تلفيقي دل نشين از نو و کهنه
تلفيقي دل نشين از نو و کهنه
تلفيقي دل نشين از نو و کهنه
وود از زبان وود
انتشار کتاب فيلم هاي هيچکاک به قلم رابين وود در 1965نقطه عطفي در حوزه نقد فيلم به شمار مي آيد و با اين که کتاب هاي خوب پرشماري درباره سينما نوشته شده، اما تعداد کتاب هاي دوران ساز، انگشت شمار است. بي شک نويسنده اين کتاب - آموزگار 34ساله انگليسي و مردي خانواده دوست - اولين کسي نبود که استاد محترم دلهره را به عنوان هنرمندي جدي مورد بحث قرار مي داد: اين افتخار به اريک رومر و کلود شابرول تعلق دارد. با وجود اين، کتاب وود با نوشته هاي آن ها در اين زمينه تفاوت هاي چشم گير داشت. فيلم هاي هيچکاک به روشي دقيق و با لحني جدي نوشته شده بود و تقريباً اين حس را در خوانند ه ايجاد مي کرد که از هيچ نوع نقد نويسي سينمايي پيش از خودش تأثير نگرفته است. اين کتاب بي تکلف و جمع و جور فقط به بررسي و تحسين فيلم هاي هيچکاک نمي پرداخت. در عوض، کتاب انسجام هنري و اخلاقي آن فيلم ها را به واسطه جان کيتس، ويليام شکسپير و لندن عصر اليزابت به بحث مي گذاشت. تا آن جا که من اطلاع دارم، هيچکاک هيچ وقت اين کتاب را نخواند. اما اگر اين اتفاق مي افتاد، حدس مي زنم که از فرط خجالت سرخ مي شد.
وود پيش زمينه محکمي در حوزه نقد داشت، هر چند تخصص اش بيش تر در زمينه ادبيات بود. محض نمونه، منتقدان نو(The New Critics)در دهه سي به او ياد داده بودند که اثر هنري را بايد با دقت و ظرافت تمام مطالعه کرد و به تمامي نکته هاي ظريف آن توجه خاصي نشان داد. مهم تر از آن دسته منتقدان، تأثير اِف.ار. ليويس بود؛ منتقدي ادبي که وود در ابتداي دهه پنجاه در دانشگاه کمبريج در سخنراني هاي او شرکت مي کرد. ليويس که در روزگار خود چندان مورد توجه نبود و اين روزها هم فراموش شده، شيفته ادبيات بود و در کارش يک نقطه ضعف خاص ديده مي شد. او به عنوان يک منتقد، صرفاً به مفاهيم ضمني اخلاقي ادبيات علاقه و توجه نشان مي داد. از نظر او هنرمندان واقعي گروهي از رمان نويس ها بودند - افرادي مثل جوزف کنراد، جرج اليوت و مهم تر از همه دي. اچ. لارنس - که «توانايي بالفطره شان در تجربه کردن، آن ها را از ديگران متمايز مي ساخت، نوعي آزاد انديشي توأم با احترام نسبت به زندگي و جديّت اخلاقي منحصر به فرد خود را داشتند.»نيازي نيست که به اين موضوع اشاره کنم که چنين نظريه هايي باعث شد ليويس نتواند پيروان چنداني به دست بياورد.«آزاد انديشي نسبت به زندگي» و «جدّيت اخلاقي»؛ لحظه اي فراموش کنيد که اين ايده ها چه قدر به گوش هاي مدرن ما جالب توجه مي آيند، چون دست آخر هر انساني نظر خاص خودش را نسبت به آن ها خواهد داشت ونتيجه کار بيش تر به واکنش شخصي منتقد نسبت به آن بستگي خواهد داشت و براي مثال خبري از عيني بودن ماجرا مثل نشانه شناسي نخواهد بود. به نظر ليويس اين موضوع اتفاقاً نقطه قوت ماجرا بود، چون او به روش علمي يا عيني بررسي هنر اعتقادي نداشت. برخلاف نويسندگان کالت امروزي، او معتقد بودکه بهترين نوع نقد به هيچ نوع نظريه اي متکي نيست، بلکه به حساسيت و ظرافت طبع منتقد برمي گردد و اين چيزي ست که نمي شود آن را از هيچ شخص ديگري تقليد کرد.
