مواجهه غرب واسلام سياسي در دوره معاصر (چيستي و چرايي آن) (2)
مواجهه غرب واسلام سياسي در دوره معاصر (چيستي و چرايي آن) (2)
مواجهه غرب واسلام سياسي در دوره معاصر (چيستي و چرايي آن) (2)
نويسنده: رضا خراساني *
2- سويه هاي فعال سازي اسلام سياسي
1- هژموني گرايي سياسي غربي
هژموني گرايي
بنابراين جوهرة اصلي تمدن غرب را نظام سلطه شکل مي دهد و همواره درصدد ارتقاي قدرت سخت و نرم در سطح جهاني است. در مقاطع مختلف تاريخي نظام سلطه بر ابزارهاي گوناگون درصدد رويارويي و جدال با تمدن هاي شرقي به ويژه تمدن اسلامي بر آمده است. اگرچه برخي سخن از افول غرب مي گويند لکن اين به منزلة کاهش منازعات و جدال غرب و اسلام نيست و چه بسا به اين بحران شدت مي بخشد و از تمام امکانات خويش جهت اقتدار خود در جهان استفاده مي کند زيرا تمدني که در وضعيت افول قرار گيرد، جهت حفظ موقعيت و جايگاه خود در سطح جهاني به جدال گرايي روي مي آورد. از اين رو مي توان گفت اين وضعيت موجب کاهش منازعات در سطح تمدني ميان اسلام و غرب نمي گردد.
از سويي کشورهاي که در شرايط هژموني گرايي قرار مي گيرند، در تلاشند تا از يک سو ابزارهاي مادي و عناصر قدرت خود را تقويت نموده و از سوي ديگر قابليت هاي اجرايي و ابزاري خود را توجيه و عقلاني کنند. به گونه اي که در اين وضعيت بيشترين استفاده را از آموزه هاي مذهبي جهت توجيه رفتارهاي جهاني خود مي برند. براي نمونه به نظر مي رسد آمريکايي ها بيش از ساير کشورهاي غربي در وضعيت سلطه طلبي براساس آموزه هاي مذهبي عمل مي کنند. زيرا مذهب يکي از مهم ترين شاخص هاي ارتقاء دهندة موقعيت آمريکا محسوب مي شود به گونه اي که هانتينگتون بر ضرورت حداکثرسازي قدرت ديني جهت تقويت هويت تأکيد مي کند.
پروتستانيزم آمريکايي به وجود تضاد اساسي ميان خير و شر، حق و ناحق اعتقاد دارد آمريکايي ها معتقدند که تحت هر شرايطي، رهنمون هاي کلي مطلق و روشني در مورد خير و شر وجود دارد.. آمريکايي ها دائماً بر وجود شکاف ميان استانداردهاي مطلقي که بايد بر رفتار افراد و ماهيت جامعه شان حاکم باشد، تأکيد مي کنند. (2)
بنابراين غرب معاصر جهت توجيه رفتارهاي سياسي و هجمه هاي فرهنگي و نظامي به شرق و جهان اسلام از مذهب استفاده مي کند و براي خود رسالتي در سطح جهاني جهت انتشار و اشاعه ارزش هاي فرهنگي غرب مدنظر دارد. اين رسالت گرايي غرب موجب حس برتري جويي به هنجارها، نمادها، ارزش ها و به طور کلي فرهنگ و تمدن غرب در ذهن انسان غربي ايجاد مي کند. حال اين ويژگي و مولفه با آموزه هاي شرق به ويژه تمدن اسلامي سازگار نيست و موجب واکنش هاي متعددي از سوي متفکران اسلامي شده است که نظريه ها و جريان هاي مختلف فکري- سياسي را در مواجهه با غرب به همراه داشته و باعث فعال سازي مجدد انسان مسلمان در دورة معاصر شده است.
