فرقه و فلسفه نفي اختيار

برايان هلگلند فرد باوقار و خونسردي است. در نگاه اول دور از ذهن به نظر مي رسد که باور کنيم او يکي از موفق ترين فيلمنامه نويسان هاليوود باشد. در خلال مصاحبه اي که با او انجام دادم، چهره اي متفکر داشت و سعي مي کرد به زيرکانه ترين وجه ممکن سؤال هايم را پاسخ دهد. طرز برخورد او چنان بود که خيلي زود با او خودماني شدم و اين به انجام يک مصاحبه پرعمق درباره فيلم فرقه کمک زيادي کرد. او در اين مصاحبه در مورد مفهوم کلمه «گناه خور» که قلب داستان اين فيلم را تشکيل مي دهد و چگونگي بازگشت خود به ژانر وحشت صحبت کرد.
ايده اوليه ساخت فيلم فرقه از کتابي نشئت گرفت که هلگلند آن را در سال1997خوانده بود. گناه خور کلمه اي است که هلگلند مفهوم آن را در لغتنامه اصطلاحات افسانه اي برور(Brewer)يافت. او مي گويد: «گناه خور در اصل از قرون وسطي منشأ مي گيرد، يعني همان زماني که کليساي کاتوليک قدرت بسيار زيادي داشت. کساني که از کليسا طرد مي شدند و در زمان مرگ قادر به انجام آيين مخصوص توبه نبودند، از گناه خور تقاضا مي کردند که به بالين آنها بيايد. آنها اينطور تصور مي کردند که گناه خور مي تواند گناهانشان را پاک کند. گناه خور در اصل بار اين گناهان را به روح خود اضافه مي کرد. » در لغتنامه برور گناه خور اين چنين معني شده است: «کسي که در دوران باستان نان و نمک بدن مردگان را مي خورد و گناهان آنها را پاک مي کرد. » اين مفهوم هلگلند را بر آن داشت تا بيشتر به کنکاش اين لغت افسانه اي بپردازد. او مي داند که خيلي ها ممکن است مفهوم کلمه گناه خور را درک نکنند. او مي گويد: «گناه خورها در حاشيه شهرها زندگي مي کردند و در مواقعي که به آنان نياز بود در ازاي پرداخت مبلغي پول به داخل شهرها مي آمدند و گناه افراد را مي شستند. به اين ترتيب فردي که گناهانش از بين مي رفت، مي توانست به بهشت برود. » چيزي که براي من جاي سؤال داشت، اين بود که خود گناه خور در هنگام مرگ چگونه از شر انبوهي از گناهاني که به جان خريده بود رها مي شد. اين معما چيزي است که در فيلم فرقه مورد کنکاش قرار مي گيرد. گفته مي شود که آخرين گناه خور در سال 1850و در گوشه اي از شهر ولز مي ميرد. همان طور که گناه خور را نمي توان يک جن گير دانست، مضمون فرقه نيز درباره جن گيري نيست. هلگلند معتقد است که چنين چيزهايي هنوز هم در دنيا وجود دارد: «يکي از کشيش ها بعد از خواندن فيلمنامه از مضمون آن استقبال کرد و اين نکته را متذکر شد که بدون اهريمن (چيزي که کليساها از صحبت درباره آن پرهيز مي کنند) نيازي به کليسا وجود ندارد. » هلگلند مي گويد در لايه زيرين داستان يک داستان عاشقانه نيز وجود دارد، اما مطمئن نيست که مخاطبان به وجود چنين زيرلايه اي پي ببرند.
فيلمنامه فرقه پس از اتمام توسط هلگلند به استوديوي نيولاين فروخته شد و چند سالي از مرحله توليد باز ماند. او مي گويد: «در ابتدا من در اين پروژه فقط يک فيلمنامه نويس بودم . » فروش اين فيلمنامه قبل از اين که هلگلند دو فيلم داستان يک شواليه و تسويه حساب را کارگرداني کند اتفاق افتاد. اما بخت يار هلگلند بود و کمپاني هنگامي تصميم به توليد اين فيلم گرفت که او از هر جهت براي کارگرداني اين فيلم آمادگي داشت. کارگرداني اين فيلم سبب شد تا هلگلند دوباره با بازيگران داستان يک شواليه (2001) همکاري کند؛ به استثناي تغييراتي که بارزترين آنها تغيير بازيگر نقش گناه خور بود. روند توليد فيلم همان طور که از قبل مشخص شده بود پيش رفت. هلگلند در ابتدا براي اين نقش وينسنت کاسل را در نظر داشت، اما ديدگاه هاي اين دو در مورد نقش گناه خور همخواني نداشت و فورمن براي اين نقش برگزيده شد. هلگلند دراين باره مي گويد: «براي يک بازيگر خيلي دشوار است که در مورد يک شخصيت همان برداشتي را داشته باشد که فيلمنامه نويس دارد. من تمام کشش شخصيتي داستاني را در چشمان افسونگر بنو مي ديدم. » وقتي هلگلند درباره خودش صحبت مي کند، به افتخاراتي که در گذشته به دست آورده تأکيدي ندارد و بيشتر در مورد پروژه هايي که براي آينده در سر دارد صحبت مي کند. او در ژانر وحشت طالع نحس را فيلم مورد علاقه خود معرفي مي کند و لوک تسلي بخش را نمونه کاملي براي يک فيلم بزرگ مي داند. وقتي به او گفتم که فيلم فرقه نيز يکي از فيلم هاي بزرگ است، او از اظهار نظر در مورد فيلمش سرباز زد و گفت: «ما بدترين منتقد آثار خود هستيم. »
