نگاهي به فيلمنامه «يک ذهن زيبا»
نگاهي به فيلمنامه «يک ذهن زيبا»
نگاهي به فيلمنامه «يک ذهن زيبا»
نويسنده: سحر عصرآزاد
مرز ميان خيال و واقعيت كجاست...
واقعي و خيالي در هم مي آميخت و واقعيت، شكلي از شكل هاي خيال بود.
(خورخه لوئيس بورخس)
فيلمنامه يک ذهن زيبا از آن دسته قصه هاي زندگي نامه اي است كه سعي كرده به گوشه و كنار تاريک و پنهان شخصيت اصلي اش نقب بزند و در سطح روايت باقي نماند. شايد از يک جهات بتوان آن رابا فيلمنامه هوانورد مقايسه كرد؛ آن هم ازاين نظر كه هر دو شخصيت ا صلي و حقيقي داراي بيماري روحي، رواني هستند كه همين ويژگي دست نويسنده را براي خلق صحنه هايي تخيلي براي كمشكش هاي دروني و ذهني شخصيت باز مي گذارد، مانند سكانس درگيري جان نش با آدم هاي ذهني اش و سكانس درگيري هاوارد هيوز با توهمات وسواسي اش.
اما تفاوت عمده در نوع بيماري رواني است كه امكانات بالقوه بيشتري در اختيار نويسنده يک ذهن زيبا قرار داده است. در هوا نورد وسواس بيمارگون هاوارد سكانس هاي ساخته ذهن نويسنده براي تصوير كردن كشمكش فردي را به سمت درگيري هاي انفرادي از نوع دست شستن بيمارگون در دستشويي و حتي سكانس دست و پا زدن هاي هاوارد برهنه در زير نور آپارات و... پيش مي برد كه البته به مفهوم كم ارزش جلوه دادن آنها نيست، بلكه بحث بر سر بروز تصوير سازي روايي است. بيماري شيزوفرني جان نش اين امكان فوق العاده را در اختيار نويسنده قرار داده كه ساختار فيلمنامه را بر نكته كليدي بنا كند كه به نظر مي آيد تنها وجه امتياز فيلمنامه است كه آن را از اين گونه قصه ها مجزا كرده است : درهم شكستن مرز واقعيت و خيال.
نويسنده هوشمندانه از اين امكان بالقوه به عنوان برگ برنده اش استفاده كرده و همان كاري را مي كند كه همه غافلگيري ديگران مديون آن بود: واقعي تصوير كردن دنياي خيال ـ در ديگران دنياي ارواح ـ واقعا تا جايي كه روان پزشک و مردانش، نش را در حين سخنراني دست و پا بسته به بيمارستان رواني مي برند داستان به شدت رئال و باورپذير و البته قابل مطابقت با الگوهاي آشنا پيش مي رود؛ دانشمند نابغه اي كه به خاطر نبوغش آلت دست بازي هاي سياسي قرار گرفته و در معرض تهديد و تعقيب و قتل قرار مي گيرد تا جايي كه آرامش، امنيت، خانواده و... خود را از دست مي دهد.
و درست در همين لحظه است كه نويسنده برگ برنده اش را به موقع و بجا رو مي كند و اصلا تعريف ما از واقعيت و مجاز و خيال را بر هم مي ريزد. بايد بپذيريم كه كل اكشن و ماجراهاي دراماتيكي كه نش به شدت واقعي درگيرشان بوده، همه جزئي از تخيلات بيمارگون او و از عوارض بيماري هستند و... اينجاست كه واقعيت و خيال به چالش كشيده مي شوند.
مرز ميان واقعيت و خيال كجاست؟ اصلا مرزي هم وجود دارد؟
نويسنده با انتخاب اين شيوه روايت كه توسط كارگردان در همساني تصوير سازي واقعيت و خيال مد نظر قرار گرفته، وجود اين مرز را هم زير سؤال مي برد و اينجاست كه به نظر مي آيد بر فيلمنامه چيزي فراتر از يک روايت زندگي نامه اي صرف و يا روابط علت و معلولي و... حاكم است. حس و حالي كه تنها با باور صرف مي تواند انتقال بيابد نه چيز ديگر.
نويسنده با شخصيت هاي ساخته ذهن نش درست مانند شخصيت هاي واقعي ديگر برخورد كرده و با پرداختي مناسب و باور پذير كمک بزرگي جهت عادي جلوه دادن شرايط تا لحظه غافلگيري مي كند و با چنين تمهيداتي است كه مي تواند حضور اين سه شخصيت ذهني را تا انتها ادامه دهد و حتي با اين موقعيت نش شوخي ظريفي هم بكند. جايي كه نش براي مطمئن شدن ازواقعي بودن نماينده اهدا كنندگان جايزه نوبل، از شاگردش مي پرسد كه آيا او هم مرد را مي بيند؟
حضور تنگاتنگ شخصيت هاي ذهني و مبارزه اي كه نش براي غلبه بر تخيلاتش انجام مي دهد، با توجه به نوع رويكرد نويسنده در جهت رئال تصوير كردن مجاز است كه مي تواند معني و مفهومي فراتر از احتمالا موقعيت هاي طنز بالقوه اي كه وجود دارد، پيدا كند.
شخصيت مهمي كه زمينه ساز حركت نش براي غلبه بر تخيلاتش است، همسر او است. در چنين موقعيت هايي به نظر مي آيد يک زن قرص و محكم بتواند چنين موقعيت خطيري را تاب بياورد،ولي اين بار اتفاقا زن هم از جهت فيزيک و... به قدري شكننده است كه به نظر مي آيد تنها عملكردش خالي كردن ميدان باشد. اما با شخصيت پردازي نويسنده، زن مشوق و در واقع وادار كننده نش براي غلبه بر توهماتش است، البته نه با تحكم بلكه با تكيه بر عشقي كه تا آخرين لحظه ميان او و نش جاري است و هنگام گرفتن جايزه به آن اعتراف مي كند. با اين وجود با توجه به شخصيت پردازي دقيق و حساب شده، توزيع به موقع اطلاعات و.. آن چه كه به نظر مي آيد نقطه قوت اصلي فيلمنامه ذهن زيبا باشد، همان ايدئولوژي خاص نويسنده درنگاه به يک بيماري باليني مانند شيزوفرني است كه مي توان آن را نزديک ترين معنا، به مفهوم در هم آميختگي واقعيت و خيال ناميد كه دغدغه اصلي نويسنده و كارگردان بوده است.
منبع: ماهنامه فيلم نامه نويسي فيلم نگار شماره33-34
تازه های مقالات
ارسال نظر
در ارسال نظر شما خطایی رخ داده است
کاربر گرامی، ضمن تشکر از شما نظر شما با موفقیت ثبت گردید. و پس از تائید در فهرست نظرات نمایش داده می شود
نام :
ایمیل :
نظرات کاربران
{{Fullname}} {{Creationdate}}
{{Body}}