وود تأثيرپذيري از ليويس را قبول داشت و برخي از آن اصول نقد مبهم را عيناً از دنياي ادبيات به سينما آورد. نظر خود ليويس درباره سينما و اجراي اين کار چه بود؟ ليويس جز تنفر عميقي که نسبت به فرهنگ عامه داشت، فقط مي دانم که باستر کيتن را به چارلي چاپلين ترجيح مي داد. با وجود اين، وقتي نقد را به عنوان موضوع اصلي مورد توجه قرار مي دهيم، پي مي بريم که ترکيب دور از ذهنِ ليويس با نقد فيلم توسط وود، امري ايده آل بوده است. وود هم درست مثل ليويس به وجود اخلاق در هنر معتقد بود. محض نمونه، وود با تمام وجود و درست مثل منتقدان «کايه دو سينما» نسبت به سبک کارگرداني حساس بود و تنها تفاوت او با آن دسته از منتقدان اين بود که به نظر وود سبک به خوديِ خود کافي نبود. نکته اي که در نهايت اهميت دارد مفهومي ست که از طريق فرم حاصل مي شود؛ با اين که تشخيص اين موضوع که هيچکاک تکنيسين ماهري ست، کار ساده اي است، وود مي گويد:«بايد هميشه مفاهيم ضمني پيچيده اخلاقي تجربه هايي که با يکديگر تقسيم مي کنيم يا به ما انتقال داده مي شود را در ذهن مان داشته باشيم.» اگر الگوهايي از اين دست در دنياي ادبيات کمياب بودند، در زمينه سينما اصلاً هيچ نشانه اي از آن ها يافت نمي شد.
وود در دهه شصت بسيار فعال بود:علاوه برمقاله هاي پرتعدادي که براي مجله «مووي» و نشريات ديگر مي نوشت، کتاب هايي درباره هاوارد هاکس، کلود شابرول، اينگمار برگمان، ميکل آنجلو آنتونيوني، ساتياجيت راي و ارتورپن منتشر کرد. او در اين کتاب ها، سبکي تجربي در نقد سينما را مورد توجه قرار داد و باب کرد که بهتر است شاخه اي ويژه براي آن باز کنيم: سبکي که ديگر ليويسي نيست، «سبک وودي» است. در اوايل دهه هفتاد و پس از جدايي از همسرش به تورنتو رفت و به اين ترتيب دوره زندگي او به عنوان «مرد خانواده دوست و بورژواي ايده ال» به پايان آمد. به همين دليل اتفاقي نيست که وود در دوره گذار، به سمت نظريه هاي تندرو سياسي براساس عقايد فرويد، مارکسيسم و فمينيسم گرايش پيدا کرد. از آن پس، او سعي در اين داشته که اومانيسم دوران ابتدايي کارش رابا روش هاي سيستماتيک ترِ نظريه پردازان و دانشگاهي ها وفق دهد. اين دو حوزه هيچ گاه به همزيستي مسالمت آميز تن ندادند اما اين موضوع به جاي اين که نقد وود را تضعيف کند، تنشي بي پايان به وجود آورد که در عوض به غناي نقد او منجر شد.
مقاله هاي وود درباره فيلم هاي ترسناک انتهاي دهه هفتاد و ابتداي دهه هشتاد - که در کتاب هاليوود:از نظر ويتنام تا ريگان گردآوري شده - اولين نوشته هايي بودند که نشان دادند اين ژانر را چه قدر خوب مي شود از طريق بررسي روان کاوانه تحليل کرد. مثل هميشه او در زمينه بسياري از قضاوت هاي زيبايي شناسانه خودش تک و تنها بود و با جسارت تمام کارگردان هاي تحسين شده اي مثل ديويد کراننبرگ و ديويد لينچ را به نفع بررسي کابوس هاي تمثيلي جمع و جور لري کوهن کنار مي گذاشت. با اين که پالين کيل هم در آن زمان درباره برايان دي پالما مي نوشت اما هيچ کس مثل وود زبان به تحسين همه جانبه آثار او نگشود. البته بايد منصفانه قضاوت کرد و اين را گفت که نثر پرشور کيل خيلي بهتر مي تواند ويژگي هاي رسمي هذياني فيلم هاي دي پالما را آشکار سازد. با وجود اين ، وود يک قدم پارا از کيل فراتر مي گذارد و از ايده هاي هولناک ايدئولوژيک فيلم هايي مثل خواهران و کَري پرده برمي دارد ؛ فقط پس از خواندن نوشته هاي وود درباره اين دو فيلم است که آن ها به راستي به فيلم هايي ترسناک بدل مي شوند.