هلگلند در نيوبد فورد ايالت ماساچوست بزرگ شده است. او چند سال پيش حتي تصورش را هم نمي کرد که به يک فيلمنامه نويس تبديل شود و ماهيگيري را حرفه اصلي خود مي دانست. اما طولي نکشيد که او به توانايي خود در زمينه نويسندگي پي برد و تحصيلات خود را در رشته زبان انگليسي در يکي از دانشگاه هاي ماساچوست به پايان رساند. او در سال1987به لس آنجلس رفت و با نويسندگي براي کمپاني نيولاين سينما مهارت هاي خود را به آزمون گذاشت. او در ابتدا فيلمنامه هاي کم هزينه اي نظير شيطان-976، بزرگراهي به جهنم و کابوس در خيالان الم4: ارباب رويا را نوشت. با اين که اکنون او به يکي از فيلمنامه نويسان موفق هاليوود تبديل شده است، هنوز هم دغدغه هزينه فيلم ها او را رها نمي کند و بيشتر فيلمنامه هايي را مي نويسد که بتوان با هزينه کمتري آنها را جلوي دوربين برد. عادت هميشگي هلگلند نوشتن فيلمنامه در صبح است. او مي گويد: «به هيچ وجه نمي توانم در بعد از ظهر دست به قلم ببرم. هميشه صبح زود از خواب بيدار مي شوم و شروع به نوشتن مي کنم. ساعت چهار بعدازظهر براي من پايان روز محسوب مي شود و براي هواخوري و تفريح از خانه بيرون مي زنم. » هنگامي که هلگلند در حال جمع بندي صحبت خود درباره فرقه بود، به مفهوم فلسفي نهفته در فيلم اشاره کرد. او گفت: «هيچ کدام از آدم هاي روي زمين روي سرنوشت خود کنترلي ندارند آنها نمي توانند پدر و مادر خود و شرايطي که در آن زندگي خواهند کرد را انتخاب کنند و در کل هيچ حق انتخابي در زندگي ندارند. من معتقدم که انسان هيچ قوه اختياري ندارد. در فيلم فرقه سعي داشتم به نوعي اين مفاهيم را بگنجانم. » هلگلند در زمينه فيلمنامه نويسي علاوه برنوشتن فيلمنامه هاي اصيل موفق، در اقتباس از آثار ديگران نيز مهارت خاصي دارد. با وجود اين که او در اقتباس هايش از قوه بداعت خود نيز استفاده مي کند، اما نوشتن فيلمنامه هاي اصيل را بسيار بيشتر دوست دارد. «هميشه نوشتن فيلمنامه هاي اصيل بهتر است. يک فيلمنامه اصيل از قلب فيلمنامه نويس بيرون مي آيد، در حالي که يک فيلمنامه اقتباسي از ذهن او. » هلگلند در نوشتن فيلمنامه از قواعد فيلمنامه نويسي پيروي مي کند. «من طرح هاي زيادي مي نويسم و هر کدام از آنها را که به نظرم جالب تر بيايد کامل کرده و شاخ و برگ مي دهم. » همان طور که بيشتر فيلمنامه نويسان موفق توصيه مي کنند فيلمنامه نويس چيزي را بايد بنويسد که از آن لذت مي برد و هرگز براي شخص ديگر دست به قلم نبرد، توصيه هلگلند نيز همين است. «شما بايد همان فيلمي را بنويسيد که دوست داريد آن را تماشا کنيد. بايد هر چيز ديگري را فراموش کنيد. اين تنها راهي است که مي توانيد به فيلمنامه خود عشق بورزيد و آن را به اثري برجسته تبديل کنيد. » هلگلند فيلمنامه نويس و کارگرداني براي فيلم فرقه را يکي از لذت بخش ترين تجربيات خود ذکر مي کند: «به عنوان يک فيلمنامه نويس بزرگ ترين چالش پيش روي من برقراري توازن ميان وحشت و بقيه عناصر موجود در داستان بود و تلاش براي از بين بردن اين معضل برايم بسيار خوشايند بود. » اکنون هلگلند آماده است تا پروژه بعدي خود را آغاز کند. او معتقد است که فيلمنامه نويسان مي توانند از زندگي اسرار آميز دنيا درس بگيرند و يکي از جملاتي که در اين مصاحبه هيچ گاه فراموش نمي کنم اين جمله هلگلند بودکه گفت: «زندگي مي تواند در نقطه اي به معماي پيچيده اي تبديل شود.»
منبع: فيلم نگار شماره 21