بازار زنجان

بازار زنجان غمگین است
مجموعه تاریخی بازار زنجان
 

بوی اصالت ، تارخ و قدمت در فضا پیچیده است.آجر های سنتی و قوس های بومی ایرانی که در معماری ایران شاخص با ارزشی هستند چشم هارا با خود به حرکت در می آورد و تشویق به ادامه دیدن می کند.سر و صدا و تحرک در آن موج می زند و هنوز هم پرتحرک و زنده است با اینکه نزدیک 200 سال از عمر آن می گذرد.هر چیزی در آن پیدا می شود و مغازه داران از هر چیزی فریاد میزنند و مردم در جنب و جوش هستند.این فضا،فضایی پر تحرک و پویا است و از ارزش و جذابیتش زره ای کم نشده است.
مجموعه تاریخی بازار زنجان در قلب بافت قدیمی شهر که روزگاری مشرف به دروازه قلتوق، دروازه جنوبی زنجان بود، قرار دارد. این بازار از سوی غرب و شرق گسترده شده و بدین لحاظ به بازار پائین و بازار بالا تقسیم و نامگذاری شده است و طولانی‌ترین بازار تاریخی کشور را تشکیل می‌دهد.
وقتی وارد بازار میشوی در همان ورودی تراکم بسیار افزایش میابد و در هر دو طرف انسان مغازه های متعددی قرار دارند.چشم به آنها میدوزی و حرکت می کنی و تنوع بالا در آن باعث جذابیت بیشترش می شود و تو اصلا خسته نمی شوی.بازار به صورت خطی است اما به شکل زیبایی پیچ هایی آن را از حالت خطی سرف خارج می کند و اجازه نمی دهد فرد مسیر را پیش بینی و خسته شود.رسته های زیادی از راسته اصلی جدا می شود و بر طولانی بودن این بازار تاکید می کنند.مشاغال مختلف هر کدام مکان خاصی در جهات مختلف دارند .کمی که از ورودی به جلو میروی فضایی است که میوه و سبزیجات در آن فراوان است و محال است که دست خالی از آن برگردی.همین ورودی به تازگی مرمت شده و این از رنگ آجر هایی که سعی در جا زدن خود به عنوان آجر های اصلی مجموعه هستند نشان میدهد.هر چند این از اصالت بنا کم نمی کند.
رسته ها و سرا های متعددی از راسته اصلی جدا می شوند و انسان را کنجکاو می کنند که به آنها سرک بکشد.بازار زنجان در طول حیات خود مبدا فعالیت ها و جنبش ها متعددی بوده است مانند دیگر بازار های ایران و این خاصیت بازار ها در ایران بوده است.مردان این دیار همچنانی که در بازار مشغول کسب و کار خود هستند به فعالیت معنوی و اجتماعی مبپردازند که از قدیم مرسوم بوده است.مسجد ها و گرمابه ها مهر تایید بر این ادعا است که بازارها دارای ماهیتی قوی به لحاظ فعالیتهای مختلف بوده است
.مردم در وقت کار،کار میکنند و در وقت عبادت مشغول کار های عبادی هستند و این واقعا زیبا است که آنها زمین و آسمان را با هم مینگرند.وقتی مسیر راادامه میدهی همچنانی که قوس ها و جناغی های زیبای سقف را نظاره گری به سه راهی میرسی که مسیر را به دو راه جدا تقسیم می کند سمت راست تو را از بازار خارج می کند مسیر سمت چپ در چند متر جلوتر به سمت راست راسته اصلی بازار را ادامه میدهد.هر قسمت بازار یک رنگ و بویی خاص با توجه به نوع کار های آن دارد و یک حس معمارانه قوی در انسان پدید می آورد.معمار با ظرافت و قدرت هندس خود به زیبایی پای قوس ها را اجرا کرده و دهانه را پوشش داده است.
در ادامه مسیر راسته اصلی بازار به نقطه ای میرسی که انتخاب مسیر را برایت سخت می کند.سمت راست بازار قیصریه است و سمت چپ نیز سرایی است که بیشتر لوازم ورزشی در آن به فروش میرسد.اگر هم قصد داری مستقیم بروی به خیابانی میرسی که آن طرفش ادامه بازار است و این برایت بسیار جذاب و کنجکاو بر انگیز است.