وود در دهه هاي هشتاد و نود به نقد نويسي ادامه داد و امضاي او بيش از هر جاي ديگري در نشريه «سينه اکشن!» به چشم مي خورد؛ همان مجله اي که او به کمک دوست صميمي اش ريچارد ليپه و تعدادي ديگر از همکارانش از جمله مرحوم اندرو بريتون راه اندازي کرد. بدون استثنا مقاله هاي وود گل سرسبد هر شماره بودند که بهترين هاي آن ها هم در مجموعه سياست جنسي و فيلم روايي:هاليوود و فراسوي آن گرداوري شده است. در اين مقاله هاي دوست داشتني وود درباره مورنا، رنوار،ازو،افولس، لينکليترو ديگران با بينش و شور خاص خودش مي نويسد. اگر چه چند بار پيش آمده که گفته نقد نويسي را کنار خواهد گذاشت و به نوشتن رمان خواهد پرداخت (او چهار رمان آماده و منتشر نشده دارد) اما تا اواخر عمر، مرتب با «سينه اکشن!» ، «فيلم اينترنشنال» و اين اواخر با «آرت فورم» همکاري کرد.
از ميان نسل قديمي منتقدان سينما فقط وود است که در طول دوره فعاليتش هنوز مطرح مانده؛ در حالي که اندرو ساريس سال ها پيش ارتباطش با جريان هاي رايج نقد فيلم را از دست داد، وود همواره طي چهل سال گذشته، کم و بيش آن جريان ها را هدايت کرده يا به مخالفت با آن ها پرداخته است. ريچارد راد در وصف بزرگي رنوار مي نويسد:«مجموعه آثار او بسيار متنوع، غني و پيچيده است.» همين جمله درباره کارنامه وود هم صدق مي کند. او نه تنها بزرگ ترين منتقد زنده عصرماست، بلکه يکي از بزرگ ترين منتقدهاي تاريخ سينماست. فرا رسيدن هفتاد و پنجمين سالگرد تولد او (2006) با چاپ مجدد تعدادي از کتاب هاي اوليه اش از جمله هاوارد هاکس، اينگمار برگمان و کتاب دوران ساز ديدگاه هاي شخصي(1975)مصادف شده است . به همين دليل حالا بهترين وقت براي بازخواني پرونده کاري رابين وود است. متن حاضر حاصل چند ساعت گپ زدن با او در آپارتمانش در تورنتوي کاناداست.
آرمن اِسوادجيان
خدمتکاري داشتيم که موظف شده بود من را به سينما ببرد تا دست کم سرراه ديگران نباشم. من خيلي از کمدي هاي آمريکايي خوشم مي آمد. در آن زمان هيچ چيز درباره فيلم سازها نمي دانستم و ذهنم بيش تر معطوف به ستاره ها بود؛ جين آرتور، کلودت کولبرت، کري گرانت. تا حدي مادرم در اين مورد تأثيرگذار بود، چون او هم اين فيلم ها را دوست داشت. از سينماي انگلستان هم يادم مي آيد که فيلم هايي با حضور مارگارت لاک وود و مري کي بارنز را ديده ام. چند فيلم درباره روزنامه نگاران و رسانه هاي خبري هم بود که والري هاپسن در آن ها حضور داشت و شخصيت ها در حين مأموريت و بازجويي هاي شان درگير همه رقم داستان هاي پُرکش و قوس مي شدند. به نظرم اولين فيلمي که از اين سري ديدم، اين مرد خبرساز است (ديويد مک دانلد،1938) بود و بعد هم اين مرد در پاريس (ديويد مک دانلد،1939) را ديدم و بعد همين طور قسمت هاي ديگر اين مجموعه را . به نظر مي رسد اين فيلم ها حالا ديگر کاملاً فراموش شده اند، من که هيچ وقت نتوانستم ردي از هيچ کدام آن ها پيدا کنم. به هر حال، خيلي از آن ها خوشم مي آمد.
