ورود بي اخلاقي ممنوع!

نگاهي به طنز متفاوت «ورود آقايان ممنوع»
 

اگر بخواهيم در جمعي که هستيم، ديگران را شاد کنيم و بخندانيم، چه مي کنيم؟ از چه ابزاري براي خنداندن ديگران استفاده مي کنيم؟ اصولاً خنده و شادي و شادي آفريدن براي ديگران متضمن رعايت حد و مرزي هم هست؟ بسياري از ما آگاهانه يا ناآگاهانه، به ابزارهايي چون هنجارشکني، بي اخلاقي، استفاده از کلمات زشت و ناپسند، غيبت، استهزاي اقوام و مليت ها و... دست مي يازيم تا بتوانيم جمعي را بخندانيم. آن قدر اين مساله با فرهنگ روزمره ما عجين شده است که شايد باور نکنيم که بتوان بدون استفاده از اين موارد هم خنديد.
در ايران فيلم طنز حکايتي غم انگيز دارد، فيلم طنز ايراني فيلمي زرد، بدون موضوع، صرفاً براي فروش بالا و بدون رعايت هر گونه حد و مرزي است که با استفاده از توانايي بازيگران در بداهه گويي هاي طنازانه به کسب تماشاگر و گيشه مي پردازد. شايد اين رويه متاثر از جايي باشد که سينما از آنجا به امانت گرفته ايم، چرا که در غرب نيز امروزه، يک فيلم هر گونه حريمي را مي شکند تا بتواند به مقصود خود دست يابد و تماشاگر بيشتري داشته باشد و مي توان اين را آينده سينماي طنز ايران، در صورت عدم برنامه ريزي در اين خصوص دانست.
«ورود آقايان ممنوع!» عنوان فيلم کمدي رامبد جوان است که در هفته هاي اخير روي پرده رفته و توانسته به فروش بالايي دست يابد. شايد با شنيدن نام طنز و کمدي، همانند فيلم هايي که توصيف شد، به ياد فيلمي زرد و بدون موضوع و بي اخلاقانه بيفتيم که بسياري از افراد ما خود به حياي جامعه نتوانند همراه خانواده آن را ببينند، در حالي که «ورود آقايان ممنوع» اين گونه نيست.
«ورود آقايان ممنوع» با شرافتي دلپذير و نگاهي اخلاقي ژانر کمدي را در همان مسير اصلي خود به حرکت در مي آورد. اين فيلم تلاش کرده حد و مرزها را زير پا نگذارد، از خط قرمز ها عبور نکند و در محدوده هنجارهاي ديني و اجتماعي توانسته محيط شادي و جذابي را براي مخاطب خود فراهم کند.
«ورود آقايان ممنوع» روايتگر مدرسه دخترانه اي است که مدير آن زني ضد مرد، (فمينيسم و کاريکاتور گونه- با بازي ويشکا آسايش) و با نظم و انظباط و سختگيري بيش از حد است. وي به اين وسيله توانسته مدرسه خود را به يکي از مدارس نمونه تبديل کند. در اين ميان به دلايلي مجبور به استفاده از يک دبير مرد (با بازي رضا عطاران) مي شود که حضور اين مرد در مدرسه و تقشه هاي دانش آموزان براي وي دستمايه طنز پيمان قاسم خاني شده و به اين وسيله فيلمي نسبتا خوش ساخت و سالم را به مخاطب عرضه کرده است.
از نکات مثبت فيلمنامه مي توان به طنز فانتزي آن اشاره کرد، فيلم قصد ندارد به هر قيمتي مخاطب را بخنداند، در روند داستان ها همه چيز بر پايه طنز موقعيت استوار شده، علاوه بر آن دست بازيگران هم براي بداهه گويي باز گذارده شده است.