ویژگی های معماری بازار تاریخی زنجان
 

بازار زنجان از نظر توليد و نوع فعاليت به هشت راسته تقسيم مي شود از جمله راسته زرگرها ، كفاشها ، بزازها ، سراجها و … . ازكاروانسراهاي جالب اين مجموعه كه نقش مؤثري در عرضة كالاها ايفا نموده ، سرا يا كاروانسراي حاج علي قلي و سراي حاج كربلايي علي را مي توان نام برد احتمالاًدر سال 1300 ه.ق تكميل شده است .
گستردگي جغرافيايي بازار از يك سو و تنوع راسته ها ، تعدد سراها و كاوانسراهاي درون شهري در راسته هاي فرعي كه هركدام به نامي و به فعاليتي خاص اختصاص يافته از سوي ديگر ،همچنين وجود مساجد فراوان گوياي پويايي اين مجموعه فرهنگي، اقتصادي ، تاريخي وهنري در طول زمان و به فراخور اوضاع و شرايط حاكم بوده است.
هر سمت بازار را بروی حال و هوای خاص خود را دارد.به هر سرا و رسته ای بروی جذابیت خود را دارد.در بازار پایین باشی یا بالا فرقی نمی کند همان جنب و جوش و فعالیت با توست و از دیدن مردمانی که خرید می کنند و خوشحال به این طرف و آن طرف میذوند نا خود آگاه تو هم به وجد می آیی و انرژی مضاعفی پیدا می کنی.
بازار زنجان در دوران آقا محمد خان قاجار آغاز ودر سال ۱۲۱۳ در زمان فتحعلی شاه قاجار خاتمه یافته و مساجد و سراها و گرمابه‌ها در سال ۱۳۲۴ به آن اضافه شده است . مجموعه بازار قدیمی به صورت یک خط مستقیم به عنوان بازار بالا و پایین به دو قسمت شرقی و غربی تقسیم شده است.
هر بازاری مطمئنا شاخصه های معماری خاص خود را دارد به هر حال باید آن را در دوره تاریخی خود جستجو کرد.با توجه به دوره تاریخی بازار زنجان که متعلق به دوره قاجار است شریط معماری حاکم بر زمان در آن کاملا نمود دارد. راسته ها، حجره ها، چهار سوقها، مساجد، سراها و کاروانسراهای درون شهری، گرمابه‌ها به شکل زیبا اجرا شده است.
فنون زیبایی که در شکل گیری بازار نقش بی بدیلی بازی می کنند کاربرد انواع طاق و قوسهای هلالی، جناغی و ضربی، و گهواره‌ای در راسته‌های اصلی و فرعی است که مزین به آجر چینی هایی با طرحهای مختلف هندسی خفته، راسته، و حصیری، و بکارگیری آجر و کاشی به سبک قدیمی، و کاشیکاری به رنگها و طرحهای قاجاری درسطوح خارجی و داخلی بنا ها، طاقنماها، طاق و قوسها و همچنین ستون نماهای گلدانی. اوج این سبک های معماری و شیوه‌ها و نو آوریهای تزئینی در اجزا و ارکان مساجد تاریخی زنجان مخصوصا مسجد جامع زنجان به ظهور رسیده است