در کودکي ارتباط برقرار کردن با بچه هاي ديگر برايم راحت نبود. به همين دليل خيلي تنها بودم و خودم هم بيش از پيش خودم را از بقيه جدا مي کردم. فقط يک دوست خيلي صميمي داشتم؛ به نظرم فقط دنبال همين هم بودم، اين که يک دوست صميمي داشته باشم که بتوانم هر چه دلم مي خواهد وقتم را با او بگذرانم.
کتاب واکنش هاي متفاوتي برانگيخت. خيلي ها بودند که اين نوشته ها به نظرشان کاملاً مضحک بود چون نمي توانستند تصور کنند که مي شود با ديدي جدي به سراغ هيچکاک رفت. هيچکاک را خيلي ساده، کارگردان فيلم هاي سرگرم کننده به حساب مي آوردند؛ تماشاگر صرفاً با تماشاي فيلم هاي او سرگرم مي شود، چند بار به او شوک وارد مي شود، چند بار مي خندد و بعد همه چيز تمام مي شود. البته نقدهايي که درباره کتاب نوشته شد، جوري نبود که چوب تکفير براي آن بلند کرده باشند، بعد هم به مرور درک شد و جايگاهي براي خودش پيدا کرد.
هنوز در تلاشم که با يک انتشارات دانشگاهي وارد مذاکره شوم تا نوشته هاي او را منتشر کنم. اما به گمانم آن ها از انجام اين کار واهمه دارند چون اندرو در نوشته هايش تمامي ستاره هاي برتر تئوري فيلم معاصر را نفي مي کند. کتابي که درباره کاترين هپبرن نوشته، بهترين کتابي است که در تمام عمرم درباره هاليوود خوانده ام. او هپبرن را مرکز ثقل مطالعه قرار مي دهد و بعد به بحث درباره موضوعاتي مثل ژانر، ايدئولوژي و مبناي سيستم مي پردازد. کتاب بدون آن که از موضوع اصلي اش يعني هپبرن دور شود، به کتابي مرجع درباره هاليوود تبديل مي شود.
همسرم دلش نمي خواست و اجازه نمي داد من با بچه ها ارتباط زيادي داشته باشم. فقط مي توانستم گاهي آن ها را در تعطيلات آخر هفته ببينم. طوري شد که متوجه شدم صرف نزديک بودن به بچه هايم نمي تواند دليلي براي ماندنم در انگلستان باشد. اين شد که به تورنتو برگشتم.
به نظرم خط سرخ7000هم فيلم خيلي خوبي ست. البته مشخص است که هاکس در روزهاي اوج نيست اما از فيلم هاي دور و بري اش خيلي بهتر است. ورزش محبوب مردها مي توانست به شاهکاري تبديل شود اما بازيگرهايش به اندازه کافي بزر گ نيستند؛ راک هادسن، کري گرانت نيست و پائولا پرنتيس بيش از حد عصبي و روان پريش به نظر مي رسد که همين خنديدن به کارهايش را سخت مي کند. فکر کنم هاکس حين ساختن آن خسته شده و کم آورده است. او بسياري از روش هاي قديمي اش را در ساخت فيلم استفاده مي کند اما فيلم دست آخر نمي تواند روي پاي خودش بايستد. اگر فقط به هاکس علاقه مند باشيد، فيلم براي تان حرفي براي گفتن خواهد داشت. اين روزها به نظرم ال دورادو فيلم بدي است؛ خيلي خام و سرهم بندي شده است. ريولوبو صرفاً يک فيلم درجه دو است که در حالت خستگي ساخته شده است. از بين تمامي اين فيلم ها، به نظرم خط سرخ7000يک سرو گردن از بقيه بالاتر قرار دارد. هاکس با جمعي از بازيگران جوان ناشناخته کار مي کند و به نظر مي آيد آن ها جان تازه اي به دنياي او بخشيده اند. زوج جيمز کان و ماريانا هيل خيلي خوب طراحي شده و خيلي به هم مي آيند؛ صحنه هايي که اين دو کنار هم قرار مي گيرند، بسيار چشم نواز است.