در مقام نقد مي توان ايراداتي را به فيلم وارد دانست؛ به عنوان مثال خانواده اي که در فيلم مطرح مي شود (خانواده يکي از دانش آموزان) خانواده اي است که در آن افراد بي بند و باري هاي يکديگر را پذيرفته اند. دختر اين خانواده حتي به پدرش کمک مي کند خوش تيپ تر شود تا بتواند بيشتر در دل زن ها جا باز کند و چنين تعريفي از خانواده اصلا پذيرفته شده نيست.
از سوي ديگر نقطه عطف فيلم جايي است که خانم مدير بد اخلاق و ضد مرد و فمينيست تغيير مي کند، ولي اين تغيير که مي بايد به سمت و سوي تعادل باشد، به هيچ وجه با تعريف اسلام از زن متعادل همخواني ندارد؛ چرا که مي توان مهم ترين تغييرات اين زن را آرايش زننده و نا مطلوب شدن حجابش دانست، گويي در کنار ساير صفات منفي سابق وي، عدم آرايش و داشتن حجاب خوب هم جزو همان صفات بوده که حالا بايد کنار گذاشته شوند.
ولي از اين نقطه ضعف ها که بگذريم، «ورود آقايان ممنوع» توانسته است ورود خوبي به سينماي طنز اخلاقي ايران داشته باشد؛ کمدي پاک و سالم. اين فيلم توانسته نشان دهد نياز نيست براي خنداندن مخاطب به هر دري زد و هر اقدام- ولو غير اخلاقي- هم به کار برد، بلکه با دقت در نوشتن فيلمنامه، خلق موقعيت ها و دستمايه قرار دادن موضوعاتي که کشش طنز (حداقل در ظاهر) بيننده را 90 دقيقه سر جايش به خنده وا داشت.
شاماندگي و احساس شادي کردن دل ديگران از مواردي است که اسلام هم آن را تاييد و حتي بدان توصيه کرده است. اما براي اين شادي حد و مرز مشخص شده و شاد کردن يکديگر به هر بهانه اي را به هيچ وجه مطلوب نمي داند. امام باقر (ع) نيز در اين باره مي فرمايد: «ان الله عز و جل يحب المراعب في الجماعة بلارفت» «خداوند انسان شوخ طبع را دوست دارد به شرط آنکه از گناه و ناسزاگويي بپرهيزد.»
يا روايتي از رسول خدا (ص) نقل شده است که مي فرمايد: «اني لامزح و لا اقول الاحقا»؛ من مزاح مي کنم ولي سخني جز حق نمي گويم.
مشخص است که اسلام شاد کردن ديگران را تاييد مي کند، اما هيچ گاه براي رسيدن به هدف وسيله را توجيه نمي کند و خنداندن هم در اسلام اصول و آداب و حد و مرز هايي دارد، نکته اي که اين روزها نه تنها فيلم سريال هاي طنز ما، بلکه خود ما هم از ياد برده ايم.
به نظر مي رسد ورود آقايان ممنوع!، علي رغم همه مشکلات خاص خود و با وجود اينکه شايد فيلمي ايده ال نباشد، توانسته است باب جديدي را در فيلم طنز هاي سينماي ايران باز کند؛ بابي که در آن پايبندي به اخلاق، مهم ترين اصل رعايت شده در فيلم است.
همين موارد باعث شده که ورود آقايان ممنوع مخاطب خوبي جذب کند. اين فيلم توانسته علي رغم نداشتن تبليغات زياد يا نداشتن سمت و سويه هاي سياسي، يکي از پرفروش ترين فيلم هاي سال باشد و اين فروش بالا را وامدار پايبندي خود به اخلاقيات و داشتن فيلمنامه قوي خود از اين حيث است؛ چرا که يک سو بسياري از خانواده ها که به دليل فضاي نامطلوب حاکم بر ساير کمدي هاي ايراني، سراغ آنها نمي رفتند از اين فيلم استقبال کرده و آن را متفاوت يافته اند. از سوي ديگر بسياري از منتقدان، بينندگان حرفه اي فيلم ها و کساني که فيلم ديدن را به ديگران توصيه مي کنند، به دليل موضوعات سطحي و هجو فيلم هاي طنز از آنها استقبال نکرده اند، در حالي که «ورود آقايان ممنوع» توانسته نظر اين گروه را نيز به خود جلب کند و همين تعريف و تمجيدها باعث شده است فيلم بتواند فروش خوبي داشته باشد.
اميد به آنکه ديگر سينماگران ژانر کمدي ايران نيز به اين مهم پي ببرند که در صورتي که مخاطب بالا، اثر گذار بالا و تهيه فيلمي خوب و ايده آل مد نظرشان است، در کنار استفاده از بازيگران توانمند طنز، به مواردي از قبيل نوع فيلمنامه، رعايت حد و مرزها و به بازي نگرفتن شعور مخاطب هم بينديشند تا اين گونه بتوانيم شاهد سينماي طنز خلاقانه، پويا و در عين حال اخلاق مدار در ايران اسلامي باشيم.
منبع: ماهنامه فرهنگي همشهري آيه- شماره 4