‌ها چه توصيه‌هايي داريد؟
 

مصرف چربي را تا حد امکان کاهش بدهند زيرا چربي‌ها بيشترين ميزان توقف را در معده دارند.
همراه با غذا آب نخورند به دليل اينکه آب توقفي در معده ندارد و سبب مي‌شود مواد غذايي هضم نشده را هم از معده تخليه کند و در نتيجه جذبي هم صورت نمي‌گيرد. بهتر است آب را يا قبل از غذا و يا مدتي بعد از غذا بنوشند.
مصرف نکردن سيگار، الکل، فست‌فودها، انواع سس‌ها و ادويه از عوامل مهم پيشگيري از ريفلاکس است.

ريفلاکس به جز سوزش سردل و ترش‌کردن چه علايم ديگري دارد؟
 

بيماري ريفلاکس معده فقط منحصر به دستگاه گوارش نيست بنابراين مي‌تواند به صورت درد قفسه سينه يا درد در ديگر قسمت‌هايي که مجاور مري هستند ظاهر شود. بيمار مي‌تواند علايمي چون طپش قلب، تنگي نفس شبانه‌، سرفه‌هاي خشک و علايمي شبيه آسم داشته باشد. اين مشکل مي‌تواند عوارض زيادي داشته باشد مثلا مي‌تواند خود را به صورت سينوزيت، سردرد، گوش‌درد و عوارض خارج از دستگاه گوارش نشان دهد.

درمان ريفلاکس معمولا به چه صورت انجام مي‌شود؟
 

قسمت اعظم درمان ريفلاکس تغيير در روش زندگي و نوع تغذيه است. در صورتي که تغيير سبک زندگي و نوع تغذيه جواب نداد به سراغ درمان‌هاي دارويي مي‌رويم. يکي از درمان‌ها، استفاده از داروهايي است که پمپ ترشح اسيدي را مهار مي‌کنند مانند امپرازول، پنتوپرازول و...
که امروزه ثابت شده است استفاده طولاني مدت اين داروها خطري ندارد ولي بهتر است که بيمار تحت نظر پزشک باشد تا در صورتي که دارو جواب نداد، دارو عوض شده و يا علل ثانويه مشکل بررسي شود.
آقاي دکتر، گاهي به بيماران ليست بلند بالايي از انواع مواد غذايي داده مي‌شود تا از خوردن آنها پرهيز کنند نظر شما در اين باره چيست؟
امروزه ثابت شده است که رژيم غذايي به خصوص در زخم‌هاي معده و اثني‌عشر جايگاهي ندارد. البته موادي که سبب تشديد اسيديته معده مي‌شود مانند مواد ترش، آبليموي خالي، ترشي، سرکه و... بالطبع نبايد مصرف شود. در مورد ميوه‌ها خيلي سوال مي‌شود. بايد بدانيد که مصرف ميوه‌ خام حتي در زخم‌ حاد دستگاه گوارش هيچ مشکلي ندارد اما توصيه ما اين است از ميوه‌هاي خيلي ترش يا خيلي شيرين کمتر استفاده شود. چون حتي شيريني زياد هم ريفلاکس را بدتر مي‌کند مانند انواع شيريني‌هاي تر و خامه‌اي که ضمن داشتن شيريني، چربي هم دارند. ضمن اينکه خود بيماران به اين امر پي مي‌برند که چه ميوه يا ماده غذايي آنها را اذيت مي‌کند و نبايد از آن استفاده کنند.

در مورد چاي چه طور؟
 

چاي نقش بسيار موثري در تشديد ريفلاکس دارد. توصيه ما اين است که چاي پررنگ ننوشند ضمن اينکه چاي را بلافاصله بعد از غذا نخورند تا هضم و جذب غذا را دچار مشکل نکند.
آقاي دکتر، آيا اين باور درست است که شام نخوردن، مشکل ريفلاکس را بدتر مي‌کند؟
ببينيد، دستگاه گوارش، شبانه‌روز در حال فعاليت است. حتي زماني که انسان خواب است دستگاه گوارش ترشحات و هضم و جذب غذايي را خواهد داشت. مسلما افرادي که شب‌ها چيزي نمي‌خورند و مي‌خوابند به دليل اسيدي که در معده وجود دارد و خنثي نشده نيمه شب از خواب بيدار مي‌شوند که حتي ممکن است همراه با درد معده باشد. آنچه که ما توصيه مي‌کنيم اين است که چون اين افراد معمولا کساني هستند که رژيم لاغري مي‌گيرند حتما اين رژيم تحت‌نظر متخصص تغذيه باشد و خودسرانه رژيم نگيرند. توصيه ما اين است که حتما تغذيه داشته باشند اما اين ميزان کم‌ و با کالري پايين باشد.

اگر ريفلاکس درمان نشود مشکل خاصي پيش مي‌آيد؟
 

بله، اگر ريفلاکس درمان نشود و اين مشکل ادامه پيدا کند، چون مواد غذايي وارد مري مي‌شود، به مرور زمان بافت معده نيز وارد مري مي‌شود و هر کجا بافت نابه‌جا ديده شود مي‌تواند در آينده مشکل‌ساز شده و در نهايت به سرطان مري منجر شود.
12 توصيه دکتر حسيني به ريفلاکسي‌ها
• پس از غذا خوردن دراز نکشيد.
• بعد از غذا خوردن در وضعيت زانو در بغل ننشينيد..
• حداقل3 ساعت قبل از خواب چيزي نخوريد.
• سعي کنيد همراه وعده‌هاي غذايي آب ننوشيد.
• اگر اضافه وزن داريد، وزن‌تان را کاهش دهيد.
• در طي روز، زياد خم و راست نشويد.
• موقع خوابيدن به پهلوي راست و کمي خميده بخوابيد.
• از خوردن نعنا، قهوه، شکلات حتي‌الامکان پرهيز کنيد.
• مصرف ميوه‌هاي ترش و اسيدي مانند انواع آلو، گوجه، غذاهاي تند و ادويه‌دار و نوشابه‌هاي گازدار را کاهش دهيد.
• تعداد وعده‌هاي غذايي را زياد و حجم آن را کم کنيد تا معده شما زياد پر نشود.
• موقع خوابيدن نيم تنه خود را 10 تا 12 سانتي‌متر بالاتر از بقيه بدن قرار دهيد.
• لباس‌هاي تنگ نپوشيد و کمربندتان را محکم نبنديد.

 

منبع:www.salamat.com
/م