منبع:مجله ماهنامه سينمايي فيلم 405
/ج
انتشار کتاب فيلم هاي هيچکاک به قلم رابين وود در 1965نقطه عطفي در حوزه نقد فيلم به شمار مي آيد و با اين که کتاب هاي خوب پرشماري درباره سينما نوشته شده، اما تعداد کتاب هاي دوران ساز، انگشت شمار است. بي شک نويسنده اين کتاب - آموزگار 34ساله انگليسي و مردي خانواده دوست - اولين کسي نبود که استاد محترم دلهره را به عنوان هنرمندي جدي مورد بحث قرار مي داد: اين افتخار به اريک رومر و کلود شابرول تعلق دارد. با وجود اين، کتاب وود با نوشته هاي آن ها در اين زمينه تفاوت هاي چشم گير داشت. فيلم هاي هيچکاک به روشي دقيق و با لحني جدي نوشته شده بود و تقريباً اين حس را در خوانند ه ايجاد مي کرد که از هيچ نوع نقد نويسي سينمايي پيش از خودش تأثير نگرفته است. اين کتاب بي تکلف و جمع و جور فقط به بررسي و تحسين فيلم هاي هيچکاک نمي پرداخت. در عوض، کتاب انسجام هنري و اخلاقي آن فيلم ها را به واسطه جان کيتس، ويليام شکسپير و لندن عصر اليزابت به بحث مي گذاشت. تا آن جا که من اطلاع دارم، هيچکاک هيچ وقت اين کتاب را نخواند. اما اگر اين اتفاق مي افتاد، حدس مي زنم که از فرط خجالت سرخ مي شد.
وود پيش زمينه محکمي در حوزه نقد داشت، هر چند تخصص اش بيش تر در زمينه ادبيات بود. محض نمونه، منتقدان نو(The New Critics)در دهه سي به او ياد داده بودند که اثر هنري را بايد با دقت و ظرافت تمام مطالعه کرد و به تمامي نکته هاي ظريف آن توجه خاصي نشان داد. مهم تر از آن دسته منتقدان، تأثير اِف.ار. ليويس بود؛ منتقدي ادبي که وود در ابتداي دهه پنجاه در دانشگاه کمبريج در سخنراني هاي او شرکت مي کرد. ليويس که در روزگار خود چندان مورد توجه نبود و اين روزها هم فراموش شده، شيفته ادبيات بود و در کارش يک نقطه ضعف خاص ديده مي شد. او به عنوان يک منتقد، صرفاً به مفاهيم ضمني اخلاقي ادبيات علاقه و توجه نشان مي داد. از نظر او هنرمندان واقعي گروهي از رمان نويس ها بودند - افرادي مثل جوزف کنراد، جرج اليوت و مهم تر از همه دي. اچ. لارنس - که «توانايي بالفطره شان در تجربه کردن، آن ها را از ديگران متمايز مي ساخت، نوعي آزاد انديشي توأم با احترام نسبت به زندگي و جديّت اخلاقي منحصر به فرد خود را داشتند.»نيازي نيست که به اين موضوع اشاره کنم که چنين نظريه هايي باعث شد ليويس نتواند پيروان چنداني به دست بياورد.«آزاد انديشي نسبت به زندگي» و «جدّيت اخلاقي»؛ لحظه اي فراموش کنيد که اين ايده ها چه قدر به گوش هاي مدرن ما جالب توجه مي آيند، چون دست آخر هر انساني نظر خاص خودش را نسبت به آن ها خواهد داشت ونتيجه کار بيش تر به واکنش شخصي منتقد نسبت به آن بستگي خواهد داشت و براي مثال خبري از عيني بودن ماجرا مثل نشانه شناسي نخواهد بود. به نظر ليويس اين موضوع اتفاقاً نقطه قوت ماجرا بود، چون او به روش علمي يا عيني بررسي هنر اعتقادي نداشت. برخلاف نويسندگان کالت امروزي، او معتقد بودکه بهترين نوع نقد به هيچ نوع نظريه اي متکي نيست، بلکه به حساسيت و ظرافت طبع منتقد برمي گردد و اين چيزي ست که نمي شود آن را از هيچ شخص ديگري تقليد کرد.