ظرفیت های بازار تاریخی زنجان
 

بازرا زنجان درای ظرفیت بالایی است و به عنوان طولانی ترین بازار سرپوشیده کشور شناخته می شود و نزدیکی آن به مسجد جامع و سبزه میدان و قرارگیری این بنا ها در منطقه ای که عمارت دارایی و ذولفقاری ترکیبی زیبا را پدید آوره و طراحان شهر زنجان را بر آن داشته که طرح سبزه میدان را اجرا کنند.
یک کارشناس معماری در خصوص ویژگی های بازار زنجان می گوید : بازار زنجان داراي ويژگي‌هاي معماري برجسته‌اي است و قرارگيري آن در بافت تاريخي شهر بر اهميت آن افزوده است، چرا که يكپارچگي بافت تاريخي در آن ايجاد شده است و بايد نسبت به اين موضوع توجه ويژه‌اي كرد.
حمید تیموری خاطر نشان می کند: طولاني بودن اين بازار و گستره آن در ابعاد مختلف و همچنين تنوع خاص آن، از جمله ويژگي‌هاي ممتازي است كه اين بنا دارد. وجود راسته‌ها و فضاهاي مختلف كاربري در اين بازار را از جمله ويژگي متنوعی است که بازار تاریخی زنجان داد. گرمابه‌ها، مساجد و همچنين راسته‌های مختلف در آن، زيبايي خاصي به اين بنا بخشيده است، به‌گونه‌اي كه اين خصيصه بارز حتي در شهرهاي شاخص مانند تبريز نيز وجود ندارد.

توریست و بازار زنجان
 

بازار زنجان در دل خود علاوه بر اینکه ترکیب همگنی دارد و کالبد بازار با کالبد مغازه ها و حتی اجناس فروخته شده در آن هماهنگی دارد و باعث جذابیت بیشتر آن شده است.بازار زنجان یک جاذبه مهم برای گردشگران ورودی است که وقتی وارد شهر می شوند حتما از آن بازدید می کنند. فضاهایی مانند گرمابه ها و سرا ها را دارد که می توان با ایجاد فضاهایی جذاب موجبات نگه داشت و جذب توریست را بیشتذ فراهم آورد. که البته این جذابیت ها در حال حاظر تقویت نشده است.
در خصوص ظرفیت های گردشگری بازار تاریخی زنجان تیموری یادآور می شود: متأسفانه قابليت جذب گردشگر و سرازير كردن فوايد اقتصادي آن به جامعه بازاري و مردم شهر تا به امروز مغفول مانده و توجه چندانی به آن نشده است و ظرفيت‌هاي گردشگري آن فراموش شده كه بايد به اين مسئله توجه بيشتري صورت گيرد.
فراموشی اصل گردشگر پزیری در بناهای تاریخی زنجان و ایجاد جاذبه های گردگشری در شهر زنجان همواره فراموش شده است و این ظرفیت های ذاتی در شهر زنجان به جایگاه اصلی خود در مسئله جذب گردشگر نرسیده اند

معماری مدرن و حریم بازار
 

هر بنای تاریخی بی شک یک حریم برای خود دارد که باید به آن احترام گذاشت قرار گیری در عصری که با مصالح مدرن تمام ابعاد زندگی انسان را فراگرفته است خطر هجمه و آسیب به حریم بنا های تاریخی و آلودگی بصری پیرامون آنرا افزایش داده است.بازار زنجان نیز به نظر میرسد توسط مصالح و ویژگی های معماری مدرن مورد تجاوز قرار گرفته است. در این خصوص مدرس معماری دانشگاه های زنجان خاطر نشان می کند : عدم وجود مديريت واحد شهري در بروز مشكلات پیرامون بازار زنجان بسیا مؤثر می باشد.همچنین وجود ارگان‌هاي مختلف در مديريت شهري و تأثيرگذاري متفاوت هر كدام موجب عدم هماهنگي در ساماندهي فضاهاي شهري مي‌شود، از اين‌رو بروز آلودگي بصري در اطراف بازار زنجان مي‌تواند ناشي از اين مسئله باشد.
تیموری ادامه می دهد : آلودگي در درون بازار نيز كاملاً مشهود است، چرا که مغازه‌ها و فضاي تزئيني داخل آن هيچ قرابتي با هويت معماري بازار ندارد، از اين‌رو ضرورت توجه به اين مسئله نیز احساس مي‌شود. بازار زنجان نماد هويتي شهر زنجان است و بايد نسبت به جايگاه تاريخي ـ فرهنگي آن اهتمام جدي صورت گيرد.
بازار تاريخي زنجان در بافت قديمي شهر است و اين در حالي است كه با ورود نمادهای مدرن به اين بافت، چهره بازار بسیار غمگین شده است .
منبع:مصاحبه،نوشتار شخصی خودم،سایت خبری میراث فرهنگی زنجان
ارسال توسط کاربر محترم سایت :ahmad88