2-2- هژموني گرايي فرهنگي غرب از طريق هنجارسازي در سطح جهاني
جريان هاي گوناگون اسلام سياسي تبعيت کامل از هنجارهاي غربي را برخلاف مباني اسلام مي دانند، حتي گفتمان اسلام سياسي ليبرال که متأثر از جريان هاي فکري غربي است، تبعيت کامل را نمي پذيرد، براي نمونه هنجارهايي مثل دموکراسي ليبرال، فردگرايي ليبرالي، حقوق بشر غربي، آزادي ليبرالي، تسامح و تساهل ديني، سکولاريسم، پلوراليسم، اومانيسم و.. به نحو مطلق با مباني اسلامي سازگار نيست و از آنجا که تمدن غرب مي کوشد قواعد عام بين المللي را در نظام جهاني مبتني بر اين هنجارها استوار سازد و از طريق مکانيزم هاي سخت و نرم قدرت آنها را نهادينه نمايد، از سوي جريان هاي اسلامي در جهان اسلام مورد ترديد قرار گرفته و مقاومت صورت مي گيرد. اين مقاومت موجب تهديداتي از سوي دنياي غرب مي شود و جريان هاي اسلام گرا را به عنوان دشمن تلقي نموده و تحت عناويني همچون سازمان ها و جريان هاي تروريستي، دولت هاي حامي تروريسم، دولت هاي ياغي و محور شرارت از آنان ياد مي شود و مانع جهان گرايي و جهان شمولي ارزش هاي غربي مي شود.
از آنجا که جهان اسلام، باتأسي بر مباني اسلامي، چارچوب ها و الگوهاي نظري عيني و رفتاري خود را صورت بندي و براساس شاخص هاي درون ساختاري تنظيم مي کند. اين امر زمينه هاي لازم براي تضادهاي هنجاري بين اسلام و غرب را فراهم مي سازد، چه از يک سو غرب در پي جهاني سازي ارزش ها و هنجارهاي ليبرالي در کشورهاي اسلامي است و از سوي ديگر جهان اسلام هم با ارزش هاي اسلامي زندگي فردي واجتماعي سامان مي دهند. از اين رو تضادهاي هنجاري بين حوزه هاي مختلف سياسي و تمدني در آينده هم وجود داشته و تنازعات بين المللي را به همراه خواهد دشت.
2-3- اسلام ستيزي غرب پس از 11 سپتامبر
هراس بنيادين غرب از جهان اسلام به دليل رشد موج اسلام گرايي در غرب است که در قلب اروپا اسلام گرايي روبه افزايش است. بنابراين اين نگرش به اسلام موجب فعال سازي مجدد ذهن انسان مسلمان در دوره معاصر است که با توجه به دغدغه اصالت و معاصرت درصدد حفظ هويت اسلامي خويش است.
2-4- سياست مذهب زدايي حاکمان
پينوشتها:
*- دانش آموخته حوزه علميه قم ودانشجوي دکتري علوم سياسي دانشگاه باقرالعلوم(ع)
1- ابراهيم متقي، رويارويي غرب معاصر با جهان اسلام (تهران: پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي، 1387) ص22.
2- ساموئل هانتيگتون، چالش هاي مديريت در آمريکا، ترجمه محمود رضا گلشن پژوه و ديگران (تهران، انتشارات ابرار معاصر، 1386)، ص 105
3- بابي سعيد، هراس بنيادين: اروپا مداري و ظهور اسلام گرايي، ترجمه غلامرضا جمشيدي ها و موسي عنبري (تهران: دانشگاه تهران، 1383) ص 26-22
/ج
تازه های مقالات
ارسال نظر
در ارسال نظر شما خطایی رخ داده است
کاربر گرامی، ضمن تشکر از شما نظر شما با موفقیت ثبت گردید. و پس از تائید در فهرست نظرات نمایش داده می شود
نام :
ایمیل :
نظرات کاربران
{{Fullname}} {{Creationdate}}
{{Body}}