وود تأثيرپذيري از ليويس را قبول داشت و برخي از آن اصول نقد مبهم را عيناً از دنياي ادبيات به سينما آورد. نظر خود ليويس درباره سينما و اجراي اين کار چه بود؟ ليويس جز تنفر عميقي که نسبت به فرهنگ عامه داشت، فقط مي دانم که باستر کيتن را به چارلي چاپلين ترجيح مي داد. با وجود اين، وقتي نقد را به عنوان موضوع اصلي مورد توجه قرار مي دهيم، پي مي بريم که ترکيب دور از ذهنِ ليويس با نقد فيلم توسط وود، امري ايده آل بوده است. وود هم درست مثل ليويس به وجود اخلاق در هنر معتقد بود. محض نمونه، وود با تمام وجود و درست مثل منتقدان «کايه دو سينما» نسبت به سبک کارگرداني حساس بود و تنها تفاوت او با آن دسته از منتقدان اين بود که به نظر وود سبک به خوديِ خود کافي نبود. نکته اي که در نهايت اهميت دارد مفهومي ست که از طريق فرم حاصل مي شود؛ با اين که تشخيص اين موضوع که هيچکاک تکنيسين ماهري ست، کار ساده اي است، وود مي گويد:«بايد هميشه مفاهيم ضمني پيچيده اخلاقي تجربه هايي که با يکديگر تقسيم مي کنيم يا به ما انتقال داده مي شود را در ذهن مان داشته باشيم.» اگر الگوهايي از اين دست در دنياي ادبيات کمياب بودند، در زمينه سينما اصلاً هيچ نشانه اي از آن ها يافت نمي شد.
وود در دهه شصت بسيار فعال بود:علاوه برمقاله هاي پرتعدادي که براي مجله «مووي» و نشريات ديگر مي نوشت، کتاب هايي درباره هاوارد هاکس، کلود شابرول، اينگمار برگمان، ميکل آنجلو آنتونيوني، ساتياجيت راي و ارتورپن منتشر کرد. او در اين کتاب ها، سبکي تجربي در نقد سينما را مورد توجه قرار داد و باب کرد که بهتر است شاخه اي ويژه براي آن باز کنيم: سبکي که ديگر ليويسي نيست، «سبک وودي» است. در اوايل دهه هفتاد و پس از جدايي از همسرش به تورنتو رفت و به اين ترتيب دوره زندگي او به عنوان «مرد خانواده دوست و بورژواي ايده ال» به پايان آمد. به همين دليل اتفاقي نيست که وود در دوره گذار، به سمت نظريه هاي تندرو سياسي براساس عقايد فرويد، مارکسيسم و فمينيسم گرايش پيدا کرد. از آن پس، او سعي در اين داشته که اومانيسم دوران ابتدايي کارش رابا روش هاي سيستماتيک ترِ نظريه پردازان و دانشگاهي ها وفق دهد. اين دو حوزه هيچ گاه به همزيستي مسالمت آميز تن ندادند اما اين موضوع به جاي اين که نقد وود را تضعيف کند، تنشي بي پايان به وجود آورد که در عوض به غناي نقد او منجر شد.
مقاله هاي وود درباره فيلم هاي ترسناک انتهاي دهه هفتاد و ابتداي دهه هشتاد - که در کتاب هاليوود:از نظر ويتنام تا ريگان گردآوري شده - اولين نوشته هايي بودند که نشان دادند اين ژانر را چه قدر خوب مي شود از طريق بررسي روان کاوانه تحليل کرد. مثل هميشه او در زمينه بسياري از قضاوت هاي زيبايي شناسانه خودش تک و تنها بود و با جسارت تمام کارگردان هاي تحسين شده اي مثل ديويد کراننبرگ و ديويد لينچ را به نفع بررسي کابوس هاي تمثيلي جمع و جور لري کوهن کنار مي گذاشت. با اين که پالين کيل هم در آن زمان درباره برايان دي پالما مي نوشت اما هيچ کس مثل وود زبان به تحسين همه جانبه آثار او نگشود. البته بايد منصفانه قضاوت کرد و اين را گفت که نثر پرشور کيل خيلي بهتر مي تواند ويژگي هاي رسمي هذياني فيلم هاي دي پالما را آشکار سازد. با وجود اين ، وود يک قدم پارا از کيل فراتر مي گذارد و از ايده هاي هولناک ايدئولوژيک فيلم هايي مثل خواهران و کَري پرده برمي دارد ؛ فقط پس از خواندن نوشته هاي وود درباره اين دو فيلم است که آن ها به راستي به فيلم هايي ترسناک بدل مي شوند.
وود در دهه هاي هشتاد و نود به نقد نويسي ادامه داد و امضاي او بيش از هر جاي ديگري در نشريه «سينه اکشن!» به چشم مي خورد؛ همان مجله اي که او به کمک دوست صميمي اش ريچارد ليپه و تعدادي ديگر از همکارانش از جمله مرحوم اندرو بريتون راه اندازي کرد. بدون استثنا مقاله هاي وود گل سرسبد هر شماره بودند که بهترين هاي آن ها هم در مجموعه سياست جنسي و فيلم روايي:هاليوود و فراسوي آن گرداوري شده است. در اين مقاله هاي دوست داشتني وود درباره مورنا، رنوار،ازو،افولس، لينکليترو ديگران با بينش و شور خاص خودش مي نويسد. اگر چه چند بار پيش آمده که گفته نقد نويسي را کنار خواهد گذاشت و به نوشتن رمان خواهد پرداخت (او چهار رمان آماده و منتشر نشده دارد) اما تا اواخر عمر، مرتب با «سينه اکشن!» ، «فيلم اينترنشنال» و اين اواخر با «آرت فورم» همکاري کرد.
از ميان نسل قديمي منتقدان سينما فقط وود است که در طول دوره فعاليتش هنوز مطرح مانده؛ در حالي که اندرو ساريس سال ها پيش ارتباطش با جريان هاي رايج نقد فيلم را از دست داد، وود همواره طي چهل سال گذشته، کم و بيش آن جريان ها را هدايت کرده يا به مخالفت با آن ها پرداخته است. ريچارد راد در وصف بزرگي رنوار مي نويسد:«مجموعه آثار او بسيار متنوع، غني و پيچيده است.» همين جمله درباره کارنامه وود هم صدق مي کند. او نه تنها بزرگ ترين منتقد زنده عصرماست، بلکه يکي از بزرگ ترين منتقدهاي تاريخ سينماست. فرا رسيدن هفتاد و پنجمين سالگرد تولد او (2006) با چاپ مجدد تعدادي از کتاب هاي اوليه اش از جمله هاوارد هاکس، اينگمار برگمان و کتاب دوران ساز ديدگاه هاي شخصي(1975)مصادف شده است . به همين دليل حالا بهترين وقت براي بازخواني پرونده کاري رابين وود است. متن حاضر حاصل چند ساعت گپ زدن با او در آپارتمانش در تورنتوي کاناداست.
آرمن اِسوادجيان
سال هاي کودکي
خدمتکاري داشتيم که موظف شده بود من را به سينما ببرد تا دست کم سرراه ديگران نباشم. من خيلي از کمدي هاي آمريکايي خوشم مي آمد. در آن زمان هيچ چيز درباره فيلم سازها نمي دانستم و ذهنم بيش تر معطوف به ستاره ها بود؛ جين آرتور، کلودت کولبرت، کري گرانت. تا حدي مادرم در اين مورد تأثيرگذار بود، چون او هم اين فيلم ها را دوست داشت. از سينماي انگلستان هم يادم مي آيد که فيلم هايي با حضور مارگارت لاک وود و مري کي بارنز را ديده ام. چند فيلم درباره روزنامه نگاران و رسانه هاي خبري هم بود که والري هاپسن در آن ها حضور داشت و شخصيت ها در حين مأموريت و بازجويي هاي شان درگير همه رقم داستان هاي پُرکش و قوس مي شدند. به نظرم اولين فيلمي که از اين سري ديدم، اين مرد خبرساز است (ديويد مک دانلد،1938) بود و بعد هم اين مرد در پاريس (ديويد مک دانلد،1939) را ديدم و بعد همين طور قسمت هاي ديگر اين مجموعه را . به نظر مي رسد اين فيلم ها حالا ديگر کاملاً فراموش شده اند، من که هيچ وقت نتوانستم ردي از هيچ کدام آن ها پيدا کنم. به هر حال، خيلي از آن ها خوشم مي آمد.
در کودکي ارتباط برقرار کردن با بچه هاي ديگر برايم راحت نبود. به همين دليل خيلي تنها بودم و خودم هم بيش از پيش خودم را از بقيه جدا مي کردم. فقط يک دوست خيلي صميمي داشتم؛ به نظرم فقط دنبال همين هم بودم، اين که يک دوست صميمي داشته باشم که بتوانم هر چه دلم مي خواهد وقتم را با او بگذرانم.
سال هاي دانشگاه
سال هاي کمبريج
سال هاي اوليه نقد نويسي
آلفرد هيچکاک
کتاب واکنش هاي متفاوتي برانگيخت. خيلي ها بودند که اين نوشته ها به نظرشان کاملاً مضحک بود چون نمي توانستند تصور کنند که مي شود با ديدي جدي به سراغ هيچکاک رفت. هيچکاک را خيلي ساده، کارگردان فيلم هاي سرگرم کننده به حساب مي آوردند؛ تماشاگر صرفاً با تماشاي فيلم هاي او سرگرم مي شود، چند بار به او شوک وارد مي شود، چند بار مي خندد و بعد همه چيز تمام مي شود. البته نقدهايي که درباره کتاب نوشته شد، جوري نبود که چوب تکفير براي آن بلند کرده باشند، بعد هم به مرور درک شد و جايگاهي براي خودش پيدا کرد.
هيچکاک؛ اين روزها
آرتور پن
اينگمار برگمان
کلود شابرول
اندرو بريتون
هنوز در تلاشم که با يک انتشارات دانشگاهي وارد مذاکره شوم تا نوشته هاي او را منتشر کنم. اما به گمانم آن ها از انجام اين کار واهمه دارند چون اندرو در نوشته هايش تمامي ستاره هاي برتر تئوري فيلم معاصر را نفي مي کند. کتابي که درباره کاترين هپبرن نوشته، بهترين کتابي است که در تمام عمرم درباره هاليوود خوانده ام. او هپبرن را مرکز ثقل مطالعه قرار مي دهد و بعد به بحث درباره موضوعاتي مثل ژانر، ايدئولوژي و مبناي سيستم مي پردازد. کتاب بدون آن که از موضوع اصلي اش يعني هپبرن دور شود، به کتابي مرجع درباره هاليوود تبديل مي شود.
اوايل دهه هفتاد
همسرم دلش نمي خواست و اجازه نمي داد من با بچه ها ارتباط زيادي داشته باشم. فقط مي توانستم گاهي آن ها را در تعطيلات آخر هفته ببينم. طوري شد که متوجه شدم صرف نزديک بودن به بچه هايم نمي تواند دليلي براي ماندنم در انگلستان باشد. اين شد که به تورنتو برگشتم.
هاواردهاکس
به نظرم خط سرخ7000هم فيلم خيلي خوبي ست. البته مشخص است که هاکس در روزهاي اوج نيست اما از فيلم هاي دور و بري اش خيلي بهتر است. ورزش محبوب مردها مي توانست به شاهکاري تبديل شود اما بازيگرهايش به اندازه کافي بزر گ نيستند؛ راک هادسن، کري گرانت نيست و پائولا پرنتيس بيش از حد عصبي و روان پريش به نظر مي رسد که همين خنديدن به کارهايش را سخت مي کند. فکر کنم هاکس حين ساختن آن خسته شده و کم آورده است. او بسياري از روش هاي قديمي اش را در ساخت فيلم استفاده مي کند اما فيلم دست آخر نمي تواند روي پاي خودش بايستد. اگر فقط به هاکس علاقه مند باشيد، فيلم براي تان حرفي براي گفتن خواهد داشت. اين روزها به نظرم ال دورادو فيلم بدي است؛ خيلي خام و سرهم بندي شده است. ريولوبو صرفاً يک فيلم درجه دو است که در حالت خستگي ساخته شده است. از بين تمامي اين فيلم ها، به نظرم خط سرخ7000يک سرو گردن از بقيه بالاتر قرار دارد. هاکس با جمعي از بازيگران جوان ناشناخته کار مي کند و به نظر مي آيد آن ها جان تازه اي به دنياي او بخشيده اند. زوج جيمز کان و ماريانا هيل خيلي خوب طراحي شده و خيلي به هم مي آيند؛ صحنه هايي که اين دو کنار هم قرار مي گيرند، بسيار چشم نواز است.
ساتيا جيت راي
هاليوود
سينماي کانادا
منبع:مجله ماهنامه سينمايي فيلم 405
/ج
تازه های مقالات
ارسال نظر
در ارسال نظر شما خطایی رخ داده است
کاربر گرامی، ضمن تشکر از شما نظر شما با موفقیت ثبت گردید. و پس از تائید در فهرست نظرات نمایش داده می شود
نام :
ایمیل :
نظرات کاربران
{{Fullname}} {{Creationdate}}
{{Body}}